Het Belgische frietkot is sinds deze week officieel cultureel erfgoed. De Vlaamse minister van Cultuur, Joke Schauvliege, stemde vrijdag in met de toekenning van de erfgoedstatus. Navefri, het nationaal verbond van frituristen, voerde de afgelopen tijd campagne voor de toekenning van de erfgoedstatus. Die “frietkotcultuur” omvat zowel het ambacht van het frieten bakken als de hele frietbeleving die erbij hoort.

Wat is een Frietkot?

Een frietkot is een frietkraam of patatkraam waar met name frieten verkocht worden. Niets is zo typisch Belgisch als een frituur en zo ook ons gebrek aan chauvinisme en fierheid. De frituur (of het frietkot zoals we dat “onder Belgen” zeggen) is nochtans één van de weinige zaken waar wij, Vlaming, Waal of Brusselaar, het allemaal over eens zijn: zonder kunnen we niet leven! Frietjes halen bij de frituur is een levende traditie die nostalgie, genot en geborgenheid oproept.

Oorsprong van Friet: België of Frankrijk?

Friet, de geliefde gefrituurde aardappelsnack, heeft een lange geschiedenis die teruggaat tot de 17e eeuw. Maar waar komt friet vandaan of waar komt patat vandaan? Hoewel de exacte oorsprong van friet nog steeds een bron van discussie is, wordt aangenomen dat het zijn oorsprong vindt in België. Volgens de overlevering werden aardappelen in de 17e eeuw door de inwoners van de Belgische regio Namen gefrituurd als voedselbron tijdens de strenge winters. Deze gefrituurde aardappelen werden ‘ friet ‘ genoemd, naar de Franse term ‘faire’, wat ‘frituren’ betekent.

Een Verzonnen Verhaal?

De frietgeschiedenis is vervuild door een verzonnen verhaal. Decennialang laat het verhaal zich al niet uitroeien. Het wordt zelfs geciteerd in een internationale encyclopedie over streetfood. Volgens historicus Jo Gérard begon de geschiedenis van België betreffende de frietjes rond 1680. Hij schreef dat de inwoners van Wallonië toen de gewoonte hadden om vissen die ze gevangen hadden uit de Maas in olie te bakken. Soms was het achter te koud of gevaarlijk om te vissen. Daarom bedachten de Walen een alternatief. Zij sneden aardappelen in de vorm van kleine visjes, die zij vervolgens ook in olie bakten. Dit verhaal lijkt echter niet aannemelijk, aangezien de aardappel pas rond 1735 in Wallonië werd geïntroduceerd.

Het Franse Perspectief

Naast de Spanjaarden en Belgen beweren ook de Fransen dat zij de frietjes hebben bedacht. De aardappel kon sinds eind achttiende eeuw rekenen op een grote populariteit in Frankrijk. Dit was voor een belangrijk deel te danken aan een Franse legerofficier genaamd Antoine-Augustine Parmentier, die een beroemd voorvechter van de aardappel was. Uiteindelijk, in 1772, verklaarde de faculteit geneeskunde in Parijs dat aardappelen eetbaar waren voor de mens. Rond die tijd bedachten de Fransen, of leerden ze, friet te maken.

De Verdeelde Terminologie: Friet of Patat?

Tegenwoordig zijn frietjes niet meer weg te denken uit de Nederlandse en Belgische keuken. Frietjes zijn onmisbaar onderdeel geworden van onze eetcultuur en worden vaak geassocieerd met gezelligheid en comfort food. De eeuwige discussie over de juiste benaming voor dit heerlijke gerecht heeft geleid tot een tweedeling in Nederland. Is het nu friet of patat. Het noorden en westen van het land wordt de term “patat” gebruikt, terwijl in het zuiden en oosten de term “friet” de voorkeur heeft. Het antwoord ligt in de geschiedenis van de Nederlandse taal. In het noorden en westen van Nederland spreekt men voornamelijk de West-Vlaamse variant van het Nederlands, waarin de term “patat” gangbaar is. Daarentegen wordt in het zuiden en oosten van Nederland de Brabantse variant van het Nederlands gesproken, waarin de term “friet” wordt gebruikt.

Regionale Verschillen

Naast de tweedeling tussen “friet” en “patat” zijn er ook andere regionale verschillen in de terminologie voor friet. Sommige delen van Nederland wordt bijvoorbeeld de term “frites” gebruikt, terwijl in andere delen de term “frietjes” de voorkeur heeft.

Friet als Cultureel Fenomeen

Friet heeft niet alleen een culinaire betekenis, maar speelt ook een belangrijke rol in de Nederlandse cultuur. Het is een gerecht dat vaak geassocieerd wordt met gezelligheid, feestjes en vakanties. Denk bijvoorbeeld aan een dagje uit naar het strand, waarbij een portie verse frietjes bij de strandtent niet mag ontbreken. Of aan een bezoek aan een pretpark, waar de geur van versgebakken frietjes je tegemoet komt. Deze culturele betekenis van friet weerspiegelt zich ook in de vele traditionele gerechten waarin friet een hoofdrol speelt. Denk bijvoorbeeld aan de bekende “patatje oorlog”, waarbij friet wordt overgoten met pindasaus, mayonaise en uitjes. Of aan de “kapsalon”, een gerecht dat bestaat uit friet bedekt met shoarma, gesmolten kaas, salade en knoflooksaus.

Internationale Variaties en Benamingen

Met de toenemende globalisering en de groeiende populariteit van fastfoodketens zijn ook de benamingen voor friet wereldwijd veranderd. Veel Engelssprekende landen, zoals de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, wordt de term “French fries” gebruikt om te verwijzen naar dunne reepjes gefrituurde aardappel. Deze term is waarschijnlijk afgeleid van de Franse techniek van het frituren van aardappelen. Frietjes zijn niet alleen populair in Nederland en België, maar hebben ook internationaal succes gevonden. In veel landen over de hele wereld zijn er lokale varianten van dit heerlijke gerecht te vinden. In de Verenigde Staten zijn “Freedom fries” bijvoorbeeld een variant op de traditionele “French fries”.

Friet Bestellen in het Buitenland

Als je op reis bent en zin hebt in een portie frietjes, is het handig om te weten hoe je dit gerecht in verschillende landen kunt bestellen. In de Verenigde Staten bestel je “French fries”, terwijl je in het Verenigd Koninkrijk om “chips” vraagt. In België en het noorden van Nederland bestel je “patat”, terwijl je in het zuiden van Nederland om “friet” vraagt.

De Toekomst van Friet

Met de toenemende globalisering en de groeiende diversiteit in de Nederlandse samenleving is het niet ondenkbaar dat de terminologie voor frietjes in de toekomst zal veranderen. Daarnaast kan de discussie tussen “friet” en “patat” ook evolueren en tot nieuwe inzichten leiden. Misschien vinden we wel een compromis waarin beide termen worden geaccepteerd en gerespecteerd. Of je het nu friet, patat, frites of iets anders noemt, er bestaat geen twijfel over dat frietjes een geliefde en onweerstaanbare lekkernij zijn. De terminologie mag dan wel verschillen, maar de smaak en het genot van een portie verse friet zijn universeel. Frietjes hebben een rijke geschiedenis en spelen een belangrijke rol in de Nederlandse cultuur. Of je ze nu bestelt bij een Frietkar, Frietwagen, frietkraam, snackbar of patatkraam, frietjes zijn altijd een traktatie waar je van kunt genieten.

Vlaamse Friet Specifiek

Vlaamse friet is in Nederland een bereidingswijze voor dikke, vaak zo’n 14 millimeter dikke frieten van vers gesneden aardappelen die worden voorgebakken (gegaard) en daarna worden afgebakken. Omdat de naam niet beschermd is vindt men bijvoorbeeld in supermarkten Vlaamse friet die met deze bereidingswijze niets van doen heeft, omdat in Vlaanderen en België alle maten van frieten als Belgisch worden beschouwd. Traditioneel worden de frieten gegeten met mayonaise of tartaar.

Frietmuseum

Eén van de oudste bekende frituren in België is fri(e)tkot Max in Antwerpen. In 1842 stond het frietkot op het Burchtplein, later verhuisde het naar de verderop gelegen Groenplaats. Op de eerste verdieping bevond zich tot ongeveer 2007 het Frietkotmuseum. In april 2008 werden veel van de onderdelen en objecten van de collectie overgebracht naar het Frietmuseum te Brugge, dat de hele geschiedenis toont van de oorsprong van de aardappel tot de eerste frieten.

Het Frietmuseum langs de Vlamingstraat 33 in Brugge is dagelijks open van 10.00 tot 17.00 uur. Een toegangsticket kost maximum 6 euro. Een bezoek duurt gemiddeld anderhalf uur.

De Aardappel: Van Zuid-Amerika naar Europa

Volgens de overlevering stuitten de Spaanse ontdekkingsreiziger Jiminez de Quesada en zijn troepen in 1550 namelijk op een dorp in Colombia, waarvan de bevolking was gevlucht. Toen de soldaten de voorraden van de inheemse bevolking plunderden, troffen ze er aardappelen aan, die ze aanvankelijk "truffels" noemden. Ongeveer 20 jaar later brachten de Spanjaarden de aardappel mee Spanje en introduceerden ze het gewas ook in Italië. Op dit moment waren de aardappelen nog vrij klein en bitter en groeiden ze niet goed op Europese bodem. Wat wel vaststaat, is dat de Spanjaarden de aardappel introduceerden in Europa.

In het begin van de 20ste eeuw was er in het Friese dorpje Suameer een onderwijzer, meester De Vries, die bezeten was van aardappelen en die al zijn vrije tijd besteedde aan aardappelexperimenten. Hij kruiste bekende rassen en kweekte zo nieuwe variëteiten die hij telkens de naam van één van zijn 9 kinderen gaf. Toen hij een tiende nieuw aardappelras gekweekt had, noemde hij dat naar een meisje uit zijn klas: Bintje Jansma.

De Chips: Een Amerikaans Incident

De chips ontstond in 1853 in de Amerikaanse stad Saratoga. Meneer Vanderbilt, de magnaat van de scheeps- en spoorwegenindustrie, schuift aan tafel voor een lekker stuk vlees met frieten. Omdat hij die te dik vindt, stuurt hij ze terug naar de keuken. De heer des huizes, George Crumb, laat zich echter niet van zijn stuk brengen en wil Vanderbilt een lesje leren. Hij snijdt de aardappelen in flinterdunne schijfjes en dompelt die in de kokende olie. De kelner gaat terug de zaal in en trakteert de onthutste Vanderbilt op... knapperige schijfjes, die zo dun zijn dat hij ze met zijn vingers moet eten.

Friet in de Kunst

Volgens Goscinny en Uderzo, in de vorige eeuw, bakten de Galliërs al patates-frites. Zoals te zien is in het album Asterix en de Belgen, uit 1979, waar het Nervische stamhoofd Vandendomme het gerechtje uitvond. Patat-friet was overigens al eerder te zien in het album Asterix en de Gothen, uit 1963. Waar de Belgische druïde Tachtix, tegenwoordig vertaald als Mannekenpix, met zijn blote handen frieten uit een ketel met kokend vet haalde.

labels:

Zie ook: