Het Diner van Herman Koch is een roman die veel stof tot nadenken geeft. Het boek, dat de winkels uitvloog, is door Kees Prins bewerkt en geregisseerd tot een theatervoorstelling.

Het verhaal

Tijdens een behoorlijk uit de hand gelopen diner tussen de broers Paul en Serge en hun vrouwen Claire en Babette, blijkt dat hun zonen een vreselijke misdaad op hun geweten hebben. Wat is nu de juiste manier van handelen? Vanuit het perspectief van Paul schetst Herman Koch met zijn licht vileine en cynische toon een oplopende confrontatie. De verschillende personages weet hij met humoristische pennenstreken te kenmerken; het irritante wijzen met de pink door de ober, het schijnheilige gewoon-blijven-doen van zijn broer, de ‘upcoming’ politicus.

Het verhaal beslaat één diner in een zogenaamd "toprestaurant". Dat is overzichtelijk en grappig, met als rode draad de hedendaagse idioterie van zulke restaurants. Als satire misschien niet erg origineel, maar wel zeer herkenbaar.

Centraal gegeven in het boek is een moreel dilemma: de zonen van de twee echtparen hebben een zwerfster gedood die lag te slapen in een hokje om te pinnen. De ouders hebben hun zonen herkend op de beelden van de bewakingscamera die op televisie zijn uitgezonden, maar zij zijn de enigen. Geef je je eigen kinderen aan? Ook als je weet dat je je carrière als politicus dan vaarwel kunt zeggen?

De theatervoorstelling

In de setting van het theater, waar vier acteerkanonnen zijn samengebracht, ligt een kans om de personages van het papier tot leven te brengen. Het restaurant waar de twee echtparen elkaar treffen is vormgeven door een trendy witte tafel. De gerant, met inderdaad een irritant wijzende pink, maakt het af. Rondom die tafel vindt de confrontatie plaats tussen de twee echtparen en wordt stukje bij beetje meer duidelijk over incidenten uit het verleden: Paul (Kees Hulst) die een fietsenmaker bedreigt, Paul die de rector een klap heeft gegeven, Paul die zijn eigen broer Serge (Porgy Franssen) met een pan macaroni op zijn hoofd heeft geslagen. Steeds meende hij voor zijn zoon te moeten opkomen en verkeerde hij in de volle overtuiging dat hij volledig in zijn recht stond.

Maar helaas slagen de acteurs er niet in om het door Kees Prins bewerkte verhaal geloofwaardig en spannend over te brengen. De scène waarin Paul met een levensgrote pepermolen de gerant bedreigt is eerder grappig dan gevaarlijk en de uitbarsting van Babette (Lies Visschedijk) eerder hysterisch dan spannend. Daardoor blijft de voorstelling vooral bij het keurig navertellen van het verhaal.

Thematiek en analyse

Waar gaat Het Diner over? Het dringt de lezer een pijnlijke vraag op: wat doe je als ouder wanneer je ontdekt dat je zoon van vijftien een moordenaar is, een pleger van zinloos geweld die daar nog lol aan beleeft ook? Wat doe je als je erachter komt dat je kind een “monster” is?

De gewelddadigheid van hun zoon Michel blijkt het gevolg van een vreselijke erfelijke ziekte. Vader Paul gedraagt zich bij gelegenheid al even gestoord en gewelddadig. Vader en zoon zijn allebei “monsters”. Zonder erfelijke ziekte kan zich een heel scala van lastige vragen aandienen, met de vraag naar een eventuele erfelijke afwijking als een van de mogelijkheden. Heeft het aan de opvoeding gelegen? Is het huwelijk liefdeloos?

Een mooi gegeven is dat zowel vader Paul als moeder Claire hun zoon hebben herkend op de video van Opsporing Verzocht, zonder het tegen elkaar te zeggen. Alle gelegenheid dus voor een dieptepeiling naar wat er met een echtpaar kan gebeuren dat bij zo’n calamiteit begint met elkaar te ontzien. De corruptie sluipt al meteen in hun relatie.

Achteraf blijkt dat Claire, buiten medeweten van Paul, een vruchtwateronderzoek heeft laten doen vóór de geboorte van zoon Michel. Claire is dus een moederdier. Een moederdier dat tot alles in staat is, als men haar kind te na komt.

Het resultaat is alleen wel dat het belangrijkste ouderpaar, de ouders van Michel, min of meer als gekken op de ontdekking van de misdaad van hun kind reageren. Wie identificeert zich nu met een gek? Wat een noodlotsdrama leek te worden, verandert in een case-study, meer iets voor de psychiater dan voor de literatuur. In Het Diner komen we daar overigens pas zeer geleidelijk achter, want dat verteller Paul ernstig gestoord is wordt niet meteen onthuld.

Blijft over het tweede echtpaar, Pauls broer Serge en diens vrouw Babette, de ouders van de andere dader, Rick, die wel last van zijn geweten zou hebben gekregen. Serge is een bekend politicus, zelfs de gedoodverfde nieuwe premier van het land, en hij heeft het hele diner georganiseerd om de kwestie eens en famille te bespreken. Anders dan zijn echtgenote die het belangrijker vindt dat zij de vrouw van de nieuwe premier wordt, is Serge bereid er consequenties aan te verbinden die in zijn eigen nadeel uitvallen: hij wil terugtreden als lijsttrekker en ziet dus af van het premierschap dat hij al bijna in zijn zak heeft.

De roman is goed geschreven, toegankelijk, spannend, geestig en het gaat ook nog ergens over. Koch weet handig informatie te doseren.

Genre en stijl

Koch laveert tussen de genres door: de roman is thriller, psychologische roman, satire ineen. Hij doet niet wat de lezer verwacht van de hoofdpersonen. Hij doet niet wat de lezer verwacht bij een genre. Nergens behaagt hij zijn lezers en daarom is het des te opmerkelijker dat diezelfde lezers zo massaal naar dit boek grijpen.

Wat ik belangrijk vond was de manier van schrijven: geen moeilijke woorden, waardoor het boek makkelijk las. Herman Koch schrijft zoals dingen gebeuren, geen poespas, geen moeilijke woorden: als Paul opzij kijkt, kijkt hij opzij en zo staat het er ook. Boeiend om te lezen vond ik ook hoe Paul overal zijn mening bij geeft, zijn eigen interpretatie van alles dat gebeurt.

Verfilming

Herman Kochs internationale bestseller Het diner heeft een heldere premisse en lijkt dus ideaal voor verfilming: twee stellen komen samen in een chique restaurant om een misdaad te bespreken die hun zonen hebben gepleegd. Maar de kracht van de roman ligt in het ingenieuze vertelperspectief, en daar is door regisseur Meyes, die meeschreef aan het scenario, geen goed filmequivalent voor gevonden - de vele voice-overs ten spijt. De kijker moet het doen met onsympathieke personages met onduidelijke motieven en met allerlei actuele thema’s die worden aangestipt maar onvoldoende uitgewerkt.

labels:

Zie ook: