Soja behoort tot de peulvruchtenfamilie en is een van de meest voorkomende voedselallergenen. Sojabonen zijn rijk aan goed bruikbare eiwitten en bevatten ongeveer 35% eiwit in gedroogde vorm, waardoor het een goede en goedkope vleesvervanger is. Soja wordt veel gebruikt in de voedingsmiddelenindustrie als structuurverbeteraar, sojalecithine als emulgator en als 'eiwitvuller'. Verder zijn er nog afgeleiden zoals sojaolie, sojameel en sojaconcentraat.

Het is belangrijk om te weten welke voedingsmiddelen je moet vermijden als je een soja-allergie hebt. Deze gids biedt een uitgebreid overzicht van voedingsmiddelen die vaak soja bevatten en geeft inzicht in hoe je etiketten kunt lezen om verborgen soja te herkennen.

Wat is een Soja Allergie?

Allergie voor soja wordt veroorzaakt door de eiwitten in de zaden, met name door de zogenaamde ‘opslag eiwitten’. Consumptie van soja kan alle mogelijke allergische reacties geven: oraal allergiesyndroom, luchtwegklachten, maagdarmklachten, huidklachten en anafylaxie. Angioedeem kan zich over het hele lichaam voordoen, waarbij vooral plaatselijke vochtophopingen in het gezicht te zien zijn: vooral onder de ogen, op de lippen en in wangen (wangzakken). In het keelgebied kan levensbedreigend glottisoedeem ontstaan.

Mensen die een overgevoeligheid hebben voor soja kunnen soms ook geen pinda’s verdragen.

Hoe Vaak Komt Soja-Allergie Voor?

Het is niet precies bekend hoe vaak soja-allergie voorkomt. Wel bekend is dat vooral jonge kinderen met atopisch eczeem soja-allergie kunnen ontwikkelen. Nadat deze kinderen 1 tot 2 jaar soja uit hun dieet hebben geschrapt, blijken zij soja weer te kunnen verdragen. Kinderen met eczeem én met verdenking van voedselallergie hebben 1-4% kans op soja-allergie.

Allergieën voor soja zijn voornamelijk omschreven bij jonge kinderen met eczeem. Zij groeiden over de allergie heen na 1-2 geen soja meer gegeten te hebben. Bij kinderen met eczeem reageert 1 tot 4% van hen op soja met een allergische reactie. Echter, allergische reacties voor producten met soja komt bij volwassenen minder vaak voor.

Diagnose van Soja Allergie

Uw arts zal eerst navraag doen naar uw persoonlijke verhaal, de anamnese. Dit geeft de eerste aanwijzingen voor een mogelijke allergie. Ook zal hij vragen naar lichamelijke klachten en zonodig een lichamelijk onderzoek uitvoeren. Vervolgens kan uw arts besluiten om een bloedtest (CAP-test, of de oudere benaming RAST-test) en eventueel een huidpriktest te laten uitvoeren. Een voedselprovocatietest is tot slot de gouden standaard voor het aantonen van een voedselallergie. Soms moet deze provocatietest moet met enige regelmaat herhaald worden om na te gaan of u nog steeds reageert op het allergeen.

Diagnose van soja allergie begint met het in kaart brengen van een duidelijke klinische geschiedenis om een link te kunnen vinden tussen allergische reacties en soja. Omdat soja vaak als een “onzichtbaar” ingrediënt in voedsel wordt gebruikt is dit niet altijd gemakkelijk. Huidprik testen en het meten van specifieke IgE niveaus zijn methoden om te testen of er inderdaad een soja allergie is.

Voedingsmiddelen om te Vermijden bij Soja-Allergie

Soja wordt op diverse manieren vermeld op etiketten. Sinds november 2005 is het verplicht om soja in de vorm van lecithine voluit (hetzij dik gedrukt, met hoofdletters of met kleine letters) op de verpakking te schrijven. In de praktijk blijkt dat deze regel niet altijd wordt toegepast. Een groot deel van de fabrikanten noteert soja als een van de volgende E-nummers:

  • E-322 (lecithine; meestal van soja soms van zonnebloem-, maïs- of raapzaadolie)
  • E-426 (soja-hemicellulose)
  • E-479b (geoxideerde soja-olie)

Daarnaast wordt soja in oosterse producten vaak omschreven als:

  • Chiang (specerijenpasta)
  • Isoflavonen (fytochemicaliën uit soja)
  • Kinako (poeder van geroosterde sojabonen)
  • Natto (gefermenteerde sojabonen)
  • Okara (sojazemelen)
  • Toa-tjo (sojapasta)
  • Yuba (vel van verhitte sojamelk)

Omdat soja een goede en goedkope bron van eiwit is wordt het in veel bewerkte producten gebruikt. Vaak is onze vindt onze eerste kennismaking met soja plaats via onze baby- en kindervoeding.

Hieronder volgt een overzicht van voedingsmiddelen die doorgaans soja bevatten:

Graanproducten

Graanproducten en dus ook deegwaren die gemaakt zijn uit granen bevatten vaak soja. Enkele voorbeelden waarbij je extra moet opletten zijn brood, beschuit, knäckebröd, ontbijtgranen, pizza, koek en gebak. Paneermeel wordt ook gemaakt van granen, dus let ook op als je een aardappelkroketje of een kaassoufflé wilt eten.

Sauzen en Oliehoudende Producten

De term sauzen omvat een ellenlange lijst, waarvan de meeste producten soja bevatten. In vrijwel alle kant-en-klare sauzen (zoals dipsaus, sladressing, pastasaus, satésaus enzovoorts) en oliehoudende producten (waaronder frituurvet, boter, mayonaise en pindakaas) is de kans groot dat er soja in is verwerkt. Let ook goed op bij de aanschaf van kant-en-klaarmaaltijden, want daar kan een saus in zitten die gemaakt is op basis van soja.

Lekkernijen

Enkele voorbeelden van lekkernijen zijn: ijs, snoep, chips, zoutjes, chocolade (repen, bonbons, chocoladepasta, hagelslag) en nagerechten.

Oosterse Producten

In de oosterse keuken wordt soja veelvuldig gebruikt. In sommige sauzen is soja zelfs het hoofdbestanddeel, zoals ketjap. Lees de ingrediëntenlijst dus goed voordat je producten koopt van Aziatische herkomst.

Vleesvervangers en Vleeswaren

Vleesvervangers, zoals tofoe worden voornamelijk gemaakt op basis van soja. Bij vleeswaren zullen de meeste consumenten niet verwachten dat daar ook soja in wordt verwerkt.

Overige Producten

Soja kan ook zitten in kruidenmixen, poedervormige dranken of sauzen, en soep. Sojamelk is voor mensen met een soja-allergie al helemaal uit den boze. Deze drank wordt gemaakt uit sojabonen die in water worden geplaatst en worden vermalen zodra ze week zijn geworden.

Sojavrije Alternatieven en Producten

Hoewel het lastig kan zijn, zijn er wel degelijk sojavrije producten beschikbaar. Hier zijn enkele voorbeelden:

  • Groente, fruit, aardappels en rijst: Van nature sojavrij.

Een aantal producten in supermarkten zijn ook sojavrij. Houd in gedachten dat als je op een sojavrij product stuit, de fabrikant niet al haar producten zonder soja maakt. Onderstaande lijst is een beknopte opsomming van producten waar je als consument echt voor moet zoeken om er een sojavrije variant van te vinden.

  • Mayonaise en fritessaus: Calvé bindt de bestandsdelen van hun mayonaise hoofdzakelijk met zonnebloemlecithine in plaats van sojalecithine. De fritessaus van Remia is ook sojavrij.
  • Boter en margarine: Blue Band verwerkt doorgaans geen soja in hun smeerboter, maar gebruikt zonnebloemlecithine als alternatief. Supermarktketen Jumbo verkoopt als één van de weinige vloeibare sojavrije boter: ‘Jumbo Vloeibaar Bewust Culinair’.
  • Chocolade: Afgezien dat sojavrije chocolade bij verscheidene webwinkels kan worden gekocht, zijn ze te vinden in reguliere supermarkten. Echter, er zijn slechts twee keuzes: de ronde chocolaatjes met karamel ‘Rolo’ en de witte chocoladereep met gerst ‘Crunch’ van het bedrijf Nestlé. Tevens is de witte Magnum van het merk Ola omhuld door sojavrije chocolade (uitsluitend de witte variant).
  • Sojavrije vleesvervangers: Valess, De Vegetarische Slager en Quorn.

Kruisbesmetting Voorkomen

Kookt u voor iemand met voedselallergie? Zorg dat bij de bereiding en het serveren geen kruisbesmetting optreedt!

Behandeling van een Allergische Reactie

Ernstige reacties moeten met adrenaline worden behandeld. Dit gebeurt met een adrenalinepen (EpiPen, JEXT of Anapen).

Misvattingen over Soja

Er zijn enkele misvattingen over de gezondheidseffecten van soja, maar over het algemeen kan je soja veilig eten. Voor een gezonde voeding is variatie het sleutelwoord. Als veilige dosis worden 2 tot 4 porties soja per dag gezien. Er zijn echter enkele uitzonderingen. Er zijn mensen met een soja-allergie of gevoeligheid voor bepaalde componenten in soja. Let ook op als je schildkliermedicijnen gebruikt.

Voedselallergenen: Etikettering

Als je een voedselallergie hebt, is informatie op het etiket erg belangrijk. Soms zelfs van levensbelang. Voedselallergenen kunnen aanwezig zijn in bepaalde ingrediënten. Ook hiervan afgeleide stoffen die overgevoeligheidsreacties kunnen veroorzaken, moeten worden vermeld. Bovenstaande allergenen moeten altijd op het etiket staan. Het moet opvallen, bijvoorbeeld met dikgedrukte tekst of in hoofdletters. Het maakt daarbij niet uit hoeveel van de stof in het voedingsmiddel zit of met welk doel het gebruikt is. Het kan dus gaan om een ingrediënt of om een hulpstof bij de productie. Ook stoffen die van de allergenen gemaakt worden, moeten op het etiket staan.

labels:

Zie ook: