De Marekse Verlamming, ook wel de Ziekte van Marek genoemd, is een van de twee meest besmettelijke tumorziektes bij kippen. Het virus tast, door middel van tumoren, het zenuwstelsel en de organen van kippen aan.

De ziekte wordt veroorzaakt door een herpesvirus en is in 1907 voor het eerst beschreven door de dierenarts Jozef Marek, waardoor het de naam Marekse verlamming / ziekte van Marek kreeg. Pas in 1946 werd ontdekt dat de ziekte daadwerkelijk door een virus werd veroorzaakt. In 1967 is het virus geïdentificeerd.

Als de kippen besmet zijn met de Ziekte van Marek, dan is genezing niet meer mogelijk. Alleen jongere kippen die besmet raken kunnen er ziek van worden. Wanneer kuikens 16 weken oud zijn kan besmetting niet meer leiden tot een tumor. Over het algemeen wordt aangenomen dat een besmetting na de 6-8ste week geen echte schade meer kan toebrengen aan zijn gastheer.

Het virus is alom aanwezig en zeer resistent tegen omgevingsinvloeden. De aandoening behoort tot een van de meest besmettelijke pluimveeziekten.

Besmetting en Verspreiding

Als de kuikens eenmaal besmet zijn, heeft het virus een incubatietijd van 3 tot 15 weken. Na een uitbraak verspreidt het virus zich snel. Het wordt door direct of indirect contact met het besmette dier overgebracht.

Het virus wordt overgedragen via huidcellen en veerfollikelcellen die als stofdeeltjes worden verspreid (veerstof). De huidcellen worden, net als bij mensen, voortdurend vernieuwd. De oude cellen worden daarom continu verspreid in het kippenverblijf. De andere kippen komen hiermee in contact en raken besmet.

In deze cellen is het virus zeer goed beschermd en kan derhalve jaren in de omgeving overleven. Besmetting van dieren treedt op door inademen van virusbevattende stofdeeltjes. Met name jonge kuikens zijn zeer gevoelig voor infectie.

Vanaf ongeveer 6 weken leeftijd bouwen de kuikens natuurlijke resistentie op tegen het ontstaan van tumoren als gevolg van infectie met het Marek virus. Volledige resistentie wordt pas na ongeveer 16 weken bereikt.

Het Marekvirus komt overal voor waar kippen worden gehouden. De ziekte kan ook bij kalkoenen en kwartels voorkomen. Geïnfecteerde dieren scheiden het virus levenslang uit.

Symptomen van Marekse Ziekte

De ziekte van Marek is een tumorziekte en wordt veroorzaakt door een herpesvirus, het Marek Disease Virus (MDV). Marekse ziekte is een van de meest voorkomende aandoeningen bij pluimvee.

De ziekte openbaart zich meestal tussen de 10 en 13 weken leeftijd, maar kan ook op latere leeftijd opduiken. De mate waarin de ziekte van Marek in een koppel voorkomt varieert en is onder andere afhankelijk van virusstam en gevoeligheid van de dieren.

Marek kan zich op verschillende manieren uiten. Soms zijn de signalen minder duidelijk. Denk aan kippen die steeds vatbaar zijn voor wormen of coccidiose, chronische draainek of evenwichtsproblemen, of het onverklaarbaar verlies van dieren binnen een toom.

Gevolgen zijn: ernstige verlammingsverschijnselen, aangetaste organen of blindheid. De kans op sterfte is groot. Het virus is niet te behandelen.

De tumoren vormen zich in verschillende lichaamszenuwen, in meerdere organen (milt, nieren, hart, longen en geslachtsorganen), in spieren en de huid. De Ziekte van Marek komt voor bij kippen, kalkoenen, fazanten, kwartels en patrijzen. Onder de kippenrassen zijn Barnevelders en Sebrights het gevoeligst voor de ziekte.

De ziekte van Marek kent drie verschijningsvormen: neuraal (ook wel klassiek genoemd), visceraal (of acuut) en oculair, waarbij de ziekte zich meestal openbaart tussen de 10 en 13 weken leeftijd.

Klassieke Marek

Kenmerkend aan deze vorm van de Ziekte van Marek zijn de bewegingsstoornissen die zich voordoen als de pootzenuwen zijn aangetast. Bij deze vorm zijn er verschillende lichaamszenuwen aangetast. De ziekte verloopt in de meeste gevallen chronisch en de uitvalsymptomen zijn voornamelijk asymmetrisch.

Neuraal of klassieke Marek is het gevolg van de aantasting van diverse lichaamszenuwen waarbij vaak bewegingsstoornissen worden gezien zodra de pootzenuwen zijn aangetast.

Je kunt Klassieke Marek herkennen aan:

  • Vaak omvallen
  • Verlammingsverschijnselen (dit hangt af van welke zenuwen aangetast zijn)
  • Voorzichtig of moeilijk lopen
  • Draainek

Acute Marek

Bij een plotseling hoog aantal sterfgevallen gaat het om de ingewandsvorm, hierdoor ook wel Acute Marek genoemd. Hier treedt tumorvorming op in de organen.

Viscerale of acute Marekse ziekte wordt gekenmerkt door plotselinge hoge uitval zonder specifieke ziekte verschijnselen. De geslachtsorganen zijn bijna altijd aangetast, ook in de kliermaag en het hart zitten vaak gezwellen.

Net als bij Klassieke Marek kan Acute Marek voor verlammingsverschijnselen zorgen wanneer de zenuwen bekneld raken, maar dit hoeft niet altijd zo te zijn. Inenting is vooral belangrijk bij deze vorm; 25% van de dieren die niet gevaccineerd zijn, overleeft het namelijk niet.

Je kunt Acute Marek herkennen aan:

  • Verlammingsverschijnselen
  • Dieren zien er ziek uit; inactief, bleke kam en lellen

Oculaire Marek

Deze vorm komt minder voor dan de 2 andere beschreven vormen van de Ziekte van Marek. Het is niet zeker of deze vorm wel in Nederland voorkomt.

Bij de Oculaire vorm wordt de oogzenuw dusdanig aangetast dat de dieren blind worden. De pupil wordt onregelmatig en de iris is over het algemeen grijs/melkachtig/blauwig van kleur in plaats van de normale kleur (oranje).

Opvallend is dat deze vorm voornamelijk in de legperiode bij iets oudere dieren optreedt. Kippen die niet gevaccineerd zijn, kunnen een tijdelijk verlamming krijgen. Dit kan tot 43 dagen duren.

Je kunt Oculaire Marek herkennen aan:

  • Tijdelijke verlamming (tot wel 43 dagen)
  • Onregelmatige pupil en grijze/melkachtige of blauwige iris

Diagnose

Gedegen pathologisch macroscopisch onderzoek levert meestal een waarschijnlijkheidsdiagnose op. De ziekte van Marek is niet op het oog vast te stellen.

De PCR test kan worden ingezet voor de detectie van Marek virus DNA in diverse monsters (stof, organen, veren) die het mogelijk maakt om de veroorzaker van Marekse ziekte op te sporen, ook bij afwezigheid van ziekteverschijnselen. Hiermee kan b.v.

Omdat in het veld massaal geënt wordt tegen Marekse ziekte moet de PCR differentiërend zijn, d.w.z. onderscheid kunnen maken tussen de verschillende vaccinstammen en het veldvirus.

Preventie van Marekse Ziekte

Het virus kan worden voorkomen door uw pluimvee hier op jonge leeftijd tegen in te enten. Pluimvee bedrijven en ook steeds meer particulieren met Marek gevoelige rassen doen dit standaard. Desondanks komen uitbraken van de ziekte van Marek nog voor. Een inenting kan fout gaan.

Vaccinatie tegen Marekse ziekte is zeer effectief, mits het vaccin correct bewaard en toegediend wordt. (Commerciële) kuikens worden gevaccineerd met levend vaccin dat één of meerdere serotypen van het virus bevat. De vaccinatie dient op de eerste levensdag of tijdens het broedproces (in ovo vaccinatie) plaats te vinden.

Dankzij de komst van vaccins werd preventie van de ziekte van Marek een feit. Hierdoor is de pluimveehouderij grootschalig kunnen worden.

Echter, vaccinatie helpt tegen ziekte, maar niet tegen besmetting.

Na de inenting houd je het verblijf schoon en dieren van verschillende leeftijden apart. Goede reiniging en ontsmetting voorafgaande aan de opzet van jonge kuikens om de horizontale transmissie van het Marek virus te voorkómen.

Naast vaccinatie bestaat preventie van de ziekte van Marek uit goede hygiëne, ventilatie en biosecurity.

Hieronder de 5 stappen om de ziekte van Marek bij kippen te voorkomen:

  1. Vermijd uitbraken door goede hygiëne: Iedereen die de boerderij betreedt, moet grondig douchen en zich wassen om de druk op de dieren te verminderen en de introductie van ziekten te voorkomen.
  2. Sterke biosecurity; schoeisel wisselen, per stal overalls: Ziektekiemen verspreiden zich vaak via materiaal en schoeisel. Door een kleurensysteem in te voeren, houden we deze materialen per stal gescheiden.
  3. Reinig en desinfecteer de pluimveestal: Start met een strikt schoonmaak- en desinfectie protocol voor pluimveestallen. Desinfecteer ook alle voertuigen, gereedschappen en apparatuur die het erf betreden.
  4. Verbeter de kwaliteit van je drinkwater: Reinig en desinfecteer de waterleidingen om te voorkomen dat de ziekte van Marek zich verspreidt via het drinkwatersysteem.
  5. Gebruik een effectief desinfectiemiddel: Experts raden aan MS MegaDes VIR, een uiterst effectief desinfectiemiddel voor pluimveestallen.

Behandeling

Als de kuikens of kippen eenmaal zijn besmet en het virus toont zich kun je er helaas niks meer aan doen. Er is geen behandeling voor de ziekte van Marek.

Als Marek eenmaal aanwezig is bij je kippen, maar er nog geen dieren ziek zijn, kun je het virus niet verwijderen. Je kunt echter wél werken aan het verhogen van de weerstand. Dat betekent in de praktijk: goed voer, regelmatig mestonderzoek, parasieten onder controle houden en extra ondersteuning geven tijdens kwetsbare periodes zoals de rui of de winter.

labels: #Kip

Zie ook: