De relatie tussen vleesconsumptie en een gezond en duurzaam voedingspatroon is een prominent onderwerp in het maatschappelijke debat. Wageningen University & Research (WUR) onderzoekt de invloed van vlees eten op gezondheid, duurzaamheid en klimaat. Op basis van dit onderzoek kunnen overheden, bedrijven en individuen gefundeerde keuzes maken.

Vlees en gezondheid

Vlees bevat waardevolle stoffen voor het functioneren van het menselijk lichaam als energiebron, voor de celdeling en de opbouw van botten en spieren. Nuttige stoffen in vlees zijn (onder meer) eiwitten, vitamines B1, B6 en B12 en ijzer en zink. Vlees vormt voor veel mensen een belangrijke bron van eiwitten in het dieet.

De aanbevolen hoeveelheid voor gezonde volwassenen is 0,83 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht. Iemand van 70 kilo heeft dus 58 gram eiwit per dag nodig. Extra eiwit is ook belangrijk voor zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en voor (duur/kracht)sporters. Bij sommige aandoeningen wordt ook een extra eiwitinname geadviseerd.

Plantaardige eiwitten

Voor vegetariërs en veganisten ligt die hoeveelheid respectievelijk 20 en 30 procent hoger. Zij nemen daartoe (veelal) plantaardige eiwitten. Het is nog niet bekend of plantaardig eiwit net zo gezond is als dierlijk eiwit. Eiwit is een belangrijke bouwstof voor de spieren. Plantaardig eiwit is opgebouwd uit andere aminozuren dan die in dierlijke producten.

Onderzocht wordt wat het eten van uitsluitend plantaardige eiwitten betekent voor spiermassa en spierkwaliteit. In Nederland is de gemiddelde dagelijkse consumptie van eiwit 109 gram, waarvan zo’n 40 procent plantaardig. We consumeren gemiddeld dus meer eiwitten dan aanbevolen. De gezondheidseffecten daarvan onderzoeken we nog. Door de inname van dierlijke eiwitten te verminderen valt winst voor het milieu te behalen.

Wat als je te veel vlees eet?

Het eten van te veel rood vlees (denk aan varken en rund) brengt risico’s voor de gezondheid met zich mee. Rood en - met name - bewerkt vlees zoals vleeswaren, worden in verband gebracht met beroerte, diabetes type 2 en dikke darmkanker.

Rood vlees kan schadelijk zijn voor de gezondheid omdat het over het algemeen veel verzadigde vetten bevat. Deze verzadigde vetten verhogen de kans op een verhoogd cholesterol. Bovendien is bewezen dat rood vlees veel heemijzer bevat, wat weer de boosdoener is bij het verhoogde risico op darmkanker. Zo kan heemijzer er voor zorgen dat de wand van de dikke darm beschadigt én stimuleert het daarnaast de aanmaak van stofjes die het DNA van de lichaamscellen kunnen beschadigen.

Over het algemeen verwachten mensen bij de term ‘rood vlees’ een stuk vlees dat ook echt rood gegeten wordt, zoals biefstuk, rosbief of carpaccio. En hoewel dit zeker tot rood vlees behoort, zijn er veel meer soorten rood vlees. Al het spiervlees van zoogdieren behoort namelijk tot rood vlees. Concreet betekent dit al het (spier)vlees van rund, varken, paard, kalf, schaap, hert etc. Dus ook alle vleeswaren hiervan. Alleen het vlees van kip en ander gevogelte behoort niet tot de groep rood vlees, zoals bijvoorbeeld drumsticks.

Advies over de consumptie van rood vlees

Op basis van huidige onderzoek adviseert het Voedingscentrum om niet meer dan 500 gram rood vlees per week te eten. Hiervan mag maximaal 300 gram bewerkt vlees zijn. Dit advies geldt voor bereid vlees, in de praktijk betekent dat ongeveer 700 tot 750 gram rauw vlees.

Er zijn een aantal dingen die je kunt doen om het eten van rood vlees gezonder te maken. Kies bijvoorbeeld voor mager rood vlees, zoals biefstuk, tartaar of ossenhaas. Of kies voor wit vlees zoals kipfilet of kalkoenfilet. Mager rood vlees bevat minder calorieën en vet dan vet rood vlees. Dit maakt mager rood vlees een betere keuze voor mensen die willen afvallen of hun gewicht willen beheersen. Mager rood vlees bevat ook meer eiwitten dan vet rood vlees. Eiwitten zijn belangrijk voor het behoud van spiermassa en het verhogen van het verzadigingsgevoel. Daarnaast bevat mager rood vlees minder verzadigd vet dan vet rood vlees.

Wat als je weinig of geen vlees eet?

Volgens voedingswetenschappers is gezond eten met minder of helemaal geen vlees mogelijk, als je weet welke andere producten je nodig hebt. Het is belangrijk om voldoende en de juiste eiwitten en genoeg ijzer, vitamine B1 en vitamine B12 binnen te krijgen.

Voor je gezondheid hoef je niet per se vlees te eten. Er zitten nuttige voedingsstoffen in vlees, zoals eiwit, ijzer en vitamine B1 en B12. Maar die voedingsstoffen kun je ook uit andere producten halen. Je kunt dus prima met minder of zonder vlees, als je het goed vervangt.

Vlees kun je goed vervangen door ei, peulvruchten (bonen zoals bruine, witte en kidneybonen, linzen, kikkererwten), tofu en tempé en ongezouten noten. Wissel af tussen die producten om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen. Als je eet volgens de adviezen van de Schijf van Vijf zonder vlees en dit vervangt door peulvruchten, noten en ei en 1 keer per week vis eet, dan verlaag je de klimaatimpact van jouw eten met ongeveer één derde.

Natuurlijk bepaal jij hoeveel je wilt minderen, maar met elke dag minder verlaag je jouw impact op het klimaat. Vind je het lastig om minder vlees te eten? Misschien werkt het voor jou om vlees op bepaalde dagen te laten staan of eet je liever een kleinere portie vlees. Zo kun je stap voor stap opschuiven naar een eetpatroon met minder vlees.

  1. Wil je vlees in je maaltijd niet helemaal missen? Probeer dan eens minder vlees te gebruiken in een gerecht en vul dat aan met een plantaardig product. Denk aan: een pastasaus met mager gehakt en linzen, rijst met minder kip en een handje cashewnoten, nasi met minder vlees maar wel pinda’s (of ei), een wrap met minder vlees en meer bonen.
  2. Als je nu vaak rood vlees eet, zoals biefstuk of runderlappen, kies dan eens vaker voor kip. Dit helpt om de milieu-impact te verlagen. Van alle vleessoorten heeft kip het minste invloed op het klimaat, rundvlees het meest. Varken zit daar tussenin, maar dichterbij kip. Ook voor je gezondheid is het beter om niet te veel rood vlees te eten.

Je kunt ook af en toe kiezen voor kant-en-klare vleesvervangers, zoals vegetarisch gehakt of vegetarische wokstukjes. Het eten van veel rood en met name bewerkt vlees zoals vleeswaren wordt in verband gebracht met beroerte, diabetes type 2 en kanker.

Duurzame consumptie

Een bescheiden hoeveelheid vlees past in een duurzaam eetpatroon. Vee kan een nuttige rol vervullen in de voedselproductie door de dieren te voeden met biomassa die mensen niet kunnen eten, zoals reststromen en gras van bodems die niet geschikt zijn voor akkerbouw, maar waar wel gras kan groeien. Van oudsher is dat ook de rol die landbouwhuisdieren hebben: het omzetten van reststromen en voor mensen niet eetbare biomassa naar hoogwaardige eiwitbronnen als zuivel, eieren en vlees.

Dierlijke productie en duurzaamheid

De productie van voedsel heeft invloed op het milieu (bodem, lucht en water) en de leefomgeving. WUR onderzoekt de gevolgen van dierlijke productie (vlees, zuivel, eieren) op milieu en leefomgeving. De veehouderij draagt in Nederland ongeveer zeven procent bij aan de uitstoot van broeikasgassen. Koeien en andere herkauwers hebben hierin een belangrijk aandeel, omdat ze het broeikasgas methaan uitstoten. In Nederland worden de meeste koeien overigens primair gehouden voor de productie van melk. Ongeveer drie procent van alle CO2-equivalenten in Nederland komt vrij door de bemesting van landbouwgrond en de graslanden waar koeien grazen.

Wageningen University & Research onderzoekt hoe de uitstoot van broeikasgassen door vee omlaag kan worden gebracht. Zo wordt gekeken of door aanpassingen in het voer de uitstoot omlaag kan en of emissies uit mest kunnen verminderen door de mest te scheiden, te koelen of er zuurstof doorheen te mengen. Sommige koeien stoten bijvoorbeeld van nature minder methaan uit.

Eiwittransitie

Met een groeiende wereldbevolking en stijging van de welvaart is de verwachting dat de vraag naar vlees en zuivel de komende decennia wereldwijd sterk zal toenemen. Op dit moment is het aanbod eiwitten onevenwichtig verdeeld in de wereld. Er is sprake van overconsumptie in rijke Westerse landen - in het bijzonder van dierlijke eiwitten - en ondervoeding elders in de wereld. Er is een omslag nodig, zowel in de productie als in de consumptie van eiwitten. Om voldoende eiwitten te produceren zonder de aarde uit te putten, is een diverser aanbod van eiwitten nodig voor veevoer en voedsel.

Eiwitten uit planten (waaronder zeewier en algen), microben en ongewervelde dieren (waaronder insecten en schelpdieren) kunnen bijdragen aan een gezond voedingspatroon dat de aarde niet teveel belast.

Vleesvervangers en alternatieve eiwitbronnen

WUR werkt aan de ontwikkeling van verschillende technologieën om de kwaliteit van vleesalternatieven te optimaliseren. De shear-cell technologie is een revolutionaire manier om vleesachtige structuren te creëren. Met deze technologie kunnen we op grote schaal vleesvervangers produceren. Een reden voor sommige consumenten om de huidige vleesalternatieven niet te kopen, is dat ze als 'kunstmatig' worden gezien. Wageningen University & Research werkt aan smakelijke alternatieven op basis van mildere productieprocessen en minder bewerkte ingrediënten.

Voedselveiligheid

Vlees is een dierlijk product en dat brengt risico’s met zich mee. Het behandelen van zieke dieren met bijvoorbeeld antibiotica is in Nederland toegestaan na consultatie van een dierenarts. Resten van de antibiotica kunnen zich ophopen in het vlees, maar in Nederland hebben we daarvoor zorgvuldige controleprogramma’s. WUR ontwikkelt methodes om deze controles steeds efficiënter en effectiever uit te voeren. Overmatig gebruik van antibiotica in de dierhouderij kan leiden tot de vorming van resistente bacteriën. En dat kan risico’s met zich meebrengen voor mens en dier.

Hoeveel vlees eten Nederlanders?

Het vleesverbruik per hoofd van de bevolking was volgens Wageningen Economic Research in 2022 76 kilo. Zo'n 36 kilo daarvan is varkensvlees, 21 kilo pluimveevlees, 15 kilo rundvlees, 1 kilo kalfsvlees en 1 kilo schapen- en geitenvlees. Dit is op basis van karkasgewicht (inclusief botten).

Per dag eten we in Nederland gemiddeld 87 gram vlees. Dat is 18 procent minder dan in de periode 2007-2010. De consumptie is het hoogst onder mannen van 18-50 jaar (116 gram per dag). Meer dan de helft van het vlees dat we eten is bewerkt vlees.

Volwassenen eten gemiddeld 69 gram rood en/of bewerkt vlees per dag. Voor mannen is dit gemiddeld 85 gram en voor vrouwen 54 gram. Meer dan 25% van de volwassen mannen eet 100 gram of meer rood en/of bewerkt vlees per dag.

Bewaaradvies voor vlees

  • Leg rauw vlees en rauwe vleesproducten na het boodschappen doen zo snel mogelijk in de koelkast.
  • Zorg ervoor dat de koelkast goed koud is.
  • Let op de TGT-datum (‘te gebruiken tot’) op de verpakking.
  • Haal vlees niet te lang voor het bereiden uit de koelkast.
  • Bewaar bereid vlees maximaal 3 tot 4 dagen in de koelkast.
  • Bewaar geen vlees dat overbleef bij de barbecue.
  • Rauw gemalen vlees in een geopende verpakking kan maximaal 1 dag in de koelkast worden bewaard en 2 tot 3 maanden in de diepvries.
  • Vlees kan ook in de diepvries bewaard worden bij een temperatuur kouder dan -18°C.

Conclusie

Het is belangrijk om bewust te zijn van de hoeveelheid en soort vlees die je consumeert. Mager, onbewerkt vlees kan onderdeel zijn van een gezond voedingspatroon, maar het is essentieel om dit te matigen en te variëren met andere eiwitbronnen. Door minder vlees te eten, draag je bij aan een duurzamere wereld en een betere gezondheid.

Soort Vlees Gemiddelde Consumptie per Dag (Nederland) Advies Voedingscentrum (per week)
Totaal Vlees 87 gram Maximaal 500 gram
Rood en/of Bewerkt Vlees 69 gram Maximaal 300 gram rood vlees

labels: #Vlees

Zie ook: