Wie aan typisch Zweeds eten denkt, denkt direct aan köttbullar: de Zweedse gehaktballetjes. De echte Zweden-liefhebber weet echter dat het land een veel rijkere eetcultuur heeft en er soms heel grappige eetgewoonten op na houdt (zoet!). Een bezoek aan Zweden geeft altijd weer het plezier om van andere smaken en gerechten genieten. De Zweden zijn wereldburgeres en eten hamburgers, Chinees en Italiaans, maar er zijn toch ook nog wel gerechten en producten te vinden die echt Zweeds zijn.

Sill en andere vis

Natuurlijk: sill, de baltische haring. Dat is een andere dan die van ons. Ik wist het niet, maar er zijn nogal wat verschillende haringen. Daar kwam ik achter toen ik zelf dillsill wilde maken. Die baltische haring is hier niet te koop en met onze noordzeeharing - die overigens tegenwoordig voornamelijk door Noorse vissers wordt binnengehaald - krijg je niet hetzelfde.

De ingelegde haring maak je eigenlijk heel simpel door de fileetjes in te leggen in (voorgekookt) water met azijn, wat witte peper, zware peper, kruidnagel, laurierblad, ui, een worteltje en als je dillsill wilt fijngehakte verse dille en jazeker: suiker. Toch is het niet zo gemakkelijk om die echte smaak te krijgen. Ik koop het gewoon, bijvoorbeeld op marktjes, zelfgemaakt door de visboer. Met kerst is er Sillsalad met rode bieten. Daar zit eigenlijk helemaal niet zoveel haring in, overigens.

Zelf Zweedse zure haring maken? Hier het recept om sill in te leggen.

Die baltische haring is veel kleiner dan de onze en malser ook. Ingelegde haring is er in oneindige variaties, dillsill dus en krydsill, brännvinsill en ga zo maar door. De versie met mayonaise en mosterd - senapsill - is voor mij typisch Zweden. Al lusten ze dit in heel Scandinavië.

Daarnaast natuurlijk de Gravadlax (zalm die onder een steen heeft gelegen, gefermenteerd), kaltröked laks en ook lekker warmgerookte zalm. Ook dit is uiteraard in saladevorm te krijgen, bijvoorbeeld met garnalen (Västkuströra). Het aantal variaties is niet te tellen. Ook viskuit is er in veel soorten (kaviar, niet echt maar van bv. forel) in potjes en tubes zoals Kalles kaviar. Deze is een beetje gerookt, mijn favoriet.

Fläderblomsaft: vlierbloesem

In Nederland was dit lange tijd niet populair, maar in Zweden overal verkrijgbaar: de frisse fläderblomsaft. Gemaakt van de bloesem van de vlierbes. Lekker fris, maakt goed met wat koozuurhoudend water. Een verfrissende zomerdrank, ik neem het altijd mee als ik weer in Zweden geweest ben. Een aanrader!

Senap

Dat proef je in de beroemde Dillsil, ingelegde haring met een aparte marinade, maar ook in de mosterd (senap). Even wennen, maar ik vind het wel lekker. Het is iets milder van smaak. Lekker bij de net zo beroemde korv med bröd, de Zweedse Hotdog, die met senap-mosterd echt niet hetzelfde smaakt. De mosterd uit Skåne is wat dikker, bevat zwarte peper en is daardoor wat donkerder. In Zweden moet ik altijd even eentje kopen, bij Sybilla bijvoorbeeld.

Semla en ander Zweeds gebak

Zweden zijn liefhebbers van zoet en Zweeds gebak is heel apart. Vaak erg zoet en men gebruikt veel slagroom en marsepein, bv. bij de Prinsesstårta, die omhult is met gekleurd marsepein, vaak gifgroen. De room is vaak ongezoet, dat vind ik lekker.

Heel populair zijn Semlor (enkelvoud Semla), een soort bol, die aan de bovenkant wordt doorgesneden en gevuld met (in dit geval wel gezoete) slagroom en amandelspijs (mandelmasse). Zeer calorierijk, maar ze zien er spectaculair uit en zijn heel geliefd. Ik begrijp van mijn kennissen in Zweden dat je ze in een bord warme melk moet eten, dan wordt het hetvägg genoemd. Een merkwaardige gewoonte, maar wel begrijpelijk want de onderkant is knap droog.

Traditioneel worden Semla tussen kerst en pasen gegeten (ik begrijp dat het iets met de vasten te maken heeft), en typisch op een dinsdag voor pasen. Ze worden ook wel fettisdagsbulle (vrij vertaald: ‘Dikke-dinsdagrol’), fastlagsbulle (in het zuiden van Zweden en in het Zweeds spekende deel van finland) genoemd. De naam van het gebak komt van het meel: semilla. Je ziet de semla ook de rest van het jaar. Ik zag laats een slimme bakker en die had ze in rolletjes gemaakt! Productvernieuwing!

Voor de Semla heb ik geen recept, maar wel voor deze andere Zweedse lekkernij: Snickerskaka.

Peperkakor

Nog eentje in de categorie Zoet: de Zweedse pepparkakor. Ze zijn heel slecht te weerstaan; je kunt er zelden maar eentje van nemen. Misschien zijn ze daarom altijd in grote dozen te koop in de supermarkten 😉 Ze zijn te vergelijken met speculaas, maar smaken toch weer heel specifiek anders. Deze koekjes worden in Zweden in december massaal gegeten. Al zijn ze de rest van het jaar ook volop verkrijgbaar en in trek.

Bessen

Zweden zijn gek van de natuur en alles wat daar te halen valt. Aan het einde van de zomer trekken hele families het bos in en verzamelen bessen en later paddestoelen. Favoriet zijn naast frambosen de bosbessen (blåbär), bosframboosjes (åkerbär) en zeker hjortron (hertenbes). Boven de poolcirkel worden massaal goedkope arbeidskrachten ingevlogen, tegenwoordig vaak uit Vietnam om de oogst in korte tijd binnen te halen.

In supermarkten is een enorme sortering te krijgen en het leukst vind ik die vrieskistjes met een doorzichtig deksel waar je zelf je bevroren bessen kunt scheppen en een eigen mixje maken. Ik vind ze erg lekker. De meest bekende is lingon. Daar wordt o.a. sylt van gemaakt, een wat dunne jam waar ik altijd een paar potten van meeneem. Lingonsylt wordt zoveel gegeten dat er hele grote potten verkrijgbaar zijn, van 1,5 liter en meer.

Lingonsylt wordt natuurlijk bij de köttbullar geserveerd, maar daarnaast ook bij zo ongeveer alles: in de kwark, op roggebrood, er worden koekjes mee gebakken… Het wordt niet bij zalm gegeten overigens 😉 Een heel creatieve sylt is drottingsylt - koninginnejam: een slim mengsel van halon (framboos) en blåbär (blauwe bosbes). Ergens anders kwam ik deze jam nog niet tegen, erg lekker!

Havregryn en risgröt

Sommig Zweeds eten is of was ook in Nederland bekend. Zweden zijn erg conservatief en daarom zijn een aantal “oude” gerechten daar nog bijzonder populair. Havermout bijvoorbeeld in vele varianten: Havregryn en de wat fijnere Gyllenmust (gouden most) wordt gegeten bij het ontbijt. Vooral de laatste vind ik erg fijn van smaak. Vullend en calorierijk maar met wat lingonsylt erg lekker en als je dat bij het ontbijt hebt genomen kun je er weer behoorlijk tegen.

Risgröt is ook een lekkernij; een soort rijstebrij, maar met vanille en wat room. Zelf te maken van Grötris, een plakkerig uitvallend soort rijst. Het is even een werkje, maar kost bijna niks en weer heel vullend. Vaak met wat kaneel, maar ik vind het lekkerder met weer lingonsylt.

Leuk dat deze oude gerechten daar nog zo populair zijn.

Zelf risgröt maken? Hier is het recept voor Zweedse rijstpap!

Zweeds eten: drop?!

Wij denken wel eens dat drop een typisch Nederlands verschijnsel is, maar dat is niet zo. In Zweden is lakrits net zo populair. Ze hebben zelfs een Lakritsdagen op 12 april. Ze hebben voor meer zoetigheid een speciale dag overigens: 4 oktober is de dag van de Kanelbullar, 9 december is Pepparkakans dag en 23 augustus is de Köttbullens dag.

Niet alleen in Zweden zijn ze dol op drop; vooral Finland is kampioen drop eten. In Denemarken kwam ik zelfs iets bijzonders tegen: drop-topping voor ijs. Brrrr… drop op ijs. Het heet Lakrids topping. Ik heb het niet geprobeerd, niet echt mijn smaak dus ik kan je helaas niet vertellen of het aan te arden is.

Zweeds zuivel: filmjolk, fil, skyr en grädfil

Nederland zuivelland? Wij hebben natuurlijk veel kaas en melkproducten, maar mijn favoriet is toch de Zweedse Filmjölk. Dit is een kruising tussen yoghurt en kefir en wordt in Zweden vaak gegeten bij het ontbijt. Heel mild en wat tintelend op de tong. Een fermentatieproduct met een heel speciale smaak, een beetje zoals het Deens umer maakt. Ik neem het altijd mee, want in Nederland krijg je het niet.

Op doorreis in Denemarken kwam ik overigens Skyr tegen, uit IJsland (in Zweden zag ik het nog niet), ook een gefermenteerde melk. Ten tijden van het schrijven dan dit blog - in 2015 - nog totaal onbekend, inmiddels - in 2022 - in iedere Nederlandse supermarkt verkrijgbaar! Skyr is wat dikker dan fil, heel apart. Fil is er ook in veel soorten en merken zoals Fjällfill en Öresundsfil, allemaal varianten op het thema. Er is ook Grädfil, dit is bijna een soort zure room.

Zweedse kaas vind ik ook lekker. Het smaakt iets zurig, dat is lekker fris. Wat minder vlak dan de conventionele Nederlandse Gouda (ook niks mis mee overigens).

Een goed voorbeeld is kwark. Als je op de echte enige manier kwark maakt, dan duurt dat tenminste 24 / 48 uur. In grote massale fabrieken rollen de bekers kwark er binnen de minuut per grote hoeveelheden uit. BEWERKT. Meer lezen over kwark ? Deze zuivelproducties -> dus de zuivelproducten die in deze massale fabrieken worden geproduceerd -> kunnen we eigenlijk geen echte zuivel meer noemen. Het wordt vele malen bewerkt.

Nu is dat ook NODIG, omdat we anders geen dagverse zuivel zouden kunnen genieten zonder enige risico. Maar het is vooral de vraag, waar een bewerking STOPT en in hoeverre het daadwerkelijk noodzakelijk is. In de zuivelindustrie wordt vooral gekeken naar winstbejag, en niet naar mens , dier en milieu.

Als ik over ECHTE zuivel spreek, dan praat ik over zuivel, die STREEKGEBONDEN worden geproduceerd -> dus uit een streek en zeer dichtbij de bron. Daarnaast wordt er nooit MASAAL gewerkt, en meest circulair. De methoden hoe zuivel wordt gemaakt kun je zo’n beetje hetzelfde noemen, maar de manieren HOE dat gebeurt verschilt overduidelijk veel met die van de industriële methoden. Er wordt anders gezegd heel anders omgesprongen met het beginsel ; de melk.

Dit wordt uit de streek opgehaald bij ENKELE BIOLOGISCHE boeren. Het bedrijf ZUIVER ZUIVEL haalt bijvoorbeeld iedere dag bij 27 biologische boeren de melk op in een grote tank. Industrieel gebeurt dit gewoon landelijk bij heel veel boeren en wordt deze melk gewoon bij elkaar verzameld in de tanks. Het maakt immers geen SNARS uit waar de melk vandaan komt, in de fabrieken wordt het toch verwerkt en bewerkt, niemand die iets merkt van melk wat uit een andere melkboekerij afkomstig is.

Bij een bedrijf als zuiver Zuivel wordt de melk warm en vers meteen-> dus DIRECT -> naar de fabriek van Zuiver Zuivel gebracht waar het op de meest mogelijke natuurlijke wijze wordt verwerkt. Zo maken zij hun kwark niet eventjes in 5 minuutjes, maar duurt het bij hun ook een hele dag, en worden er nog echte traditionele manieren toegepast, zoals uitlekken.

Anders gezegd krijgt een product de tijd en DE AANDACHT om te worden wat het ECHT moet worden, en geen product waar vooral erg veel WATER in blijft zitten, wat in industriele zuivelproducties veel gebeurt om bijvoorbeeld een volume te vergroten. En dit heeft zeker zo zijn voordelen. De melkboeren die leveren aan een zuivelbedrijf als Zuiver zuivel, maar bijvoorbeeld ook RAW MILK COMPANY zijn officieel gecertificeerd biologisch en biologisch dynamisch.

Niet alleen levert dit punten op voor mens, dier en milieu, het houdt tevens de biodiversiteit gaande. Maar het heeft ook veel extra punten voor jou, wat betreft VOEDINGSWAARDEN. Dit komt, omdat het product meest natuurlijk blijft, en er alleen wettelijk bepaalde zaken worden toegepast, bijvoorbeeld om de voedselveiligheid te kunnen waarborgen, want we moeten uiteraard ook niet ziek worden van het consumeren van zuivel.

Door niet méér bewerkingsprocessen toe te passen dan nodig is, kan het uiteindelijke zuivelproduct veel rijker zijn gebleven in smaak en voedingswaarden. Denk daarbij aan een vollere / romige smaak, en méér eiwitten. Sterker, over eiwitten gesproken -> in de meeste gevallen bevat ECHTE PURE zuivel méér eiwitten dan de synthetische proteine-meuk waar we tegenwoordig mee worden dood gemept. Dit is niet alleen synthetisch, maar ook ULTRA BEWERKT en in regel erg ongezond.

Alles wat we in een biowinkel konden kopen was zeker twee tot drie keer duurder dan in een supermarkt. Maar tijden zijn in rap tempo veranderd. En dan in het bijzonder de prijzen in supermarkten, de krimpflaties en de achterlijke psyche achter kortingsknallers, waar heel Nederland momenteel erg lekker op gaat.

Als je ooit in Duitsland boodschappen hebt gedaan, snap je meteen hoe wij hier in Nederland in de maling worden genomen, en in het korting-sprookje geloven. Zeker als we het gaan hebben over zuivel, kunnen we deze bewering -> dat ECHTE PURE zuivel te duur is -> direct bijstellen.

Wat betreft de proteïne verrijkte zuivel is het zelfs een gigantische dijenkletser, want….wist jij, dat er in ECHTE PURE zuivel vaak MEER eiwitten zitten dan in al die synthetische meuk ? Vergelijk het maar eens voor de grap.

Ja, je hebt ZEKER gelijk, dat alle pure echte zuivel in een biowinkel ook hun prijskaartjes hebben. Maar wat je DAAR betaalt komt echt ook in de JUISTE MORELE MARGE. In de zuivelindustrie klotst het geld tegen HUN kades aan, en niet die van de boeren met hun koeien. Ik persoonlijk betaal 10.000 x liever aan de bronnen en mensen die ECHT snoeihard werken, dan aan een industrie die alleen maar geld incasseert. Dat heb ik al jaren gedaan, ook nog toen de prijzen in supermarkten nog een beetje betaalbaar waren. Nu betaal ik zo’n beetje hetzelfde bedrag voor een beker bio-dynamische kwark dan in een supermarkt. Kortom : stel je beeldvorming over de prijzen bij.

Dit is in vrijwel de meeste gevallen NIET zo. Om te beginnen zit er anno 2025 in iedere stad / wijk / dorp wel een biologische winkel of bio-supermarkt. Ook kun je in ontzettend veel gebieden in Nederland boerderijwinkels vinden die hun eigen producties maken, maar ook pure streek-zuivel bij verkopen in hun winkels. Zelfs in de grotere steden -> ik woon zelf in Rotterdam -> kun je dit soort boerderijwinkels vinden.

Wat het dus vraagt is om even verder te kijken. Als er niets in jouw biowinkel wordt verkocht wat jij wilt, kun je vragen, of het voor je besteld kan worden. Dat geldt ook voor een Eko Plaza of Markqt. Als je echt goed zoekt, zul je het altijd kunnen vinden omdat de streekgebonden producten altijd wel ergens verkrijgbaar zijn.

Ik schrijf regelmatig over pure en echte zuivel, niet in de laatste plaats omdat ik zelf misschien wel de allergrootste fan ben. Ik zet mij graag 100% in om de biodiversiteit in Nederland gaande te houden, de kleinere ondernemingen te steunen en de consument bewuster te maken van de gezonde voordelen van echte pure zuivel.

En dat het echt ook helemaal OKAY kan zijn om lekker van ECHTE zuivel te kunnen genieten en jezelf niet over hoeft te leveren aan al die commerciële synthetische , ultra bewerkte opgehypte gigantische plantaardige zuivelmeuk, waar jij je scheel en blut aan betaalt. Want streekgebonden / biologisch dynamisch betekent ook, dat er wordt gekeken naar dierenwelzijn.

Daarom heb ik besloten, om een groot artikel te schrijven en al mijn favoriete merken en soorten uit te lichten. Ik heb ook gekeken naar de soorten die in supermarkten verkrijgbaar zijn, want ja, soms kun je daar ook streekgebonden zuivel vinden. Ik zet ze in een mooi overzicht zodat je niet meer hoeft te zoeken, en je direct op jouw doelen af kunt gaan !

Ik licht in dit overzicht alleen magere soorten uit, aangezien deze meest geschikt zijn voor dagelijks gebruik, en voor hoogwaardige bruikbare eiwitten. In de meeste biowinkels vind je ook halfvolle en volle varianten. De eerste die de rij gaat aftrappen is de pot kwark, die ik inmiddels al ongeveer 17 jaar iedere week in huis haal… Ja, zo lang bestaat dit al. De beker heeft wel steeds wat metamorfoses ondergaan om de plastic berg te reduceren, inmiddels zijn de bekers geheel vrij van plastics en 100% biologisch afbreekbaar.

Deze kwark wordt gemaakt in de Weerribben. Daar wordt in een eigen fabriek iedere dag heerlijke pure verse dagzuivel gemaakt. Deze kwark is daar een onderdeel van. De basis is biologische dynamische melk. Dit wordt aangezuurd met biologisch dynamisch ( vegetarisch ) zuursel en stremsel. Dit levert een verrukkelijke kwark op met een romige textuur. Dit is hoe kwark echt hoort te smaken.

Je kunt deze kwark ook niet langer dan de vermelde houdbaarheidsdatum consumeren. Dit kun je met alle conventionele kwarken wel. Deze kun je zelfs weken na de verlopen datum nog consumeren, als het goed gekoeld heeft gestaan, en de kwark verder nog prima smaakt. Deze pure en zuivere kwark hou je maar zeer beperkt houdbaar. Het wordt vrij snel zuur en ranzig. Ook is geen enkele “ batch” kwark hetzelfde. Het komt voor dat je een pot koopt met zeer lobbige en vrij dikke kwark, maar ook met wat minder dikke kwark. De kwark is puur en natuurlijk en daarom net zo grillig onderheven als de natuur. De kwark wordt nog echt op een traditionele wijze gemaakt.

Ik vertelde je eerder al, dat het industrieel heel anders gebeurt, zo’n 99% van alle kwark in Nederland verkrijgbaar, via een soort centrifuge wordt geproduceerd. Dit versnelt de productie aanzienlijk, waardoor er binnen nog geen 5 minuten tijd kwark geproduceerd wordt…Dat gebeurt bij de Weerribben anders. Daar wordt de kwark gemaakt in een soort mega trommel, waarin een zeef is geplaatst. De melk wordt hierin uitgelekt, en bootst zo het proces van uitlekken in doeken na. Dit proces duurt zo’n zes uur. Daarna wordt het kort doorgeroerd en afgevuld in bekers. Dit gebeurt ook met mensenhanden en niet volledig machinaal.

Deze kwark past perfect in een dagelijks eetpatroon, omdat de kwark niet alleen mager is, en dus nauwelijks verzadigde vetzuren heeft, maar door de samenstelling ook hoogwaardige eiwitten bevat: per 100 gram maar liefst 7,6 gram, wat zeker tegenover andere proteïne verrijkte synthetische industriële zuivel aanzienlijk veel is te noemen.

Je kunt deze ZUIVER ZUIVEL kwark vinden in heel veel biowinkels, maar ook bij de EkoPlaza, en streekwinkels. Deze pot kwark komt uit dezelfde fabriek als zuiver zuivel, alleen wordt er in plaats van biologisch dynamisch - Demeter -> alleen biologisch gewerkt. De producties zijn gewoon hetzelfde. Deze kwark is anders gezegd biologisch, maar niet dynamisch.

De koeien lopen het grootste gedeelte van het jaar in de weide, die zijn bezaaid met kruiden en bloemen. In de koude maanden ( als het land te nat is en / of er weinig gras op de weiden aanwezig zijn) verblijven de koeien in een stal met heel veel “ koe-comfort”. Zo kunnen de koeien bijvoorbeeld geheel zelf bepalen wanneer ze gemolken willen worden. Aan de bouw van deze stallen is erg veel aandacht besteed om het welzijn van de koeien op optimaal mogelijk te kunnen bewerkstelligen. De boerderij ligt aan de rand van het grootste aaneengesloten laagveenmoeras van NoordWest Europa, in Overijssel.

De kwark wordt gemaakt uit biologische gepasteuriseerde melk. Hieraan worden kwark culturen toegevoegd en een vegetarisch stremsel. Het levert een stevige consistentie op en de kwark is vrij rijk aan eiwitten. Per 100 gram 7,4 gram. Ook hier zie je dat het gaat om aardig wat eiwitten ! Een pot bevat 500 gram en kost € 3,39. Deze vind je niet heel erg vaak in biowinkels, maar je kunt er gerust om vragen.

Deze biologisch-dynamische SKYR is vrij uniek, om te beginnen zijn er niet zoveel SKYR soorten en merken die biologisch zijn, laat staan biologisch dynamisch. Alleen Weerribben heeft een biologische Skyr. Deze Skyr is dus om te beginnen al meteen erg bijzonder, maar het gaat nog verder. Het zit in een prachtige glazen pot, die je eindeloos kunt hergebruiken, maar ook in kunt leveren -> er zit statiegeld op.

Zuivel in glazen potten vind ik persoonlijk het aller lekkerste. Deze Skyr wordt dus zoals eerder gezegd gemaakt in Duitsland, waar het kleinschalig gebeurt. De koeien behouden hun horens en bij de verwerking van de melk wordt er net als bij zuiver zuivel onder Demeter strikt gehouden aan de DEMETER richtlijnen wat ervoor zorgt dat de kwaliteit echt zeer hoog is te noemen.

labels:

Zie ook: