Schadelijk pikgedrag is een ernstig welzijnsprobleem in de pluimveehouderij, dat ook leidt tot economische schade. Aanpassingen in voer, licht, opfok, transport en strooisel kunnen helpen om dit gedrag te beperken of te voorkomen. Het Vlaamse project ‘Hele snavels’ onderzocht de schade in de praktijk.

Soorten Pikgedrag bij Kippen

Er zijn verschillende soorten verenpikgedrag bij kippen:

  • Zacht verenpikken: Dit is normaal gedrag dat onderdeel is van het sociale leven binnen de groep. Kippen pikken bij elkaar naar de uiteinden van de veren, zonder dat de gepikte kip reageert. Meestal is er geen schade.
  • Agressief verenpikken: Dit treedt op bij onrust in de groep. Vooral kam, nek en kop zijn doelwit. Er kunnen verwondingen aan de kam ontstaan.
  • Schadelijk pikgedrag: Er ontstaan duidelijke beschadigingen door het pikken en/of door het uittrekken van veren. De aangepikte kip reageert door weglopen, in elkaar krimpen of een pijnkreet te geven.
  • Weefselpikken: Dit kan ontstaan uit schadelijk pikgedrag. De aangepikte kip wordt kaal en andere dieren gaan ook in de huid pikken.
  • Cloacapikken: Dit zie je regelmatig als een kip bijna gaat leggen. De uitgestulpte cloaca en de omringende veren zijn het doelwit.

Oorzaken van Pikgedrag

Pikgedrag heeft diverse oorzaken. In ieder koppel spelen de oorzaken op een andere manier op elkaar in, waardoor de pikkerij per koppel anders uitpakt. Genetische achtergrond, vroege levenservaringen en de huisvesting zijn belangrijk, maar ook management, voeding en licht spelen een rol.

De optelsom van deze elementen draagt bij aan stress, angst en frustratie bij de hennen. Als die te hoog oplopen, kan dat leiden tot schadelijk pikgedrag. Bijkomstig probleem is dat kippen het pikgedrag van elkaar kopiëren, waardoor het gedrag zich makkelijk verspreidt in een groep.

Soms doen kippen helemaal niet aan verenpikken, maar soms pikken kippen naar elkaar of bij zichzelf. Het verenpikkende gedrag kan meerdere redenen hebben. Omdat dit gedrag niet wenselijk is en bovendien ook niet past in het leven van een gezonde kip is het goed om dit in de gaten te houden.

Een veel voorkomende reden waarom kippen gaan verenpikken is dat ze zich vervelen. Die verveling komt dan vaak omdat ze simpelweg te weinig te doen hebben op een dag. Dit is gemakkelijk op te lossen door de kip meer te doen te geven. Mocht de kip dan nog blijven verenpikken, kun je ‘m ook meer uitdaging geven door het voer minder toegankelijk te maken. Ook kun je de kip wat ruwvoer geven, zodat ie dan daar weer mee bezig is.

Ruimte en Pikorde

Kippen hebben ruimte nodig. Het is dus ook altijd handig om voordat je kippen aanschaft goed te kijken welke ruimte je voor ze beschikbaar hebt. Zodra er teveel kippen op een te klein stuk grond lopen dan gaan ze naar elkaar pikken of ze plukken zichzelf kaal.

Net als mensen houden kippen er niet per se van om te dicht op elkaar te zitten. Verder hebben kippen binnen de groep een duidelijke pikorde. Deze is doorgaans stabiel, maar wanneer nieuwe dieren toegevoegd worden of er meerdere hanen in een groep zijn kan het wel eens onrustig worden.

Een kip die onderaan in de pikorde staat of die niet goed in de groep valt, wordt vaak gepikt. Ook in dit geval kan meer ruimte de oplossing zijn.

Andere Mogelijke Oorzaken

Een andere reden die we kunnen geven voor het verenpikken van kippen is dat ze last hebben van parasieten. Als je de kip vastpakt dan zie je de parasieten tussen de veren lopen. Als een kip last heeft van parasieten zoals luizen of vlooien, krijgen ze jeuk.

Door de jeuk verenpikken kippen erg veel met de hoop de jeuk te verminderen. Als een kip een tekort heeft aan mineralen, kan dit zich uiten in het verenpikken naar zichzelf en naar anderen. Je kunt deze reden herkennen doordat nieuwe veren in deze situatie niet snel terug groeien.

De kip is dan niet in balans en heeft gewoon simpelweg meer mineralen nodig. Deze reden is gemakkelijk te voorkomen en op te lossen: volledig voer! In sommige gevallen is de oplossing dus heel simpel, maar soms zul je er ook wat meer moeite voor moeten doen om te zorgen dat de kip stopt met verenpikken.

Aanpassingen in Voer, Licht en Strooisel

Aanpassingen in voer, licht en strooisel kunnen helpen tegen schadelijk pikgedrag. Verlaging van het energiegehalte van het voer geeft goede resultaten, vooral als de kippen dergelijk voer in zowel opfok­- als legperiode krijgen. Ook het wijzigen van de aminozuurverhoudingen heeft een gunstig effect.

Door het verlagen van de lichtintensiteit zien kippen hun soortgenoten minder goed en is er minder activiteit in de stal. Dat werkt stressverlagend waardoor schadelijk pikken minder voorkomt. Ook rood licht helpt, doordat bloed en huidwonden minder goed zichtbaar zijn.

Met het juiste strooisel als bodembedekking worden hennen gestimuleerd om natuurlijk gedrag te tonen. Ze zoeken naar voedsel en nemen stofbaden in de bodembedekking. Het strooisel moet droog, los en enkele centimeters dik zijn. Zonder goed strooisel is er meer kans op pikgedrag.

Opfok en Transport

Ook de ervaringen in de eerste weken van een hennenleven spelen mee. Als ze tijdens opfok- en legperiode een vergelijkbaar licht- en voerschema krijgen, geeft dat minder kans op schadelijk verenpikken in de legstal. Ook het stressniveau tijdens het transport van opfokstal naar legstal is van invloed.

Hoe rustiger het vervoer verloopt, hoe kleiner de kans op verenpikken in de legstal.

Verenpikken Voorkomen en Oplossen

Er zijn diverse maatregelen die je kunt nemen om verenpikken te voorkomen of te verminderen:

  • Afleiding: Geef de kippen ander voer waardoor ze flink gaan scharrelen, hang eventueel koolbladeren op.
  • Ruimte: Laat de kippen als je tuin goed afgeschermd is vrij in je tuin rondlopen, een kip die wordt belaagd kan dan weg komen.
  • Isolatie: Als een kip zich erg misdraagt, verplaats haar dan naar een andere ren in je tuin of maak een noodrennetje. Dit geeft de gepeste kip de tijd om te wennen aan de minder agressieve kippen, waardoor ze de volgende keer met meer vertrouwen de pestkop aan kan.
  • Wondverzorging: Als je bloed ziet op de kip, spuit dan op die plek met alu spray of blauw spray. Dat werkt ontsmettend en door de kleur die je erop spuit wordt het niet meer aantrekkelijk voor de andere kippen om er op te blijven pikken. Kippen kunnen namelijk door het rode bloed dat ze zien elkaar letterlijk dood pikken.
  • Apart zetten: Als de kip op haar wond door andere kippen gepikt wordt, haal de gewonde kip dan voor haar eigen veiligheid uit de groep en zet haar even apart totdat de wond niet meer bloedt en wat meer geheeld is en je hem met een kleurtje ingesprayd hebt. Wanneer je haar terugzet, let dan ook even goed op het gedrag van de andere kippen zodat ze niet belaagd gaat worden.

Wanneer kippen nieuwe veren krijgen zit er aan het begin van de veerschachten bloed. Dat is normaal. Maar dit mag niet aangepikt worden. Sommige kippen leggen tot ongeveer 6 weken na hun verhuizing door de stress van het wennen aan de nieuwe situatie (voor het eerst zien ze buitenlucht!) geen eieren. Ze gaan vanzelf weer leggen, als je maar zorgt dat ze lekker op stro kunnen liggen.

Nieuwe Kippen Introduceren

Juist door de pikorde is het moeilijk om nieuwe kippen aan een bestaande groep toe te voegen. Nieuwelingen zullen het de eerste tijd moeten ontgelden alvorens ze een vast plaatsje in de pikorde toegewezen krijgen. Ze zullen dan ook pas volledig geaccepteerd worden zodra hun rang duidelijk is.

Om die reden is het beter om bij een nieuwe introductie minstens twee kippen aan een groep toe te voegen. Enerzijds omdat de nieuwelingen toch een beetje steun aan elkaar hebben, anderzijds om eventuele negatieve reacties van de groep beter te verdelen. Kippen kunnen namelijk vrij agressief reageren op nieuwelingen, zeker als er eten mee gemoeid is en er weinig ruimte is.

Geef daarom nieuwkomers de kans om rustig te wennen aan de oude kippen en hou hen minimaal de eerste vijf dagen apart, maar wel zo dat ze in het zicht zitten veilig achter het gaas van je oude kippen. Onze ervaring is dat na een dag of vijf de ergste felheid er af is en de conflicten als je ze daarna bij elkaar laat minder heftig zijn.

Houd de kippen tijdens de eerste periode als je ze uiteindelijk bij elkaar laat goed in de gaten. Ingrijpen is soms nodig. Bijvoorbeeld als een kip het hok niet uit durft, of echt voortdurend hard gepikt wordt en achterna gejaagd. En natuurlijk als er echt bloed vloeit, moet de gewonde kip apart gezet worden of onmiddelijk met aluspray of blauwspray worden behandeld.

Methoden voor het introduceren van nieuwe kippen:

  • Kijken maar niet aanraken: Zet de nieuwe kippen in een tijdelijk hok waar je kippen ze wel kunnen zien, maar waar ze niet aangevallen kunnen worden.
  • 's Nachts bij elkaar zetten: Plaats de nieuwe kippen ’s nachts bij de andere kippen in het nachthok. Let wel op: als je het toch op deze manier doet je ’s morgens vroeg zodra de kippen wakker worden kan zien wat er gebeurt als de kippen van stok af gaan. Als ze elkaar nog niet accepteren zet ze dan apart.
  • Overdag bij elkaar zetten: Het kan ook werken om de kippen gewoon overdag bij elkaar te plaatsen. Op die manier kan iedereen goed zien wat er gebeurd. Zorg ervoor dat je zelf tijd hebt om het in de gaten te houden deze dag.

Gezondheid en Gedrag

Een gezonde kip is alert en actief. Ze eet en drinkt verspreid over de dag, neemt regelmatig een stofbad en rust meestal even uit in de middag. Gezonde kippen zitten niet langdurig stil op dezelfde plek en proberen weg te lopen als je ze wilt oppakken.

Kippen zijn gevoelig voor veranderingen in hun omgeving. Stress ligt al snel op de loer en uit zich vaak in angstig of onrustig gedrag. Denk aan agressie, heen en weer lopen langs het hek, zich verstoppen in een hoek of zelfs in paniek raken. Doet jouw kip anders dan normaal? Dan kun je hieronder onderzoeken wat er aan de hand kan zijn.

labels: #Kip

Zie ook: