Veel typische kinderliedjes die nu nog op bijvoorbeeld het kinderdagverblijf, de peuterspeelzaal en op de basisschool gezongen worden, kennen we nog van vroeger. Maar heb je eigenlijk enig idee wat je precies zingt? Waar is precies de betekenis kinderliedjes?

Het kinderliedje "Moeder bakt pannenkoeken" is een klassieker in de Nederlandse cultuur. Dit liedje is waarschijnlijk ontstaan ten tijde van de Belgische Revolutie van 1830. Oudste vindplaats (Nederlandse Liederenbank): dit kinderliedje werd opgetekend uit de mondelinge overlevering rond 1850-1880 door Johannes van Vloten (1818-1883) en opgenomen in zijn liedboek Nederlandsche baker- en kinderrijmen (1894). Oudste vindplaats (Nederlandse Liederenbank): dit rijmpje werd rond 1923 opgetekend uit de mondelinge overlevering in de collectie Donders (1923).

De Amsterdamse arts Jan Pieter Heije (1809-1876) gaf, onder zijn vele liedbundels, drie kinderliedbundeltjes uit. Muziek: T.

Verborgen Betekenissen en Waarschuwingen

Net als Kortjakje, is Elsje waarschijnlijk ook een vrouw met het alleroudste beroep geweest. Fiederelsje zou namelijk verwijzen naar het Groningse woord fietern of fiedern, wat geslachtsgemeenschap hebben betekent. Na een dag (of nacht) hard werken komt Elsje thuis om warm te worden bij de haard. Maar als ze een keer heel goed heeft verdiend, kunnen er zelfs pannenkoeken met stroop én rozijnen worden gebakken! Dit liedje is eigenlijk bedoeld als waarschuwing naar meisjes toe, dat ze niet zomaar met elke man het bed in moeten duiken. Huh? Wat heeft dat nou te maken met de tekst van dit liedje? Ik leg het je uit.

Vroeger moesten meisjes aan hun toekomstige man kunnen aantonen dat ze hem kinderen kon geven, en hij dat hij het gezin kon onderhouden. Deed hij dat, dan mocht hij met verlof om alvast tijdens de verloving met haar naar bed te gaan. Vanaf de verloving moest het meisje op een soort zolderkamer gaan slapen met het raam op een kier. Er stond een ladder tegen de muur waarop jongens na zonsondergang naar boven konden klimmen. Het meisje en de jongen mochten nog wel wat friemelen, maar verder niet.

Het meisje kon op deze manier afscheid nemen van haar jeugd en aantonen dat ze haar aanstaande man trouw zou blijven. Door het raam komen ook vogels, vissen en duizendpoten naar binnen: een vreemdeling (vreemde vogel, en ‘vogelen’ betekent ook ‘geslachtsgemeenschap hebben’), een gelovige (een vis) of iemand die alles kan en mooie praatjes heeft (de duizendpoot). Het meisje mocht alleen met haar aanstaande man vrijen, dus maar met één. Dat is dus recht. Vrijen met twee, was krom.

Als het meisje zwanger raakte van een andere jongen, ging het huwelijk niet door en werd het kind naar de nonnen gebracht. In een nonnenklooster was een soort wiel in de muur gemetseld waarmee kinderen anoniem te vondeling gelegd konden worden. Dit kinderliedje is eigenlijk een manier waarop meisjes in metaforen te horen krijgen over ‘de geneugten van de lichamelijke liefde’. Het houten been kan namelijk verwijzen naar het mannelijk geslachtsdeel, en het straatje, de plas, de poort en de kerk naar het vrouwelijke geslachtsdeel (denk maar aan ‘voor het zingen de kerk uit’).

Toch zingen we allemaal vrolijk mee met deze oud-Hollandse kinderliedjes. Laten we dat ook vooral blijven doen!

Actuele Reflectie

Ineens viel me op dat het weer helemaal actueel is. Hoewel er feitelijk geen touw aan vast te knopen is. Ik vermoed dat de de tekstschrijver onder de invloed is geweest van geestverruimende middelen,vermoedelijk paddo’s. Maar actueel dus. Moeder bakt pannenkoeken (nu met tussen-n) maar het meel is zo duur.

Vanmorgen hoorde ik op de radio dat het meel inderdaad duur gaat worden, omdat een vreemde Rus ervoor gezorgd heeft dat de graanschuur van Europa geen graan meer kan zaaien, oogsten, laat staan leveren. Maar deze moeder liep alleen nog maar tegen de hoge prijs van het meel aan. Nu blijkt de zonnebloemolie ook veel duurder te worden. Dus waarin je pannenkoeken bakt wordt ook al duur, of schaars. De Jumbo en de Plus hebben de zonnebloemolie al op rantsoen gezet.

Gelukkig biedt het liedje ook hoop. Tingelingelingelinge kun je niet negatief uitleggen. Stroop en rozijnen zijn er gelukkig ook nog. En bezoek is ook weer welkom. We mogen weer bijna alles. Dus ook onbeperkt bezoek ontvangen.

Kinderliedjes en Muziek

Herman Broekhuizen (1922-2012) was kinderliedjesschrijver, dirigent van AVRO's kinderkoor Jacob Hamel en maker van het radioprogramma Kleutertje luister (1946-1975). Op Spotify kun je zoeken op Felice van der Zande(n?), die zingt duizend kinderliedjes met gewone muziek erbij, niet van dat lompe met beat enzo.

Voorbeelden van andere bekende kinderliedjes
Liedje Omschrijving
Hansje Pansje Kevertje Een liedje over een kevertje dat steeds weer omhoog klimt.
De Wielen van de Bus Een populair liedje met bewegingen.
Zeg Roodkapje Waar Ga Je Heen Een liedje gebaseerd op het bekende sprookje.
Eekhoorn Eekhoorn Een liedje over een eekhoorn met een lange staart.
Visje Visje in het Water Een liedje over een visje in het water.
De Olifant Een liedje waarin verschillende dieren worden beschreven.
Schaapje Schaapje Heb Je Witte Wol Een slaapliedje over een schaap.

labels: #Pannenkoeken #Pannenkoek

Zie ook: