Wist je dat het eten van brood en de consumptie van andere granen en graanproducten darmklachten kan veroorzaken? Steeds meer mensen merken dat ze zich beter voelen door minder of geen brood te eten. Heb je met enige regelmaat darmklachten? Dan kun je bij wijze van proef eens brood, graanproducten en andere glutenbevattende producten een maand weglaten uit het dieet.

Relatie tussen Darmklachten en Brood

Darmklachten en brood eten kunnen gerelateerd zijn aan elkaar. Wanneer u vaak darmklachten ervaart, is het zinvol om graanproducten weg te laten en bijvoorbeeld te kiezen voor een zetmeelarm dieet. De darmflora verbetert door een dieet dat rijk is aan groenten, waardoor een overgroei met Candida zal afnemen. Door zetmeel in het dieet te beperken, kun je gemakkelijker afvallen en verwijder je een aantal belangrijke allergenen uit je dieet.

Mensen die besmet zijn met darmparasieten of hoge aantallen Candida in de darm hebben, kunnen klachten krijgen die lijken op klachten die zijn ontstaan door zetmeelrijk voedsel. Mensen met overgewicht eten vaak te veel zetmeelrijke producten. Hooikoorts is natuurlijk een allergische reactie van mensen op graspollen. Mensen die een graspollenallergie hebben, verdragen granen ook niet goed.

Er kan IgE gevormd worden tegen omega5-gliadinen. Tarwe geeft dan darmklachten en allergische symptomen, het eten van speltbrood niet (spelt bevat wel gluten). Wanneer u brood of gluten niet verdraagt is er 4% kans dat de oorzaak hiervan coeliakie is. Coeliakie is een ziekte die veroorzaakt wordt door het eten van gluten bij mensen die een gluten intolerantie hebben. Darmklachten door brood kan ook voorkomen bij mensen die glutenallergie hebben: tien procent van de mensen heeft een allergie voor tarwe of andere granen.

Gluten en Gerelateerde Problemen

Glutenvrij brood eten is dan niet altijd een oplossing. Het bestaan van een werkelijke allergie voor gluten is zeer recent aangetoond. Bij allergieën speelt IgE een rol, het is een heel nieuwe bevinding waaruit blijkt dat men voor de glutenfractie, glutenine, allergisch kan zijn. Gluten is een complex mengsel van gliadine en glutenine eiwitten.

Coeliakie en Glutensensitiviteit

Er zijn twee soorten glutenovergevoeligheid: coeliakie en glutensensitiviteit. Coeliakie zorgt vaak voor ernstige klachten na het eten van glutenhoudende producten. Bovendien zorgen gluten bij mensen met coeliakie ervoor dat hun darmwand beschadigt. Bij glutensensitiviteit ontstaan er geen beschadigingen aan de darmwand, maar kunnen mensen wel klachten ervaren na het eten van gluten. Mensen met een niet-optimale darmflora zijn overigens gevoeliger voor glutensensitiviteit, en andersom kan een glutensensitiviteit ook weer een verstoring geven van het gezonde microbioom.

Symptomen van Glutenovergevoeligheid

De symptomen van een glutenovergevoeligheid lopen sterk uiteen. Klachten die veel voorkomen zijn buikpijn, brandend maagzuur, een opgeblazen gevoel, dunne ontlasting of juist verstopping, of hele plakkerige ontlasting. Of zelfs helemaal geen buikklachten maar wel steeds heel moe.

Testen voor Glutenintolerantie

In het ziekenhuis wordt vaak getest in bloed op de waarde anti-t-transglutaminase. Is die boven de 100, dan is er sprake van coeliakie. Naast anti-t-transglutaminase kun je ook antigliadine meten; dit gebeurt meestal in de ontlasting. Antigliadine zegt iets over glutensensitiviteit. Het lab waar wij mee samenwerken geeft aan dat de testen in de ontlasting gevoeliger zijn dan die in het bloed. Bovendien zijn wij in de beoordeling van de uitslagen wat strenger dan de 'standaard' waardes: wij vinden dat niet alleen waardes van 100 en hoger, maar eigenlijk ook een waarde van 30 of hoger al een teken is dat je lichaam gluten niet optimaal kan verteren.

Als je niet tegen gluten kunt is het handig om alle glutenhoudende granen te vermijden. Dat betekent dus tarwe, maar ook spelt, gerst, rogge, kamut en einkorn. Je kunt dus niet alleen niet tegen brood, maar ook niet tegen gewone pasta, brinta, toastjes, soepstengels, koekjes, beschuit etc. In haver zitten in principe geen gluten, maar dit kan wel besmet zijn met gluten uit andere granen (bij glutensensitiviteit meestal geen probleem, bij coeliakie vaak wel). In rijst, mais, sorghum, teff en gierst zitten wel gluten-achtige eiwitten maar de meeste mensen reageren daar niet op. Boekweit, quinoa, amaranth, canihua etc.

Andere Reacties op Brood

Naast gluten kun je ook reageren op andere eiwitten in tarwe. Je immuunsysteem gaat zich er tegenaan bemoeien (dat gebeurt bij glutenovergevoeligheid soms ook al) en je bent dan daadwerkelijk allergisch of overgevoelig voor tarwe(eiwitten). Dat komt regelmatig samen voor met glutenovergevoeligheid, maar het hoeft niet per se samen te gaan.

Allergie vs. Overgevoeligheid

Er is nog een verschil tussen allergie en overgevoeligheid: van de eerste spreek je wanneer er een verhoogde IgE-reactie is, bij de tweede hoort een IgG(1-4) reactie. IgG-reacties worden vaak afgedaan als 'blootstelling' en niet als 'overgevoeligheid', maar lang niet iedereen die tarwe eet, heeft ook een verhoogde IgG voor tarwe.

Naast brood en al het andere waar tarwe in zit (pasta, couscous, bulgur...) zul je ook moeten opletten met 'glutenvrij tarwezetmeel' dat nogal eens gebruikt wordt in glutenvrije alternatieven zoals saus, koekjes etc.

Reactie op Gist

Los van alle overgevoelige en intolerante reacties, kan ook niet iedereen tegen gist. Toch reageren maar weinig mensen op dit gebruik van gist, en zijn er best wat mensen die niet goed tegen gist in brood kunnen. Gist in brood is verhit geweest tot 200 graden en dus hartstikke morsdood. Die neemt echt geen darmflora meer over. Ook het idee 'gist eet gist' klopt niet: Candida voedt zich niet met andere schimmels en gisten, maar voornamelijk met suikers.

Ook broodgist kan alleen zijn werk doen als er voldoende suiker voorhanden is, en die suiker gaat niet allemaal 'op' tijdens het rijzen. Als je niet tegen (overleden) broodgist kunt, zal dat hetzelfde zijn bij bier; biergist en broodgist zijn namelijk hetzelfde beestje. Krijg je toch een opgeblazen gevoel van bier, dan zou de gist (of de suiker) wel eens de boosdoener kunnen zijn. Ligt het aan de suiker, dan is de kans natuurlijk groot dat je ook bij andere suikerrijke producten klachten krijgt.

Fructanen en FODMAPs

Fructanen behoren tot de FODMAP's (Fermentable Olisaccharides, Disaccharides, Monosaccharides and Polyols). Dat zijn suiker(keten)s die door de bacteriën in je darmen opgegeten kunnen worden. In tarwebrood zitten onevenredig veel fructanen - meer dan bijvoorbeeld in speltbrood. Een fructanen- of FODMAP overgevoeligheid kenmerkt zich door symptomen als een opgeblazen gevoel, winderigheid, buikpijn, kramp, (meestal) dunne ontlasting of (soms) juist verstopping en vermoeidheid.

De cellen van je darmwand worden 'bij elkaar gehouden' door tight junctions. Raken de tight junctions beschadigd, dan kunnen ze permanent gaan openstaan. Ze laten dan ook te grote brokken voedingsstoffen door, zoals hele eiwitten in plaats van goed verteerde aminozuren. Bepaalde voedingsmiddelen kunnen zonuline in ons lichaam activeren. Je raadt het al: brood is daar één van. Om precies te zijn gaat het hier om een bestanddeel van de gluten in het brood, namelijk gliadine.

Reactie op Vezels

Tot slot zijn er nog mensen die reageren op de vezels in volkorenbrood. Het zijn onoplosbare vezels, wat wil zeggen dat ze nauwelijks verteerd worden en onveranderd het lichaam weer uit komen. De harde tarwevliesjes kunnen bij sommige mensen onprettig vallen. Vooral wanneer je darmslijmvlies niet optimaal is, kan het zijn dat de vliesjes letterlijk in de darmwand 'prikken'.

Broodverbetermiddelen en Fytinezuur

In Nederland worden ook veel 'broodverbetermiddelen' gebruikt. Dat kunnen heel onschuldige dingen zijn, zoals olijfolie - maar ook dingen waar je op kunt reageren zoals melk, ei of meer obscure zaken zoals 'emulgator'.

Fytinezuur is een stof die voorkomt in de vliesjes rond zaden. Tarwe zijn ook zaden... en verder bevatten alle granen, maar ook noten en bonen in meer of mindere mate fytinezuur. Dit is een beetje een vreemde eend in de bijt, want fytinezuur geeft eigenlijk geen echte 'reactie', in die zin dat je er geen klachten van kunt krijgen.

Oorzaken van een Opgeblazen Gevoel

Het krijgen van klachten na het eten van tarwebrood kan verschillende redenen hebben. Allereerst kan het zijn dat je coeliakie hebt; een auto-immuunziekte tegen gluten. Het is belangrijk om dat eerst te laten uitzoeken door bloedonderzoek aan te vragen bij de huisarts. Bij dit bloedonderzoek wordt er gekeken of je antistoffen tegen gluten in je bloed hebt. Als blijkt dat je geen coeliakie hebt, kan je verder gaan zoeken.

Dan kan er bijvoorbeeld sprake zijn van glutensensitiviteit: dan krijg je wel klachten van tarwe, zoals een opgeblazen gevoel en buikkrampen, maar is er geen sprake van coeliakie. Ook kan het zijn dat je prikkelbare darmen hebt en dat je reageert op de fructanen in tarwe. Dit zijn geen gluten, maar oligosachariden. Dit betekent dat het koolhydraten zijn.

Volgens Kool is het goed om met een diëtist die hierin gespecialiseerd is te achterhalen wat de oorzaak is. ”Een glutenvrij dieet bij coeliakie is namelijk veel strikter dan bij glutensensitiviteit, en bovendien levenslang. En als het de fructanen zijn waar je op reageert, dan hoef je geen glutenvrij dieet te volgen, maar een voeding die laag is in fructanen. Dat is een veel minder beperkend dieet, omdat je bijvoorbeeld ook in beperkte mate speltproducten kan verdragen. Handig dus om dit uit te zoeken.”

Wat te doen tegen een opgeblazen gevoel

Iedereen heeft het wel eens: een buik die (meestal na het eten) opzwelt als een ballon. Toch is het niet ‘normaal’ en is het niet nodig om met zo’n bolle opgeblazen buik rond te lopen. Niet alle oorzaken kun je zelf oplossen, maar dat wil niet zeggen dat je niets kunt doen als je regelmatig last hebt van een opgeblazen gevoel of winderigheid. Wat je eet heeft een behoorlijke invloed op je darmen.

  1. Beperk suikerinname: Suiker kan je buik flink laten opzwellen. Het is een voedingsbron voor gisten zoals Candida, die veel luchtvorming in de darmen veroorzaken.
  2. Let op met granen en gluten: Granen en de gluten die erin zitten, staan bovenaan de lijst usual suspects als het gaat om darmklachten. Zelfs als je geen coeliakie hebt, kan een milde vorm van glutenintolerantie al klachten veroorzaken als verstopping of een opgeblazen gevoel.
  3. Pas op met glutenvrije producten: In glutenvrij brood, crackers en andere kant-en-klaar-producten zitten vaak veel toevoegingen zoals suiker en aardappelzetmeel, die zelf ook weer een opgeblazen gevoel kunnen veroorzaken.
  4. Beperk lactose en fructose: Lactose (melksuiker) en fructose (vruchtensuiker) zijn bekende veroorzakers van klachten.
  5. Eet bonen met mate: Bonen zijn notoire veroorzakers van lucht in de darmen. Begin met heel kleine porties.
  6. FODMAPs: Een FODMAP-vrij dieet wordt veel ingezet bij mensen met prikkelbare darmsyndroom. Maar schrap je deze groep voedingsmiddelen niet helemaal, dan heeft de darmflora niet meer te eten en dat is niet de bedoeling!
  7. Wees matig met alcohol: Eén glaasje per dag kan al leiden tot een opgeblazen gevoel.

Algemene tips om een opgeblazen gevoel te voorkomen

Een opgeblazen gevoel is erg vervelend en dat weten we, maar er zijn eigenlijk slechts kleine details waar je op moet letten.

  1. Jezelf niet vol eten: Eet niet meer dan nodig. Wanneer je blijft eten totdat je een verzadigd gevoel hebt, zit jouw maag eigenlijk al te vol. Onze hersenen hebben namelijk de tijd nodig om het verzadigingshormoon histamine aan te maken. Dit hormoon komt pas 15 tot 20 minuten na de eerste hap vrij. Dat betekent dat als je rustig eet en tussendoor even wacht, jouw maag sneller aangeeft dat het vol zit.
  2. Eet rustig en kauw goed: Door goed te kauwen, meng je je eten met voldoende speeksel. Hierdoor wordt het eten sneller en makkelijker verteerd dan wanneer je niet goed kauwt. Hierdoor zal je sneller vol zitten wanneer je goed kauwt, aangezien onze hersenen dan de tijd krijgen om het verzadigingshormoon histamine aan te maken.
  3. Beperk het aantal alcoholische dranken: Bij het overmatig consumeren van alcoholische dranken ontstaat er een irritatie van het maagslijmvlies, hetgeen kan leiden tot een opgeblazen gevoel. Je krijgt hier meer last van als je op een lege maag drinkt. Het is aan te raden om niet op een lege maag te drinken, maar van tevoren een goede bodem te leggen. Begin daarom eerst met eten. Bij ieder glas drank is het ook aan te raden om daar een glas water bij te drinken.
  4. Brood inname beperken: Gluten (de eiwitten in de tarwe) die in brood zitten kunnen de oorzaak zijn van een opgeblazen gevoel, last van winderigheid en buikpijn. Gluten zitten in ontzettend veel producten(denk aan taart, pizza, broodjes, koekjes) en steeds meer mensen schijnen gevoelig te zijn voor gluten.
  5. Beperk inname suiker en koolhydraten: Suiker en koolhydraten bevorderen de gasvorming.

Testen bij een opgezette buik

Bij regelmatig een opgezette buik of opgeblazen gevoel, kan ontlastingsonderzoek via Darmklachten.nl helpen. Een daling van gezonde bacteriën in de darm gaat vaak samen met een toename van gisten, wat een opgezette buik als gevolg kan hebben. Het gebruik van een antibioticum kan ook een opgezette buik, een opgeblazen gevoel, winderigheid of diarree tot gevolg hebben. Candida albicans is een gist die gassen vormt en zowel een opgeblazen gevoel als winderigheid veroorzaakt. Candida kan toenemen door het eten van zetmeelrijke producten zoals brood.

Een van de belangrijkste oorzaken van een opgeblazen gevoel in de buik is een besmetting met Dientamoeba fragilis of Blastocystis hominis, parasieten die jarenlang in de darm kunnen verblijven. Bijna geen enkele aandoening veroorzaakt meer een opgezette buik dan deze darmparasieten. Diarree, winderigheid en een opgeblazen gevoel treden op bij het eten van granen die gluten bevatten wanneer men een glutenintolerantie, coeliakie, heeft.

Overzicht van mogelijke testen

Hieronder een overzicht van mogelijke testen die via Darmklachten.nl gedaan kunnen worden om de oorzaak van darmklachten te achterhalen:

  • Dientamoeba fragilis - Dikke darmparasiet
  • Blastocystis hominis - Dikke darmparasiet
  • Giardia lamblia - Dunne darmparasiet
  • Cryptosporidium spp. - Dunne darmparasiet
  • Verteringsparameters pH, vet, zetmeel, kleur en consistentie van de ontlasting
  • Darmflora analyse - Onderzoek naar een deel van de darmmicrobiota
  • Gisten en schimmels - Onderzoek naar de aanwezigheid van onder andere Candida albicans
  • Antigliadine en anti-ht-Transglutaminase - Markers voor glutenintolerantie
  • Histamine-intolerantie - Onderzoek naar de afwezigheid van het enzym Diamine oxidase
  • Lactose-intolerantie - Genotypering
  • Calprotectine - Ontstekingsmarker voor Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa
  • Lactoferrine - Een natuurlijk antibioticum en helpt immuuncellen bij het uit de weg ruimen van schadelijke bacteriën in het lichaam
  • Transferrine - Bloedspoortjes in het bovenste deel van het spijsverteringskanaal
  • Beta-Defensine-2 - Ontstekingsremmende stof die uitsluitend wordt gevormd door in de dikke darm en deze beschermt
  • Pancreas elastase - Afbraak van vet, zetmeel en eiwitten
  • Galzuren - Vertering van vet

labels: #Brood

Zie ook: