Biologische voeding is een manier van produceren die rekening houdt met de invloed op mensen, dieren en het milieu. De term 'biologisch' is beschermd en mag niet zomaar gebruikt worden. Er zijn internationale voorschriften vastgesteld waaraan een product moet voldoen om als biologisch te worden beschouwd. Dit betekent dat de regels ook voor andere landen gelden, waardoor de term beschermd is en niet zomaar op ieder voedingsmiddel vermeld mag worden.

Biologische voeding wordt ook wel omschreven als duurzame voeding, omdat het is geproduceerd met oog voor duurzame aspecten zoals dierenwelzijn en milieu-impact. Met het milieu wordt ecologie bedoeld, wat staat voor alle processen en relaties tussen mensen, dieren, planten en aarde. Hierbij wordt ook wel van het ecosysteem gesproken.

Er zijn meer termen die worden gebruikt om biologische voeding te omschrijven, zoals ecologisch en organic. Ook deze termen zijn beschermd.

Keurmerken en Herkenbaarheid

Om biologische voedingsmiddelen te herkennen, zijn er keurmerken ontwikkeld. In Europa wordt het EKO-keurmerk gebruikt. De overheid controleert of producten met het EKO-keurmerk daadwerkelijk biologisch zijn. Daarnaast bestaan er biologisch-dynamische producten, die aan nóg strengere eisen voldoen dan normale biologische producten.

Populariteit en Groei

Biologische voeding is tegenwoordig populair. De laatste jaren is de biologische branche de snelst groeiende branche in de voedingsmiddelensector. Wereldwijd is sinds 2001 de omzet van biologische producten verdubbeld. In 2011 werd er in Nederland 87 miljoen euro meer uitgegeven aan biologisch voedsel dan het jaar ervoor, ondanks de economische crisis. Dat is opvallend, aangezien biologische producten vaak duurder zijn dan reguliere producten.

Steeds meer levensmiddelenbedrijven gaan over op een meer duurzame werkwijze, voornamelijk vanwege het belang van een "groen" en duurzaam imago met oog voor milieu. Ook doen bedrijven dit omdat de vraag van consumenten naar biologische producten sterk gestegen is.

De opkomst van biologische voeding is mede het gevolg van enkele dierziekten, zoals BSE, mond- en klauwzeer en de varkenspest in het begin van de jaren ‘90. Volgens velen waren slechte leefomstandigheden van de dieren de oorzaak van de ziekten. Hierdoor kregen consumenten meer oog voor biologische producten.

Enkele jaren geleden waren het vooral de natuurvoedingswinkels die biologische voedingsmiddelen verkochten. Tegenwoordig is er in iedere supermarkt een groot assortiment biologische producten te vinden.

Wettelijke Regeling

Sinds 1991 is de biologische plantaardige productie wettelijk geregeld. Plantaardige productie is het produceren van plantaardige producten zoals groenten en fruit. Alle eisen die aan de productie worden gesteld zijn wettelijk vastgelegd. Vanaf 1999 geldt dit ook voor biologische dierlijke productie. Hierin staat vermeld op welke wijze producten geproduceerd dienen te worden. Als daar niet aan wordt voldaan, mag het geen biologisch heten.

Vroeger waren er slechts enkele boeren die landbouwproducten biologisch teelden. De term biologisch bestond toen nog niet. Tegenwoordig zijn vrijwel alle voedingsmiddelen biologisch te verkrijgen.

Motieven voor Biologische Voeding

Het belangrijkste motief voor mensen om voor biologische voeding te kiezen is het dierenwelzijn. Veel mensen vinden de behandeling van dieren in de bio-industrie slecht. De bio-industrie is een bedrijfstak waarin op grote schaal dieren worden geproduceerd, voornamelijk voor vlees. Dieren hebben vaak weinig leefruimte en zien niet veel daglicht. Biologisch vlees is daarom veel in trek.

Definities

  • Plantaardig: Producten die uitsluitend afkomstig zijn van een plantaardige bron.
  • Verse producten en weinig bewerkte producten: Het volledige product.
  • Seizoensproducten: Producten die in een bepaald seizoen geproduceerd zijn en in dat seizoen geconsumeerd worden.
  • Regioproducten: Producten die in een bepaalde regio geproduceerd zijn.

Gezondheidsaspecten

Veel mensen zijn ervan overtuigd dat biologische voeding gezonder is dan reguliere voedingsmiddelen. Aantoonbaar bewijs hiervoor is nog niet geleverd. Er is nog geen wetenschappelijke bewijs dat een biologisch voedingspatroon gezonder is dan niet-biologisch. Volgens aanhangers van biologische voeding komt dit omdat een lange-termijn effect nu eenmaal lang duurt.

Onlangs werd de invloed van biologische voeding op de gezondheid opnieuw onderzocht. Hieruit bleek dat biologische voeding niet gezonder is dan reguliere voeding. De meeste biologische voeding zou geen betere voedingswaarde hebben dan niet-biologisch. Ook dit onderzoek plaatst een kanttekening over het lange-termijn effect. Het lange-termijn effect is niet mee genomen in het onderzoek en daar is op dit moment dus nog niets over te zeggen.

Ook zijn er twijfels over de overblijfselen van pesticiden. Pesticiden zijn chemische bestrijdingsmiddelen. Deze kunnen bij te grote hoeveelheden schadelijk zijn voor de gezondheid. Uit onderzoek is gebleken dat op veel niet-biologische producten 7% te veel pesticiden zitten. Of dit schadelijk is voor de gezondheid is niet te zeggen.

Er zijn wel enkele specifieke biologische voedingsmiddelen die aantoonbaar meer gezonde stoffen bezitten.

Voordelen en Nadelen

Hieronder een overzicht van de voordelen en nadelen van biologische voeding:

  • Dierenwelzijn: Dieren uit de biologische sector hebben een beter leven gehad. Zij krijgen ander (biologisch) voer, meer leefruimte en een natuurlijk groeitempo.
  • Smaak: Aanhangers van biologische voeding vinden de smaak vaak beter. Deze betere smaakwaarneming komt overigens slechts doordat ze als biologisch gelabeld zijn. Als het geen biologische tomaat is, maar wel zo genoemd wordt, vinden mensen de smaak toch beter.
  • Voedingswaarde: Sommige biologische producten hebben een gezondere voedingswaarde. Zo heeft biologische melk minder verzadigd vet en meer omega 3 vetten. Omega 3 vetten kunnen onder andere de kans op hart- en vaatziekten verkleinen.
  • Prijs: De prijs van biologische voeding ligt hoger dan reguliere voeding. Dit komt bijvoorbeeld omdat er voor de productie meer ruimte nodig is. Ook is het leven van dieren langer. Door het langere leven wordt de productie duurder, bijvoorbeeld omdat de dieren dus ook meer eten.
  • Minder lang houdbaar: Er worden in biologische producten minder of andere conserveermiddelen gebruikt.

Consumptiegedrag

Senioren gebruiken veel biologische producten. Veel senioren vinden het belangrijk om een duurzame leefstijl te hanteren. Één op de vier Nederlanders geeft in vergelijking met vorig jaar aan meer biologische producten te kopen. Slechts 6% van de Nederlanders is juist minder gaan kopen. De belangrijkste reden voor de stijging is het welzijn van dieren. Toch eten veel Nederlanders nog niet regelmatig biologisch. Dit heeft vooral te maken met de hoge prijs van biologische voeding.

Consumenten kiezen liever voor lokale producten dan biologische producten. Van de ondervraagden gaf 23,8% aan lokale producten het belangrijkste te vinden. Voor biologische producten kwam dit neer op 10,4%. Overigens vond 34,7% allebei de eigenschappen even belangrijk. Er waren ook mensen die aangaven niets te geven om biologische dan wel lokale producten. Dit betrof 19,1% van de ondervraagden.

Duurzaamheid van Landbouwmethoden

Onderzoekers hebben ontdekt dat de gewone landbouw duurzamer kan zijn dan de biologische. Als de reguliere landbouw streeft naar een maximale oogst en gebruik maakt van milieuvriendelijke technieken zou het in vergelijking met biologische landbouw minder energie gebruiken. Minder energie zou minder uitstoot van broeikasgassen betekenen.

De opbrengst van biologische landbouw ligt daarentegen 20% lager dan die van de reguliere landbouw. Dit betekent dat biologische landbouw meer grond nodig heeft om dezelfde hoeveelheid mensen te voeden als bij reguliere landbouw. Dit zou ten koste kunnen gaan van de natuur.

Boekentips

  • Het bio kookboek. Auteur Jean-François Mallet, Nederlands, 128 pagina’s.
  • Basishandboek voor de biologische moestuin. Auteur Marie Luise Kreuter, Nederlands, 104 pagina’s.
  • Koken Met De Seizoenen. Auteur Ross Dobson, Nederlands, 160 pagina’s.
  • Biologische keuken. Auteur Ysanne Spevack, Nederlands, 256 pagina’s.

Voordelen van Biologisch Eten

Biologisch eten wil zeggen dat er geen chemicaliën, hormonen, antibiotica of genetische modificatie is gebruikt in het productieproces. Biologisch eten kan meer voedingsstoffen bevatten, zoals bepaalde vitaminen, mineralen en antioxidanten. Zo bevatten biologische bessen en maïs 58 procent meer antioxidanten en tot 52 procent meer vitamine C ten opzichte van de bespoten varianten.

Impact op het Lichaam

Bij een familie die nooit biologisch eet, is getest wat er gebeurt als zij wél organisch gaan eten. Het gezin at twee weken lang alleen maar biologisch. Voordat ze eraan begonnen, is bij elk familielid de waarde van de pesticiden in het lichaam gemeten. Na de twee weken - waarin zij alleen maar biologisch aten - werden de waardes van ieder gezinslid weer gemeten. Wat daaruit kwam is bijna ongelofelijk: bijna alle pesticiden waren uit het lichaam verdwenen.

Biologisch vs. Niet-Biologisch

Het heeft dus zeker voordelen als je biologisch eet. Naast dat je meer vitamines, mineralen en antioxidanten binnen kan krijgen, krijg je ook veel minder pesticiden binnen. Toch is er ook een nadeel aan biologisch eten. De onderzoekers van dit experiment weten te weinig over het lange termijn effect van eten dat ondergespoten wordt met pesticiden. Zij kunnen dus niet met zekerheid zeggen hoe slecht dat nu precies voor je is, maar meer vitamines en minder pesticiden is altijd goed.

Pesticidenresidu’s

Een nieuw Duits onderzoek heeft 37 producten uit de gangbare en biolandbouw met elkaar vergeleken. De Duitse onderzoeker Lars Neumeister onderzocht tussen 2011 en 2013 de pesticidenresidu’s in 37 producten. Bij fruit lag de concentratie pesticiden gemiddeld 350 keer hoger dan bij bio, met als uitschieter kiwi’s: Daar was het verschil liefst 3.000 keer. Bovendien werden bij de biostalen nauwelijks pesticidenresidu’s teruggevonden. Was dat wel het geval, dan bleek het in meer dan 90 procent van de gevallen het gevolg te zijn van besmetting vanuit de gangbare landbouw.

Milieuvoordelen en Nadelen

Kiezen voor biologische producten is kiezen voor een beter milieu. Maar het is niet in alle gevallen beter. De producten zijn meestal duurder, dus het moet wel de moeite waard zijn.

Voordelen:

  • Akkers die biologisch beheerd worden hebben minder uitstroom van stikstof en pesticiden naar grond- en oppervlaktewater.
  • Biologisch voedsel bevat minder resten van pesticiden, en misschien iets meer micronutriënten.

Nadelen:

  • Biologische boeren in lagelonenlanden zijn als regel afhankelijk van exportmarkten en de handelaren.
  • Biologische bedrijven zijn sterk afhankelijk van aanvoer van nutriënten (dus dierlijke mest) vaak deels afkomstig van gangbare boerenbedrijven.

Productiviteit en Duurzaamheid

Biologische landbouw wordt gezien als een natuurvriendelijke manier om voedsel te verbouwen. En de verkoop van biologische producten groeit de laatste jaren. Maar kunnen we er ook voldoende voedsel voor iedereen mee produceren? En is het wel aantrekkelijk voor boeren?

Onderzoek laat zien dat biologische landbouw per hectare grond, 14-36% minder voedsel oplevert dan niet-biologische landbouw. Dit komt vooral doordat er in biologische landbouw geen kunstmest en pesticiden worden gebruikt. Maar op de lange termijn zou biologische landbouw toekomstbestendiger kunnen zijn. En dat komt vooral doordat biologische landbouw focust op een vruchtbare, levende bodem. Dit zorgt ervoor dat de grond niet uitgeput raakt en dat toekomstige generaties er ook nog gewassen op kunnen telen.

Om ervoor te zorgen dat we nu en in de toekomst voldoende eten hebben voor een (groeiende) wereldbevolking, moeten we niet alleen kijken naar de productiviteit van soorten landbouw, maar zijn vooral ook andere veranderingen nodig in ons voedselsysteem. Zo zullen we minder voedsel moeten verspillen.

Duurzame Landbouwvormen

Er zijn verschillende andere vormen van duurzame landbouw. Bijvoorbeeld kringlooplandbouw, natuurinclusieve landbouw en agroforestry, oftewel voedselbosbouw. Er bestaat geen eenduidige omschrijving van wat duurzame landbouw is, maar over het algemeen kun je zeggen dat bij duurzame landbouw er zo min mogelijk externe inputs (o.a. kunstmest, pesticiden, antibiotica) gebruikt worden, de bodem zo min mogelijk wordt beroerd, er veel afwisseling is in het landschap (bijvoorbeeld kruidenrijke akkerranden, heggen, polycultuur of strokenteelt), en daardoor zo goed mogelijk wordt samengewerkt met natuurlijke processen die ruimte geven aan bestuivers en natuurlijke plaagbestrijders.

Het voordeel van biologisch is dat de regels in de Europese wet zijn vastgelegd, dat het onafhankelijk wordt gecontroleerd en een herkenbaar keurmerk ‘EU-biologisch’ heeft in de winkel. Zo weet je zeker dat bij de productie wordt gezorgd voor minder stikstofuitstoot, meer biodiversiteit, schoner water, gezondere bodems, en meer dierenwelzijn.

Prijs en Kosten

Gemiddeld is de prijs van biologische producten hoger dan andere producten. Dit komt omdat bij de productie van biologisch eten geen kunstmest en synthetische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, waardoor er vaak minder opbrengst per hectare is. Maar hoeveel de prijzen verschillen tussen biologisch en niet-biologisch hangt erg af van waar je ze koopt, het seizoen en om welke producten het gaat.

Je zou ook kunnen zeggen dat niet-biologische (of niet duurzaam geproduceerde producten in het algemeen) eigenlijk te goedkoop zijn. Want je betaalt niet de ‘echte prijs’ omdat schade aan natuur en milieu bij de productie niet wordt doorberekend in de prijs. Bij biologische producten wordt dit niet gebruikt en hoeft het ook niet doorberekend te worden in de prijs.

Broeikasgasemissies

Uit onderzoek blijkt dat biologische landbouw voor vollegrondsgroenteteelt minder broeikasgasemissies per hectare uitstoot, maar meer broeikasgassen per kilo product. Dat zit zo: Biologische landbouw maakt geen gebruik van pesticiden en kunstmest. Dat betekent dat biologische landbouw minder broeikasgasemissies uitstoot die te maken hebben met transport en productie van kunstmest en pesticiden ten opzichte van gangbaar.

Biologische landbouw heeft daarentegen een lagere opbrengst dan gangbare landbouw, waardoor de broeikasgasemissies die per ha worden uitgestoten over minder producten verdeeld kan worden en daardoor hoger uitvallen.

Voor zuivel is het weer een ander verhaal. Uit hetzelfde rapport blijkt dat de CO2-uitstoot per ha voor biologische melk ook lager is dan gangbaar, 1/3 ongeveer, en dat de CO2-uitstoot per kg melk vrijwel gelijk is aan die van gangbaar. Het verschil tussen biologisch en gangbaar is ook hier te wijten aan een verschil in productie tussen gangbaar (hogere productie) en biologisch (lagere productie) en een verschil in gebruik van externe inputs (biologisch gebruikt minder krachtvoer en minder land voor veevoer in het buitenland).

Daarnaast is er een verschil in methaanuitstoot tussen biologisch en gangbaar, een belangrijk broeikasgas. Dat verschil zit in de methaanuitstoot uit de koe zelf (de scheten die een koe laat) en de methaanuitstoot uit mest. Een biologische koe stoot meer methaan uit (door meer gras te eten en minder krachtvoer) terwijl het minder melk produceert. Daar tegenover staat dat er minder methaan uit mest komt, omdat de koeien vaker in de wei staan t.o.v. een gemiddeld gangbaar bedrijf. Maar er komt dan wel weer meer lachgas uit de wei van een biologische koe, vanwege de mest en urine in de wei.

Prijsschommelingen

Prijzen voor biologische en gangbare producten kunnen namelijk erg schommelen afhankelijk van weerspatronen en gebeurtenissen op de wereldmarkt. De vraag naar duurzaam voedsel, voedsel met een keurmerk, is na een lange gestage stijging, in 2022 licht gedaald: van 19% van onze voedselbestedingen naar 18%.

Naast de prijsschommelingen heeft biologische landbouw, en duurzame landbouw in het algemeen, verschillende voordelen voor boeren en kan op de langere termijn meer geld opbrengen. Doordat duurzame landbouw de bodem gezond houdt en natuur beschermd is het toekomstbestendiger dan reguliere landbouw. Een omschakeling naar duurzame landbouw vraagt wel vaak de eerste jaren om hogere investeringen, die niet direct vanaf het begin terug te verdienen zijn en boeren afhankelijk zijn van de bereidheid van consumenten om een wat hogere prijs te betalen.

Voedingswaarde en Veiligheid

Uit onderzoek naar individuele producten komt wel naar voren dat biologische producten over het algemeen minder resten van bestrijdingsmiddelen bevatten en soms minder nitraat. Ook zijn in sommige biologische producten hogere gehaltes vitamine C, mineralen en bioactieve stoffen gemeten. Tegelijkertijd is de variatie tussen biologische producten groot, hangt het ook af van het seizoen, regio en de gebruikte rassen en gaat gezond eten niet over losse producten maar over iemands gehele eetpatroon.

Over het algemeen zijn biologische producten en niet-biologische producten even veilig.

Historische Vervuiling en Onderzoek

"Jongeren die vaker biologische voeding eten, hebben meer gifstoffen in hun bloed en urine." Die opmerkelijke vaststelling komt uit een nog te verschijnen studie van kankerexpert Nick Van Larebeke. Betekent dat dan dat biologische voeding ongezond is?

Het grootste probleem is dat de bio-boer hier vooral slachtoffer is van de historische vervuiling in Vlaanderen. Het gaat over zogenaamde 'Forever Chemicals', oorspronkelijk afkomstig uit industrie en gangbare landbouw, die door hun chemische samenstelling niet of heel traag afbreken in de natuur.

De bio-sector is dus erg kwetsbaar voor de historische vervuiling in de bodem. EFSA-rapporten van pesticidemonitoring tonen systematisch aan dat op bio-voeding minder pesticidenresiduen aanwezig zijn. Op 80% van de bio-stalen worden geen residuen aangetroffen.

Nadelen van Biologisch Eten

Hoewel biologisch vaak wordt geprezen om zijn voordelen voor gezondheid en milieu, zijn er ook enkele nadelen die het overwegen waard zijn.

  • Hogere Kosten: Biologische voedingsmiddelen zijn vaak duurder dan hun niet-biologische tegenhangers.
  • Beperkte Beschikbaarheid: Biologische producten zijn niet altijd even gemakkelijk beschikbaar als conventionele producten.
  • Misvattingen over Gezondheidsvoordelen: Hoewel biologische voeding vaak minder pesticiden bevat, betekent dit niet automatisch dat deze voedingsmiddelen voedzamer zijn.
  • Milieu-impact: Hoewel biologische landbouw vaak minder afhankelijk is van chemische pesticiden en kunstmest, is het niet altijd milieuvriendelijker.

Biologisch eten heeft zeker voordelen, maar het is belangrijk om een evenwichtig beeld te hebben en de nadelen niet te negeren. De hogere kosten, beperkte beschikbaarheid, misvattingen over de gezondheidsvoordelen en de mogelijke milieu-impact zijn allemaal factoren om rekening mee te houden.

Biologische Productie

Bij de productie van biologisch voedsel wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met het milieu en dierenwelzijn. Zo worden mestoverschotten voorkomen en krijgen dieren meer ruimte dan in de normale veeteelt en landbouw. Biologische producten worden verbouwd zonder gebruik te maken van kunstmest, chemische bestrijdingsmiddelen en genetisch gemodificeerde organismen.

Biologische boeren gebruiken geen (groei)hormonen voor hun vee, waardoor er logischer wijs geen hormonen in het vlees terecht komen, buiten die van het dier zelf. De Europese wetgeving verbiedt het gebruik van hormonen in de vleesproductie.

Meestal hebben dieren meer vrijheid in de biologische landbouw. Dit kan zorgen voor minder stress en een beter immuunsysteem. Biologische dieren groeien vaak ook trager, doordat ze een normale hoeveelheid eten krijgen. Ze leven vaak ook langer door het beter kunnen herstellen van ziekten. Daardoor kunnen ze over bepaalde infecties heen groeien, zoals salmonella.

Onderzoek naar Voedingsstoffen

Biologische groenten zouden meer gezonde voedingsstoffen bevatten, zoals vitaminen en andere anti-oxidanten. Van de 162 onderzoeken die naar deze gezonde stofjes op al dan niet biologische groente zijn gedaan, zijn de meeste slecht uitgevoerd. Dat concludeert Alan Dangour in een gezaghebbende studie in het blad American Journal of Clinical Nutrition.

Slechts 55 van deze onderzoeken voldoen aan wetenschappelijke kwaliteitseisen - dat wil zeggen, ze maken een verantwoorde vergelijking door bijvoorbeeld industriële en biologische tomaten uit hetzelfde jaar, land en gebied naast elkaar te leggen. Geen enkele daarvan vond een verschil in vitaminen of anti-oxidanten.

Bestrijdingsmiddelen

Gewone groenten en fruit, verbouwd op normale industriële akkers, worden vaak ondergespoten met bestrijdingsmiddelen om onkruid en insectenvraat tegen te gaan. De planten worden altijd schoongemaakt, maar dat verhindert niet dat er restjes achterblijven.

Biologische groenten worden kleinschalig verbouwd, waardoor bestrijdingsmiddelen minder vaak nodig zijn. En als de boer al gif gebruikt, neemt hij alleen natuurlijke giffen.

Smaaktest

Biologische groenten smaken niet eens beter dan gewone groenten. In een Amerikaans experiment met willekeurige van de straat geplukte consumenten, bleek niemand ook maar enig verschil te kunnen proeven. Grote uitzondering was de smaak van tomaten: die werd als lekkerder gezien wanneer ze niet biologisch waren geteeld.

Biologisch Vlees

Zweedse wetenschappers testte verschillende soorten vee en ontdekten dat biologisch vlees malser is en vaker meer eiwitten en gezonde vetten bevat. Dat verschil was vooral merkbaar voor rundvlees, biefstukjes dus. Voor schapenvlees maakte het dan weer niets uit.

Hoewel biologisch vlees net zo vaak kwaadaardige bacteriën bevat als vlees uit de bio-industrie, zijn de microben in biologisch wel makkelijker te bestrijden. Dat ontdekte Ron Hogeboom van Wageningen Universiteit (WUR).

Landgebruik en Milieu

Per hectare is biologische groente in ieder geval gezonder voor het omringende milieu. Maar dat is slechts het halve verhaal, schrijft Vlaamse plantwetenschapper Koen Mondelaers in The British Food Journal. Per kilo groente die zo’n akker oplevert vallen deze milieuvoordelen weg, blijkt uit Mondelaers’ rekenwerk. Biologische landbouw kost namelijk meer ruimte om dezelfde hoeveelheid groente te produceren; per akker levert het dus minder op.

Wel lijkt het erop dat de biodiversiteit rondom biologische boerderijen beter is dan voor gewone boerderijen. De Zweed Janne Bengston rekende dat in 2005 uit. Hij nam 63 eerder gemaakte vergelijkingen tussen gewone en biologische boerderijen samen, en kwam tot de conclusie dat rondom biologische boerderijen gemiddeld dertig procent meer diersoorten woonden, vergeleken bij gewone boerderijen.

Conclusie

Biologisch eten is een complex onderwerp met zowel voordelen als nadelen. Het is belangrijk om een weloverwogen keuze te maken op basis van persoonlijke waarden en prioriteiten.

labels:

Zie ook: