We weten allemaal dat een kip eieren legt. Maar, weten we ook hoe een kip deze eieren legt? In dit artikel maken we een reis door de kip: de reis van het ei!

De reis van het ei

Onze reis begint in de eierstok van de kip. Hierin zitten duizenden onrijpe eicellen. Als een hen geslachtsrijp is, worden deze eieren een voor een rijp. Na iets langer dan een week is een eicel gerijpt tot dooier. Dan vindt het startsein voor de opbouw van de rest van het ei plaats: de ovulatie of de eisprong.

De eicel in de voltooide dooier komt nu in de opening van de eileider. In de eileider draait de dooier (en later het ei) alsmaar rondjes. In de eileider worden verschillende eiwitlagen rond de dooier afgezet. In de eileider worden ook de hagelsnoeren gevormd. Hagelsnoeren zijn strengen waarmee de eierdooier aan de eierschaal vastzit.

Ook worden vliezen gevormd om een eventueel kuiken in het ei te beschermen tegen bacteriën. In de periode daarna wordt het ei volgepompt met water en zouten. Dit water en deze zouten wordt vanuit de eileiderwand door de vliezen in het eiwit gevoerd. Nadat de schaalvliezen zijn gevormd, komt het ei in het schaalvormingsgedeelte van de eileider. In dit gedeelte krijgt het ei een harde schaal. Dit duurt ongeveer 20 uur.

Nadat de harde schaal is toegevoegd aan het ei, is het ei klaar voor de leg.

Bevruchting: de rol van de haan

Een hen kan eieren leggen zonder dat daar een haan voor nodig is. Een haan is wel nodig om een ei te krijgen waar een kuikentje in groeit. Want pas als de eicel van de kip bevrucht is door een zaadcel van de haan, kan er een kuikentje in het ei groeien.

Nog voor de eisprong (=ovulatie) worden eiwitten en vetten (lipiden) die aangemaakt zijn in de lever van de hen in lagen tot eierdooier afgezet. Dit reservemateriaal zal later verbruikt worden voor de opbouw van het kuiken in wording. Bij de eisprong komt de rijpe eicel (=oöcyt) vrij uit de eierstok in de trechtervormig opening van de eileider, ook infundibulum genoemd.

In deze open ruimte in de buikholte kan de eicel gedurende een korte tijd (ongeveer een kwartier) bevrucht worden door een spermacel van de haan. Om tot bevruchting te komen moeten spermacellen (= zaadcellen) dus de hele weg van de cloaca tot het infundibulum zwemmend afleggen. Bijzonder is dat spermacellen tijdelijk in de vagina opgeslagen kunnen worden (daar vindt ook selectie plaats). Na samensmelting van spermacel en eicel verandert het vlies dat om de eicel zit waardoor geen andere spermacel meer kan binnendringen.

De bevruchte eicel (= de zygote) gaat zich dan onmiddelijk delen en vormt de kiemvlek aan het oppervlakte van de dooier. Ter hoogte van het magnum wordt het ei voorzien van eiwit (= albumen). In het isthmus worden de twee semi-permeabele schaalmembranen tegen elkaar afgezet en in de uterus wordt de harde eierschaal met porieën aangemaakt; deze schaal bestaat voornamelijk uit calciumcarbonaat. Zo'n 24-28 uur na de bevruchting wordt het ei gelegd. Ten gevolge van de afkoeling vindt er een lichte inkrimping van de inhoud van het ei plaats waardoor de twee schaalmembranen aan de stompe zijde uiteen gaan wijken en er een luchtkamer ontstaat.

Ei-inspectie: bevrucht ei of niet

Op de meeste kippenboerderijen vindt je dus ook geen haan, zo loop je nooit het risico op een onverwachte verrassing in je ei. Maar als er dus wel een haan rondloopt, hoe weet de boer of er een kuiken in een ei zit? Want als de boer elk eitje moet opbreken, blijft er geen ei meer over om op te eten. En dat kan natuurlijk niet.

Één van de manieren waarop boeren dat kunnen doen, is door een methode te gebruiken die 'candling' of 'ei schouwen' wordt genoemd. Dit is het oudste en bekendste trucje van de boerderij. Hoe werkt dat? Nou, dat is heel eenvoudig: dit is eigenlijk gewoon het bekijken van het ei door er licht doorheen te schijnen. Dit kan op verschillende manieren gedaan worden. Er zijn speciale apparaten voor, maar je kunt ook met de zaklamp tegen de stompe kant van het eitje schijnen. Je kunt het beste kijken wanneer je in een donkere ruimte staat.

Als er een kuiken in het ei zit, zal de boer een web van bloedvaten en aderen zien vanuit een kleine witte vlek genaamd het kiemvlekje. Dit is waar het kippenembryo zich bevindt. Iedere dag kijken hoeft niet, want in de eerste paar dagen is het eitje niet goed ontwikkeld. De eieren moeten daarom op de juiste temperatuur worden bewaard en pas op dag 7 worden gecheckt. Twijfel je? Dan kun je op dag 14 weer checken om er écht zeker van te zijn. Zit er geen kuiken in? Dan zullen ze alleen een geelachtige dooier en een helderwit eiwit zien.

Broedplaatsgeheimen

Nu weet je dus hoe een boer kan zien of er een kuiken in een ei zit door middel van candling. Maar er zijn nog een paar andere dingen waar een boer naar moet kijken om er zeker van te zijn dat het ei gezond is en klaar om uit te komen.

Ten eerste moet de schaal van het ei stevig en sterk zijn. Als het ei gebarsten is, kan het ei niet uitkomen en zal het kuiken sterven. Ten tweede moet het ei groot genoeg zijn. Een te klein ei zal waarschijnlijk geen gezond kuiken opleveren, terwijl een te groot ei moeilijk uit te komen kan zijn. Tot slot moet het ei ook op de juiste manier worden bewaard. Als het ei te warm of te koud wordt bewaard, kan het bederven en zal er geen kuiken uitkomen. Zo gemakkelijk is het dus niet om een ei te laten uitkomen.

Het maken van een ei: stap voor stap

Als de kip klaar is om eieren te leggen dan zorgen de hormonen ervoor dat haar eierstok een dooier vrijgeeft in de eileider. In de eileider wordt ook het eiwit en de schaal gemaakt. Dit proces duurt 23 tot 25 uur. Binnen ongeveer 30 minuten nadat een ei is gelegd, begint het proces opnieuw. Hieronder lees je stap voor stap hoe een ei gemaakt wordt.

  1. Het rijpen van de dooiers: het voortplantingsstelsel van de hen bestaat uit een linker eierstok en eileiders. Kuikens worden geboren met 2 eierstokken, 1 aan de linkerkant en 1 aan de rechterkant, maar de rechter eileider ontwikkelt zich niet. Als een kuiken wordt geboren dan heeft ze een half miljoen eicellen! Dit is veel meer dan ze ooit gaat kunnen leggen. Als de hen ouder wordt dan beginnen de eicellen langzaam te ontwikkelen in dooiers, die allemaal wachten op hun beurt om te rijpen.
  2. Trechter vormige opening van de eileider (Infundibulum): Als de dooier klaar is dan wordt deze vrijgegeven in het trechtervormige, bovenste gedeelte van de eileider. Dit heet het Infundibulum. Het infundibulum vangt de eicellen die worden losgelaten uit de eierstok op. Soms kan het infundibulum de dooier niet opvangen en valt de dooier ernaast. Dit kan gebeuren, meestal absorbeert het lichaam van de kip deze dooier gewoon. Als de dooiers nooit door het infundibulum worden opgevangen dan ontwikkelt zich de ziekte ei peritonitis.
  3. Magnum: Daarna gaat de dooier door naar het magnumgedeelte van de eileider. Hier wordt in ongeveer 3 uur tijd het eiwit voor in het ei verzameld.
  4. Isthmus: Vervolgens gaat het ei naar het isthmus waar nog iets meer eiwit wordt toegevoegd. Hier wordt ook de basis laag van calcium kristallen gevormd voor de schaal.
  5. Schaalklier: In de schaalklier worden water, mineralen en calcium toegevoegd om de eischaal te kunnen maken. De schaal klier is ook verantwoordelijk voor de kleur van de schaal. Alle eieren zijn eerst wit en krijgen als ze klaar zijn een kleurtje. De kleur van de eierschaal wordt bepaald door het ras en de genetica van de kip.
  6. Vagina: In de vagina slaat de hen sperma op voordat het naar het infundibulum zwemt om de dooier te bevruchten. En als laatste wordt het beschermlaagje voor het ei toegevoegd. Dit laagje houdt sluit de poriën af zodat er geen bacteriën in het ei kunnen komen. Maar het laagje heeft nog een functie: het zorgt voor een soort glijmiddel als het ei gelegd wordt!
  7. Cloaca: Nu gaat het ei de cloaca in en is hij klaar om gelegd te worden. Net voordat het ei gelegd wordt draait het 180 graden zodat het brede uiteinde als eerst eruit komt. Als het ei er bijna uit komt dan gaat de hen staan en valt het ei op de grond!

Natuurbroed

Is je eigen kip broeds en wil je graag kuikens? Dan kun je ervoor kiezen om haar eieren uit te laten broeden. Ze noemen dit ook wel natuurbroed. Dit kan zowel met jullie eigen eieren als je een haan hebt, als met bevruchte eieren die je kan kopen. Een broedse hen weet precies hoe warm haar eieren moeten zijn, hoeveel vocht ze nodig hebben en wanneer ze gedraaid moeten worden.

Let op: kuikens zijn ontzettend schattig, maar wees je ervan bewust dat de kans groot is dat de helft van de kuikens haantjes zijn. Het is heel lastig om een nieuw huis te vinden voor je haan, er is een groot overschot.

Hoe wordt een hen broeds?

Als je hen eieren legt en het steeds langer licht wordt op een dag, dan kan het zijn dat je hen broeds wordt. Broedsheid wordt veroorzaakt door de hormonen oestrogeen en progesteron. Er zijn een paar triggers die deze hormonen activeren:

  • Een rustig, ongestoord, donker legnest.
  • Veel eieren in een legnest.
  • Andere broedse hennen.

Maar niet alle hennen hebben deze triggers nodig om broeds te worden. Bij sommige rassen (zoals zijdehoenders en cochins) worden deze hormonen al snel geactiveerd. Hierdoor zijn dit soort rassen veel en vaak broeds. Er zijn ook hennen die nooit in hun leven broeds zullen worden. Je kunt een hen niet broeds maken, maar de bovenstaande triggers kunnen er wel voor zorgen dat ze broeds wordt.

Eieren verzamelen en bewaren

Als je hen broeds is, dan is het belangrijk dat alle eieren op hetzelfde moment bebroed worden. Op die manier kunnen de embryo’s zich allemaal in hetzelfde tempo ontwikkelen en op hetzelfde moment uitkomen. Je kunt eieren maximaal één week bewaren voordat je ze onder de broedse hen legt. Gebruik alleen schone eieren om onder je hen te leggen. Vieze eieren maken het moeilijker voor het kuiken om uit het ei te komen, omdat de viezigheid een hard laagje over het ei vormt.

Bewaar de eieren in schone dozen. Zet de eieren ‘op kop’ in de doos, dat wil zeggen dat je ze met de punt naar beneden zet en met de dikke kant naar boven. Kantel één keer per dag het doosje, om te voorkomen dat de dooier aan de schaal blijft plakken. De ideale plek om de eieren te bewaren is uit het zonlicht op een koele, relatief droge plaats (niet in de koelkast) De ideale temperatuur is 13 graden, maar ergens tussen de 10 en 15 graden is goed.

Privacy voor de broedse hen

Om succesvol eieren uit te kunnen broeden heeft een kip rustige plek nodig, waar ze niet gestoord wordt. Daarom is het een goed idee om haar niet tussen de andere kippen te houden. Je kunt ook een hok in een hok maken! Met gaas kun je een gedeelte in het huidige kippenhok afzetten voor de broedse kip en haar toekomstige kuikens. Deze eventuele problemen kunnen worden voorkomen door de broedse hennen te scheiden, zodat ze een eigen plek hebben om rustig hun taak te volbrengen.

Een goede plek om te broeden heeft de volgende kenmerken:

  • Is goed geventileerd
  • Beschermd haar tegen wind, regen en zon.
  • Beschermd haar tegen roofdieren.
  • Is afgeschermd van andere kippen/dieren.
  • Is minimaal één meter lang zodat de hen plek heeft voor haar eieren, een zandbad, een plek om te poepen en een plek om te eten en te drinken.
  • Door de eieren in een bak te leggen met een opstaande rand van minimaal 2 cm, kunnen de eieren niet uit het nest rollen.

Verzorging van een broedse kip

Als je hen in een veilige omgeving aan het broeden is, dan heeft ze weinig verzorging nodig. Het is belangrijk dat ze gemakkelijk toegang heeft tot voer en vers water. Zet voer en water in de buurt van het nest, maar zorg dat ze wel een stukje moet lopen om erbij te komen. Op die manier kan ze onderweg naar het voer en water meteen poepen.

  • Voeding: Geef haar het zelfde voer als normaal, ga dit niet opeens veranderen als ze aan het broeden is. Het broeden zelf is al stressvol genoeg voor de hen, daar kan ze niet ook nog een voerverandering bij hebben.
  • Water: Geef haar iedere dag vers water. Het is een goed idee om de eerste week, als ze net begint met broeden, Multivitamine door het water te doen. Dit geeft haar een extra steuntje in de rug om gezond te blijven. Als de kuikens geboren zijn, is het wederom een heel goed idee om Multivitamin door het water te doen. Hierdoor wordt de weerstand en de darmflora al vanaf de eerste weken in het leven van het kuiken verhoogd.

Het kan zijn dat ze de eerste dagen niet eet of drinkt, dit is normaal. Daarna moet ze iedere dag ongeveer 15 minuten van het nest zijn om te eten, te poepen en eventueel een stofbad te nemen.

Eieren schouwen

Om te kijken of de eieren daadwerkelijk bevrucht zijn, kun je de eieren rond +/- 10 dagen schouwen. Na 10 dagen kun je goed zien of er een embryo groeit, dood is gegaan of dat het ei onbevrucht is. Dit kun je het beste doen als de hen zelf van het nest is gegaan om te eten, om haar zo min mogelijk stress te bezorgen.

Dit kun je zien als je de eieren gaat schouwen met +/- 10 dagen:

  1. Een web van bloedvaten rond een donkere vlek: het embryo ontwikkelt zich goed; je zou het zelfs kunnen zien bewegen
  2. Niets: een doorzichtige eicel is niet bevrucht.
  3. Een dunne ring: het ontwikkelende embryo is al snel gestorven
  4. Een vage, troebele schaduw: het embryo is gestorven.

Wanneer komen de eieren uit?

Overal lees je dat de eieren van een kip na 21 dagen uitkomen. Maar let op! Dit is gebaseerd op het aantal dagen in een broedmachine. Er zijn geen onderzoeken naar de uitkomsttijd van eieren onder een broedse hen! Als het buiten nog koud is, dan kan de hen de eieren minder goed warm houden. Hierdoor worden de eieren soms minder warm dan in een broedmachine waar de temperatuur constant is. Vooral in de maanden februari/maart en oktober/december kan het zijn dat de uitkomsttijd met wel een week wordt verlengd! Gooi dus nooit de eieren weg zonder te schouwen!

labels: #Ei

Zie ook: