Het kan soms erg lastig zijn om te zien of een kip ziek is. Zieke kippen proberen altijd op een normale manier door te leven. Het is voor de kippenhouder zaak om goed te letten op afwijkingen en symptomen. Door hier attent op te zijn, kan het al snel opvallen als een kip zich iets anders gedraagt. Wanneer je een ziekte of aandoening op tijd herkent, kan de kip daarnaast snel behandeld worden. De kans op ernstige ziekte en complicaties wordt hierdoor een stuk kleiner.

Hoe herken je een zieke kip?

Om snel een zieke kip te kunnen herkennen is het belangrijk om ook te weten hoe een gezonde kip zich gedraagt. Kippen zijn sociale dieren. Ze leven in een groep waarin een zekere hiërarchie bestaat: de pikorde. Dit betekent dat sommige kippen vrij dominant zijn en anderen juist wat onderdanig. De kippen met een hogere rang zitten bijvoorbeeld op hogere zitstokken. Vanuit de natuur is de hoogste plek namelijk ook de veiligste plek. In een groep hennen is deze hiërarchie vrij stabiel en merk je hier niet veel van. Gevechten tussen hennen worden vaak veroorzaakt door verveling, hierdoor kan ook kannibalisme ontstaan.

Kippen zijn vrijwel altijd in de weer. Het zit in het instinct van de kip om het grootste deel van de dag rond te scharrelen in een zoektocht naar voedsel. De kippen krabben de bodem open met hun poten en pikken in de grond op zoek naar kleine beestjes en zaden om te eten. Meestal hebben kippen een vaste route die ze afleggen bij het scharrelen. Hoeveel afstand een kip aflegt, hangt vooral af van de beschikbaarheid van voedsel. Wanneer kippen niet scharrelen, zijn ze vaak druk met het verenkleed.

Kippen hebben een zogenaamde vetnippel op de rug. Het vet dat hieruit komt wordt gebruikt om het verenkleed mee in te smeren. Dit vet werkt isolerend en draagt bij aan een goed beschermd verenkleed. Een hen die broeds is, zit het grootste deel van de dag op het nest. Andere kippen die te dichtbij komen, worden weggejaagd door te pikken.

Een zieke kip vertoont afwijkend gedrag. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat de kip een stuk minder rondscharrelt of het verenkleed niet meer in goede conditie houdt of kan houden. Ook heeft de kip last van symptomen die worden veroorzaakt door de ziekte. Wanneer een kip afwijkend gedrag vertoont, is het echter nog niet direct duidelijk wat er precies mankeert aan de vogel. Er kan onderscheid gemaakt worden tussen specifieke en aspecifieke symptomen. Aspecifieke symptomen zijn ziekteverschijnselen die op meerdere ziekten kunnen wijzen. Op basis hiervan weet je dus dat de kip ziek is, maar nog niet precies om welke ziekte het gaat. Specifieke symptomen wijzen juist duidelijk op één ziekte.

Aspecifieke symptomen bij kippen

  • Sufheid: Een ziek dier is vrijwel altijd ook verzwakt. Dit kan verschillende redenen hebben.
  • Vermagering: Naast sufheid, is een verzwakte kip ook vaak vermagerd. Zieke kippen eten meestal minder. Daarnaast is het spijsverteringskanaal ook wel enigszins aangedaan. Dit kan komen door een darmontsteking, maar ook doordat alle energie van de kip gaat naar het bestrijden van de ziekte.
  • Dunne en/of verkleurde ontlasting: Regelmatig is de spijsvertering van de kip aangedaan bij ziekte. Dit uit zich in een dunne en/of verkleurde ontlasting.Ook kan een kip om andere redenen dunnen en/of verkleurde ontlasting hebben.
  • Jeuk: Jeuk wijst op een afwijking van de huid. Dit kan verschillende oorzaken hebben, waaronder mijten en bloedluis. Het is normaal dat kippen zo nu en dan door de veren woelen.
  • Verminderde eierproductie: Wanneer een hen ziek is, gaat dit meestal als eerste ten koste van de eierproductie. Het maken van een ei kost de hen enorm veel energie. Een zieke kip heeft deze energie nodig om te herstellen van de ziekte. Eieren van een zieke kip kunnen gewoon gegeten worden. Let wel op het uiterlijk van het ei. Is het ei al enigszins gebarsten en ziet het er gek uit of ruikt het anders dan normaal, dan kan het beter worden weggegooid.
  • Opgezette poten: Bij sommige kippenziekten zwellen de poten op. Meestal wijst dit op een ontsteking of infectie van de poten.
  • Kale plekken: Een gezonde kip heeft altijd een dik en net verenpak. Bij zieke kippen kunnen veren uitvallen en niet (voldoende) terug groeien. Wees er wel zeker van dat de kip niet gewoon in de rui is. Tijdens de rui, meestal tussen augustus en november, wordt het complete verenpak vervangen.
  • Verlammingsverschijnselen: Verlammingsverschijnselen kunnen bij verschillende kippenziekten optreden, waaronder vogelpest. Raadpleeg bij twijfel altijd een dierenarts.

Specifieke symptomen bij kippen

  • Bloedluis: Dit ongedierte is te herkennen aan rode bultjes op de poten, jeuk, pijn en in latere stadia vermoeidheid en sufheid. Vermoeidheid en sufheid wordt veroorzaakt door een tekort aan bloed: bloedarmoede.
  • Bumblefoot: Deze aandoening is te herkennen aan dikke, opgezette poten en in latere stadia manklopen en het intrekken van de poten. Het scharrelgedrag is hierdoor afwijkend.
  • Wormen: Deze veroorzaken ziekteverschijnselen als diarree, vermagering, verbleking van de kopversiersels en algemene zwakheid. Deze symptomen zien zijn meestal ook aanwezig bij coccidiose. Om zeker te weten of er sprake is van wormen of coccidiose, is er meestal gericht onderzoek door de dierenarts nodig.
  • Kalkpoten: Dit probleem wordt onder andere gekenmerkt door jeuk aan de poten, opgezette poten, schubvorming op de poten en in een later stadium ook bloedingen op de poten. Kippen met kalkpoten scharrelen minder dan gezonde kippen.

Wat te doen als je kip waggelt of 'dronken' lijkt?

Als je kip waggelt of loopt alsof ze dronken is, dan kan dit een teken zijn van algemene verzwakking. Het heeft meestal niks te maken met een probleem aan de poten zelf. Als een kip verzwakt is, dan kan dit aan de manier van lopen opvallen. Maar het kan ook zijn dat je kip uit evenwicht raakt. Kijk de andere symptomen goed na:

  • Luizen of mijten: Luizen of mijten kunnen de kip doen laten verzwakken. Controleer dus goed op deze vervelende kriebelbeestjes.
  • Wormen: Ook wormen kunnen je kippen doen verzwakken. Zou jou kip last kunnen hebben van een wormenbesmetting?
  • Krop problemen: Als je kip problemen heeft aan de krop, dan kunnen ze hierdoor uit evenwicht raken.
  • Buikvlies/eileider ontsteking: Als je kip een ontsteking heeft in de buik of aan de eileider, dan kunnen ze uit evenwicht raken door het gewicht van de ontsteking. De ontsteking hoeft niet altijd uitwendig te voelen zijn, het kan ook dat er hard ontstekingsmateriaal in de kip zit, zonder dat jij dat kan zien of voelen. Dit soort ontstekingen kunnen alleen door een gespecialiseerde vogelarts worden bevestigd. In de meeste gevallen zijn ze helaas ook niet te behandelen.

Eileiderontsteking

Een specifieke aandoening die kan leiden tot afwijkend gedrag is een eileiderontsteking. Een eiconcrement is het gevolg van een ontsteking in de eileiders. Deze ontsteking wordt een eileiderontsteking genoemd en wordt meestal veroorzaakt door een bacteriële infectie. Het immuunsysteem van de kip reageert op de ontsteking door te proberen om de infectie af te weren met kaasachtige pus. Dat wat je ziet bij een eiconcrement is dus pus afkomstig uit de eileider van je kip.

Als je kip een eiconcrement produceert dan is dat meestal geen goed teken. Tegen de tijd dat er één wordt ontdekt heeft de kip er vaak al langer last van. Zonder dat je het weet kan er inwendig een grote ontsteking zitten.

Een eiconcrement is vaak eivormig omdat de infectie in de eileider zit, waar normaal gesproken eieren worden geproduceerd. Een eiconcrement loopt daardoor hetzelfde vormingsproces door als een ei. Een eiconcrement kan in grootte verschillen. De kleinere eiconcrementen kunnen de kip via de cloaca verlaten, maar de ontsteking kan zo groot worden dat het er niet meer uit kan. Hierdoor drukt het uiteindelijk op de inwendige organen waardoor ze geen lucht meer krijgen en overlijden.

Deze factoren geven een grotere kans op een eileiderontsteking:

  • Luchtweginfecties die overslaan op de eileider (worden beide veroorzaakt door bacteriële infecties)
  • Kippen die te dik zijn.
  • Bacteriën zoals E.coli die via de cloaca de eileider binnendringen.
  • Legkippen die ouder zijn dan 2 jaar. De kans op een eileiderontsteking bij kippen die veel eieren leggen is groter omdat de spier die de cloaca scheidt van de vagina vaker ontspannen is, waardoor bacteriën bij de eileider naar binnen kunnen dringen.

Symptomen van een hen met een eileiderontsteking:

  • Legt minder eieren of eieren met een zacht schaal: vaak begint het hiermee. In plaats van dat een kip een ei legt, hoopt het materiaal dat zich normaal zou ontwikkelen tot een ei zich op en gaat etteren in de eileider.

Meestal kom je er pas achter dat je kip een eileiderontsteking heeft op het moment dat het te laat is. Het is afhankelijk van hoever de infectie is gevorderd of behandelen nog effect kan hebben. Het kan ook zo zijn dat de bacteriële infectie die de eileiderontsteking heeft veroorzaakt ook is binnengedrongen bij andere delen van het lichaam. Het herstel is afhankelijk van hoe ver de infectie gevorderd is en of de infectie zich heeft verspreid naar andere lichaamsdelen. Als je wil weten hoe groot de infectie is dan kun je naar een gespecialiseerde vogelarts gaan. Die kan een röntgenfoto maken om te kijken hoe het er inwendig uitziet.

Marek

Als jou kip één van de poten gestrekt houdt, dan is dat vaak geen goed teken. Dit is namelijk een typisch symptoom van marek. De ziekte van Marek is een van de ergste en besmettelijkste aandoening bij kippen. Het is tumorziekte die wordt veroorzaakt door een herpesvirus, waardoor er tumoren ontstaan in de organen of waardoor er verlammingsverschijnselen ontstaan.

De ziekte van marek komt vooral tot uiting als de kippen tussen de 10 - 20 weken oud zijn. Er wordt vaak geroepen dat verlamming direct Marek is, maar dit is lang niet altijd het geval. De ziekte van Marek is alleen vast te stellen door sectie of een veer op te sturen naar de Universiteit van Utrecht. Ook een dierenarts kan dit niet zien op het oog!

Ons advies om een verlamming bij kippen te behandelen:

  • Let op: de oorzaak van de verlamming is heel lastig te achterhalen. Deze behandeling is een advies in de zin van ‘baat het niet, dan schaad het niet’. Als de verlamming na deze behandeling niet beter wordt dan is het raadzaam om een gespecialiseerde vogelarts te bezoeken of om de kip uit zijn of haar lijden te verlossen.
  • Zorg voor goede, complete voeding.
  • Geef een goede multivitamine door het water om eventuele tekorten aan te vullen.
  • Geef de kip Fecton.
  • Zorg ervoor dat de kip blijft eten. Als de kip niet meer zelf eet, zul je moeten dwangvoeren.
  • Houdt goed in de gaten of je kip verbetering laat zien. Probeer deze behandeling minimaal 2 weken achter elkaar te geven.

Preventie en algemene gezondheid

Net als mensen, worden kippen minder snel ziek wanneer zij een goede weerstand hebben. Kippen met een goede gezondheid zijn beter bestand tegen infecties en andere ziekten. Ze herstellen ook beter en sneller bij ziekte. Hoe hoog de weerstand van een kip is, hangt direct samen met de levensomstandigheden van de kip. Kippen die bijvoorbeeld niet voldoende kunnen scharrelen, krijgen niet genoeg beweging. Ook de voeding speelt hierin een grote rol. De voeding moet gebalanceerd en compleet zijn. Kippen moeten voldoende vitaminen, mineralen en spoorelementen binnenkrijgen voor een goede gezondheid. Ook moet het voer niet enkel uit vetten, koolhydraten of eiwitten bestaan, maar een combinatie van deze drie. Speciaal kippenvoer is meestal al compleet genoeg voor de kip.

Een slecht verblijf heeft invloed op de weerstand van kippen. Slecht onderhouden verblijven zijn bijvoorbeeld te vochtig, te koud of laten teveel tocht door. Dit is slecht voor de gezondheid van de kippen. In vochtige verblijven gedijen schimmels, bacteriën en parasieten daarnaast beter dan in droge verblijven.

Plotselinge gebeurtenissen kunnen stress opleveren bij kippen. Denk hierbij aan werkzaamheden in de tuin, het bijplaatsen van nieuwe dieren, een verhuizing of een ritje dierenarts. Stress maakt kippen kwetsbaar voor ziektes.

Maden in een wond bij kippen

Maden in een wond bij kippen is een van de heftigste situaties die een hobbykippenhouder kan meemaken. Wat vaak begint met een natte plek of klein wondje, kan binnen een dag uitgroeien tot een levensbedreigend probleem waarbij levende maden zich door het lichaam van de kip vreten. Maden zijn de larven van vliegen. Vliegen worden aangetrokken door vocht, warmte, geur en wondvocht. Een vieze, natte plek of wond op een kip is voor een vlieg een perfecte plek om eitjes te leggen. Die vliegeneitjes komen vervolgens snel uit, vaak al binnen 8 tot 24 uur.

De maden die uit de eitjes komen gaan zich direct voeden met dode huid, wondvocht en, als er niets gebeurt, ook levend weefsel. Dit proces heet myiasis en leidt tot extreme pijn, infecties, aantasting van organen, en kan bij uitblijvende behandeling dodelijk zijn. Hoewel myiasis niet veroorzaakt wordt door wormen bij kippen, wordt het vaak onterecht zo genoemd.

Direct handelen is essentieel. Zet de kip op een warme, rustige plek uit de wind en uit het zicht van andere kippen en vliegen. Een kattenbench of krat met handdoek en warmtematje werkt goed. Knip de veren rondom de wond of aangetaste plek kort af met een schone schaar. Verwijder mest en losse veren met een nat doekje. Gebruik bij voorkeur fysiologisch zout (NaCl 0,9%). Dit droogt de wond niet uit, irriteert het weefsel niet en helpt los vuil en maden weg te spoelen. Spoel de wond geduldig, meerdere keren indien nodig. Gebruik een pincet om de maden eruit te halen. Dit kost tijd, maar is noodzakelijk. Breng een antibacteriële zalf aan. Gebruik geen alcohol of azijn, dit beschadigt het weefsel en veroorzaakt extra pijn.

De eerste dagen moet je de wond 2 tot 3 keer per dag controleren, spoelen, schoonmaken en opnieuw zalven. Maden veroorzaken flinke pijn. Ze eten zich door het weefsel heen, stel je voor hoe dat voelt. Meloxicam, een ontstekingsremmende pijnstiller voor dieren, is bijna altijd noodzakelijk. Soms is injecteerbare antibiotica of infuus nodig.

Bronnen

  1. Ida Thøfner, Jens-Peter Christensen: Bacterial diseases in poultry. Advancements and Technologies in Pig and Poultry Bacterial Disease Control, 2021
  2. Konicek, Cornelia, Michael Pees, and Michaela Gumpenberger: Reproductive tract diseases in female backyard chickens. Diagnostic imaging and final outcome during a decade Tierärztliche, 2020.
  3. Grafl B, Polster S, Sulejmanovic T, Pürrer B, Guggenberger B, Hess M: Assessment of health and welfare of Austrian laying hens at slaughter demonstrates influence of husbandry system and season. Br Poult Science, 2017.
  4. Olsen RH, Thøfner IC, Pors SE, Pires Dos Santos T, Christensen JP.: Experimental induced avian E. coli salpingitis: Significant impact of strain and host factors on the clinical and pathological outcome. Vet Microbiology, 2016.
  5. Heidemann Olsen R, Bisgaard M, Christensen JP, Kabell S, Christensen H: Pathology and Molecular Characterization of Escherichia Coli Associated With the Avian Salpingitis-Peritonitis Disease Syndrome. Avian Diseases, 2016.
  6. Lee JY et al: Estrogen regulation of phosphoserine phosphatase during regression and recrudescence of female reproductive organs. Gen Comp Endocrinol, 2015
  7. Gail Damerow: The Chicken Health Handbook. Storey Publishing, 2015.
  8. Jordan FT, Williams NJ, Wattret A, Jones T: Observations on salpingitis, peritonitis and salpingoperitonitis in a layer breeder flock.

labels: #Kip

Zie ook: