In de eerste helft van de jaren tachtig was Pisa, een satirisch programma van Henk Spaan en Harry Vermeegen over 'alles wat scheef is in Nederland', razend populair. Wanneer Pisa in 1982 voor het eerst te zien is, zijn Spaan en Vermeegen al een bekend duo. Sinds eind jaren zeventig maakt het tweetal voor de VARA-radio het sportprogramma Tussen start en finish.

De rolverdeling in de radio-uitzendingen slaat ook op tv aan. De kinderlijke enthousiaste Vermeegen wordt door de intellectuele en altijd chagrijnige Spaan constant op de vingers getikt. Het programma heeft een aantal populaire uitdrukkingen voortgebracht zoals "Harry, op je poef!", "Kopje koffie, glazenwasser?" en "Heel gewoon, doodgewoon!".

De Formule van het Succes

Vast onderdeel zijn o.a. de rubriek "De gewone man" en "De glazenwasser". Legendarisch is ook Popi Jopie, geïnspireerd op het bezoek van paus Johannes Paulus II aan Nederland in 1985.

De Glazenwasser: Een Terugkerend Element

Een rubriek die vergelijkbaar was met Het Kamermeisje; Vermeegen speelde glazenwasser Hans die per bakfiets in een straat aankwam en dan door Wanda (Daphne Walters) naar binnen werd geroepen met de woorden: "Kopje koffie glazenwasser?". Tweewekelijks was er steeds meer volk aan haar huis te zien en Bertus Botterman stond zelfs op een podium als spreekstalmeester. De opnames werden steeds in dezelfde Nederlandse straat gemaakt, maar nadat Wanda haar laatste kledingstuk had uitgetrokken verscheen ze niet zichtbaar naakt in beeld.

Hieronder een overzicht van enkele sketches van "De Glazenwasser":

  • De Glazenwasser: Glazenwasser Hans ontmoet Wanda.
  • De Glazenwasser: Hans’s ladder valt door de achterruit van een geparkeerde auto.
  • De Glazenwasser: De ladder valt door de voorruit van een geparkeerde auto.
  • De Glazenwasser: Hans tijd een lantaarnpaal omver.
  • De Glazenwasser: Hans rijd hekken omver bij werkzaamheden.
  • De Glazenwasser: Hans rijd een melkkar omver.
  • De Glazenwasser: Hans rijd een deur uit een politie auto.
  • De Glazenwasser: Hans rijd een ladder omver.
  • De Glazenwasser: Arie Ribbens treedt op. Hans rijd zijn kar kapot op een bestelbusje.
  • De Glazenwasser: Hans rijd de stand met borden van Wanda omver.
  • De Glazenwasser: Hans rijd een patatkraam aan gort.
  • De Glazenwasser: Het publiek is kwaad vertrokken. Hans’ kar wordt aan gort gereden door een bestelbus.

Popie Jopie: Een Controversiële Persiflage

De meest geruchtmakende rubriek in het programma was ongetwijfeld "Popie Jopie" (1984/1985), geïnspireerd door het komende bezoek van paus Johannes Paulus II aan Nederland in mei 1985. Spaan was verkleed als paus en kwam iedere aflevering in een vliegtuigje alvast poolshoogte nemen in dit vreemde landje. Vermeegen reed hem in de pausmobiel rond en liet hem kennismaken met een aspect van Nederland, waarbij de "paus" hem steeds aansprak met filio mio (mijn zoon).

Hieronder een overzicht van enkele sketches van "Popie Jopie":

  • Popie Jopie: De paus eet haring en krijgt een hoop nederlandse lekkernijen mee naar Rome (Haagse hopjes, Goudse stroopwafels, etc.).
  • Popie Jopie: De paus bespeelt een draaiorgel en gaat waterfietsen in Amsterdam.
  • Popie Jopie: De paus gaat bier drinken in een kroeg en viert Carnaval.
  • Popie Jopie: De paus zit in een speciale draagstoel. Introductie Popie Jopie zwaaisjaal. Tot slot gaat de paus vissen.
  • Popie Jopie: De paus oefent met het kussen van de grond, bezoekt Volendam, springt over een sloot en komt vast te zitten onder een viaduct.
  • Popie Jopie: De paus gaat theeleuten en doopt een biscuitje in de thee. Verder steekt hij een vinger in de dijk en draagt kaas op de kaasmarkt in Alkmaar.
  • Popie Jopie: De paus koopt een koe en moet deze ook melken. Tenslotte oefenen ze de Urbi et Orbi en wordt een bezoek gebracht aan het Dolfinarium in Harderwijk.
  • Popie Jopie: Kamperen met een caravan achter de pausmobiel. Verder eet de paus een stamppot en bezoekt de kermis.
  • Popie Jopie: De paus gaat op de biechtstoel. Doet aan Tobbedansen bij ‘Ter land ter zee en in de lucht’ en oefent de welkomsttoespraak.

Het Einde van Pisa en de Overstap naar Veronica

Er komt een einde aan de succesvolle reeks Pisa uitzendingen wanneer Marcel van Dam voorzitter wordt van de VARA. Het programma valt niet bij hem in de smaak. Eind 1985 stapten de makers over naar Veronica, waar ze met hun satirische programma verdergingen onder de titel Verona. Deze overstap werd ingegeven doordat VARA-voorzitter Marcel van Dam vond dat het programma niet meer in het profiel van de VARA paste. Daarop toonde Veronica interesse in het programma, en nog tijdens het lopende seizoen was de overstap een feit.

De Impact van Catchphrases

Het programma introduceerde een aantal populaire catchphrases in Nederland, zoals "Kopje koffie, glazenwasser?" en "Koud, hè?". In 2007 riepen we de lezers van Onze Taal op een bruikbaar Nederlands alternatief te verzinnen voor de term catchphrase. Uiteindelijk leverde dat niet op wat we zochten. Voorlopig houden we het dus, bij gebrek aan beter, maar bij catchphrase.

Veel catchphrases lijken een verzachtende functie te hebben. De catchphrase, mét de speciale uitspraak, breekt de spanning en voorkomt escalatie. Vertrouwdheid en positieve sfeer, dat zijn de sleutelwoorden bij de catchphrase.

Pisa was een satirisch VARA-televisieprogramma dat van het seizoen 1982-1983 tot 1985 te zien was. Ook brachten ze enkele singles uit, die grotendeels werden gecomponeerd door Gerard Stellaard. In het begin duurde het programma 10 minuten en in de eerste uitzending brachten ze een bezoek aan de scheve toren van Pisa. Met de serie De Liftster in het seizoen 1982-1983 begon de 'traditie' van naakt in Pisa.

Muzikale Uitstapjes

Ook brachten ze enkele singles uit, die grotendeels werden gecomponeerd door Gerard Stellaard. Spaan & Vermeegen hebben in de jaren '80 een hoop leuks gemaakt. De periode na Pisa is wat wisselvalliger. Muzikaal werd dezelfde gimmick toch wel wat vaak herhaald, waarbij soms halverwege werd omgeschakeld van serieuze parodie naar bijzonder banaal. Verder is het muzikaal allemaal niet erg moeilijk. Spaan kon nog wel behoorlijk toon houden, Vermeegen zelfs dat niet.

labels:

Zie ook: