Een versgebakken brood, knispervers en nog een beetje warm - daar haal je je neus vast voor op. Letterlijk, want oh wat ruikt dat héérlijk! Alleen wordt niet iedere maag blij van een snee brood. Sommigen krijgen zelfs last van buikpijn of een opgeblazen gevoel na het eten van brood. Hoe komt dat?

Mogelijke oorzaken van buikpijn na het eten van brood

Het krijgen van klachten na het eten van tarwebrood kan verschillende redenen hebben. Volgens Laura Kool, diëtist van de Coeliakie Vereniging, is het belangrijk om eerst coeliakie uit te sluiten door bloedonderzoek bij de huisarts. Bij dit bloedonderzoek wordt er gekeken of je antistoffen tegen gluten in je bloed hebt. Als blijkt dat je geen coeliakie hebt, kan je verder gaan zoeken.

Coeliakie

Coeliakie zorgt vaak voor ernstige klachten na het eten van (soms maar een kruimeltje) glutenhoudende producten. Bovendien zorgen gluten bij mensen met coeliakie ervoor dat hun darmwand beschadigt; de darmvilli (ons zeewier) nemen van af waardoor er minder voedingsstoffen opgenomen kunnen worden.

Bij coeliakie maakt het afweersysteem antistoffen aan tegen eigen cellen in de darm, als gevolg van de inname van gluten. Hierdoor beschadigt het slijmvlies in de darm. Daardoor worden voedingsstoffen minder goed opgenomen.

Als je coeliakie hebt, moet dat echt door een specialist worden vastgesteld en betekent dat je je leven lang een aangepast dieet moet volgen.

Glutensensitiviteit (NCGS)

Glutensensitiviteit of non-celiac gluten sensitivity (NCGS) is een erkende aandoening waarover nog veel onduidelijkheden bestaan. Mensen met glutensensitiviteit krijgen klachten zoals buikpijn en vermoeidheid na het eten van graanproducten. Gluten is een complex mengsel van eiwitten dat van nature voorkomt in bepaalde granen.

Mensen met glutensensitiviteit hebben na het eten van producten met gluten klachten. Die klachten verdwijnen tijdens een glutenvrij dieet. Bij glutensensitiveit ontstaan er geen beschadigingen aan de darmwand, maar kunnen mensen wel (veel) klachten ervaren na het eten van gluten.

Mensen met een niet-optimale darmflora zijn overigens gevoeliger voor glutensensitiviteit, en andersom kan een glutensensitiviteit ook weer een verstoring geven van het gezonde microbioom.

Het vermijden van glutenbevattende producten leidt wel tot verbetering van de klachten, maar de antistoffen en de darmschade die typerend zijn voor coeliakie, zijn in deze personen afwezig. Het kan zijn dat niet gluten, maar een andere stof uit graan een probleem veroorzaakt.

Voor mensen die vermoeden dat ze glutensensitiviteit hebben, is het van groot belang dat de huisarts of specialist eerst coeliakie en andere aandoeningen uitsluit voordat een diagnose glutensensitiviteit wordt gesteld. Het vaststellen van glutensensitiviteit is complex. Het is namelijk niet aantoonbaar in het bloed of in de darm.

Het is niet duidelijk wat de oorzaak is van glutensensitiviteit. Wel lijken mensen met een glutensensitiviteit baat te hebben bij het volgen van een glutenvrij dieet. Of dit het gevolg is van het vermijden van gluten of dat dit een andere oorzaak heeft, is nog niet duidelijk.

Om vast te stellen of je glutensensitiviteit hebt, moet een arts eerst ziekten zoals coeliakie uitsluiten door middel van bloedonderzoek en een darmbiopt. Dan moet worden vastgesteld of het vermijden van gluten inderdaad helpt om klachten te voorkomen. Dit gebeurt door onder begeleiding van een diëtist 6 weken een strikt glutenvrij dieet te volgen en daarna opnieuw gluten te eten.

Als de klachten het gevolg zijn van coeliakie of glutensensitiviteit, kan dat namelijk niet meer goed worden vastgesteld als iemand al glutenvrij eet. En een correcte diagnose is van belang om de juiste medische begeleiding te krijgen.

Mensen met glutensensitiviteit ervaren darmklachten, zoals winderigheid, buikpijn, diarree of obstipatie en chronische vermoeidheid.

Prikkelbare darmen en FODMAPs

Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van glutensensitiviteit: dan krijg je wel klachten van tarwe, zoals een opgeblazen gevoel en buikkrampen, maar is er geen sprake van coeliakie. Ook kan het zijn dat je prikkelbare darmen hebt en dat je reageert op de fructanen in tarwe. Dit zijn geen gluten, maar oligosachariden. Dit betekent dat het koolhydraten zijn. Er kunnen dus meerdere redenen zijn waarom je reageert op brood.

FODMAP's (Fermentable Olisaccharides, Disaccharides, Monosaccharides and Polyols) zijn suiker(keten)s die door de bacteriën in je darmen opgegeten kunnen worden. Daarbij maken ze dan weer zuren aan zoals melkzuur; dit proces heet fermentatie. In tarwebrood zitten onevenredig veel fructanen - meer dan bijvoorbeeld in speltbrood. Daarom kunnen sommige mensen die niet goed tegen tarwe kunnen, wel tegen spelt.

Een fructanen- of FODMAP overgevoeligheid kenmerkt zich door symptomen als een opgeblazen gevoel, winderigheid, buikpijn, kramp, (meestal) dunne ontlasting of (soms) juist verstopping en vermoeidheid.

Tarwe allergie

Naast gluten kun je ook reageren op andere eiwitten in tarwe. Je immuunsysteem gaat zich er tegenaan bemoeien (dat gebeurt bij glutenovergevoeligheid soms ook al) en je bent dan daadwerkelijk allergisch of overgevoelig voor tarwe(eiwitten). Dat komt regelmatig samen voor met glutenovergevoeligheid, maar het hoeft niet per se samen te gaan.

Naast brood en al het andere waar tarwe in zit (pasta, couscous, bulgur...) zul je ook moeten opletten met 'glutenvrij tarwezetmeel' dat nogal eens gebruikt wordt in glutenvrije alternatieven zoals saus, koekjes etc.

Gist

Los van alle overgevoelige en intolerante reacties, kan ook niet iedereen tegen gist. Bakkersgist (Saccharomyces cerevisiae) is op zich niet eens zo heel ongezond. Toch reageren maar weinig mensen op dit gebruik van gist, en zijn er best wat mensen die niet goed tegen gist in brood kunnen.

Gist in brood is verhit geweest tot 200 graden en dus hartstikke morsdood. Die neemt echt geen darmflora meer over. Ook broodgist kan alleen zijn werk doen als er voldoende suiker voorhanden is, en die suiker gaat niet allemaal 'op' tijdens het rijzen.

Als je niet tegen (overleden) broodgist kunt, zal dat hetzelfde zijn bij bier; biergist en broodgist zijn namelijk hetzelfde beestje.

Vezels in volkorenbrood

Tot slot zijn er nog mensen die reageren op de vezels in volkorenbrood. Het zijn onoplosbare vezels, wat wil zeggen dat ze nauwelijks verteerd worden en onveranderd het lichaam weer uit komen. Hun functie is vooral om water op te nemen en bulk te vormen; het volume in de darm neemt toe en prikkelt de spieren rondom de darmwand om te gaan knijpen.

Maar de harde tarwevliesjes kunnen bij sommige mensen onprettig vallen. Vooral wanneer je darmslijmvlies niet optimaal is, kan het zijn dat de vliesjes letterlijk in de darmwand 'prikken'. Een geïrriteerde darmwand kan pijn en wisselende ontlasting geven.

Broodverbetermiddelen

In Nederland worden ook veel 'broodverbetermiddelen' gebruikt. Dat kunnen heel onschuldige dingen zijn, zoals olijfolie - maar ook dingen waar je op kunt reageren zoals melk, ei of meer obscure zaken zoals 'emulgator' (dat hoeft niet slecht te zijn, maar zolang niet duidelijk wordt aangegeven om welke emulgator het gaat, weet je het simpelweg niet).

Zonuline

De cellen van je darmwand worden 'bij elkaar gehouden' door tight junctions. Dat zijn een soort schuifdeurtjes die gericht open en dicht kunnen gaan. Zo laten ze grotere bestanddelen door zoals ziekteverwekkende bacteriën, om ze aan het immuunsysteem te kunnen presenteren. Raken de tight junctions beschadigd, dan kunnen ze permanent gaan openstaan. Ze laten dan ook te grote brokken voedingsstoffen door, zoals hele eiwitten in plaats van goed verteerde aminozuren.

Zonuline is een lichaamseigen stof die de tight junctions kan openen. Bepaalde voedingsmiddelen kunnen zonuline in ons lichaam activeren. Je raadt het al: brood is daar één van. Om precies te zijn gaat het hier om een bestanddeel van de gluten in het brood, namelijk gliadine.

Wat te doen bij maagpijn na het eten van brood?

Het is niet verstandig om zelf aan een glutenvrij dieet te beginnen, zonder dat er een diagnose is gesteld. Een glutenvrij dieet betekent dat je bepaalde granen en graanproducten niet kunt eten. Veel graanproducten zoals brood en pasta, bevatten voedingsvezels, ijzer, vitamine B1 en foliumzuur. Brood bevat daarnaast ook jodium. Om te zorgen dat je voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt is het belangrijk om de hulp van een diëtist in te schakelen.

Volgens Kool is het goed om met een diëtist die hierin gespecialiseerd is te achterhalen wat de oorzaak is. ”Een glutenvrij dieet bij coeliakie is namelijk veel strikter dan bij glutensensitiviteit, en bovendien levenslang. En als het de fructanen zijn waar je op reageert, dan hoef je geen glutenvrij dieet te volgen, maar een voeding die laag is in fructanen. Dat is een veel minder beperkend dieet, omdat je bijvoorbeeld ook in beperkte mate speltproducten kan verdragen. Handig dus om dit uit te zoeken.”

Als je niet tegen gluten kunt is het handig om alle glutenhoudende granen te vermijden. Dat betekent dus tarwe, maar ook spelt, gerst, rogge, kamut en einkorn. Je kunt dus niet alleen niet tegen brood, maar ook niet tegen gewone pasta, brinta, toastjes, soepstengels, koekjes, beschuit etc.

Hieronder een tabel met granen en hun glutenstatus:

Graan Gluten aanwezig?
Tarwe Ja
Spelt Ja
Gerst Ja
Rogge Ja
Kamut Ja
Einkorn Ja
Haver In principe nee, maar kan besmet zijn
Rijst Nee
Mais Nee
Sorghum Nee
Teff Nee
Gierst Nee

Het is belangrijk de hoeveelheid voedingsvezel geleidelijk op te bouwen en voldoende water te drinken: 1,5-2 liter per dag. Mogelijk krijg je in het begin last van een opgeblazen gevoel en winderigheid.

Eet rustig en kauw goed. Eet zes tot acht kleine maaltijden verdeeld over de dag. Zo voorkom je dat je te vol zit. Verdeel wat je drinkt goed over de dag. Drink niet veel tijdens de maaltijd. Dat kan ervoor zorgen dat het eten te snel in je darmen komt. Een klein glas drinken bij de maaltijd is meestal geen probleem. Vermijd snelle suikers. Suikers zoals suikerklontjes en vruchtensuiker worden snel opgenomen, vooral als ze vloeibaar zijn.

labels: #Brood

Zie ook: