Voedselvergiftiging is een veelvoorkomende aandoening die ontstaat door het consumeren van besmet voedsel of drinken. Bij voedselvergiftiging word je ziek door een giftige stof in je eten. Het is essentieel om de bron van de besmetting vast te stellen, teneinde herhaling te voorkomen.

Wat is Voedselvergiftiging?

Bij een voedselvergiftiging word je ziek door een giftige stof in het eten die wordt geproduceerd door bacteriën of schimmels. Als de verschijnselen door de bacteriën zelf worden veroorzaakt, is er strikt genomen sprake van een voedselinfectie.

Verschil met een Voedselinfectie

Een voedselvergiftiging moet onderscheiden worden van een voedselinfectie. Een voedselinfectie ontstaat daarentegen door het eten van voedsel met een ziekmakende hoeveelheid bacteriën, parasieten of virussen. Bij een voedselinfectie komt de bacterie of het virus in de darm terecht.

Veel Voorkomende Ziekte

Voedselvergiftiging is een veel voorkomende, meestal mild verlopende doch soms ook dodelijke ziekte. Vooral bij ouderen kan een voedselvergiftiging dodelijk verlopen, doordat diarree iemand sterk kan doen uitdrogen en veel ouderen drinken toch al niet voldoende. Het blijkt dat maar liefst de helft van de Nederlanders het risico loop op voedselvergiftiging na een barbecue.

Oorzaken van Voedselvergiftiging

Voedselvergiftiging ontstaat door giftige stoffen in voedsel. Bij voedselvergiftiging wordt je eten besmet met giftige stoffen die bacteriën of schimmels hierin maken. Een voedselinfectie is iets anders dan een voedselvergiftiging. Bij een voedselinfectie komt de bacterie of het virus in de darm terecht, aldus het Voedingscentrum.

Top 25 Voedingsmiddelen Geassocieerd met Voedselvergiftiging

Hieronder staan 25 veelvoorkomende voedingsmiddelen die vaak geassocieerd worden met voedselvergiftiging:

  1. Kip
  2. Rauwe eieren
  3. Rauwe vis
  4. Rauwe schelpdieren
  5. Ongepasteuriseerde zuivelproducten
  6. Rauwe kiemgroenten (bijvoorbeeld taugé)
  7. Rauwe spruitgroenten
  8. Bereide rijst
  9. Onvoldoende verhit vlees
  10. Onvoldoende gekoelde restjes
  11. Voorverpakte salades
  12. Ongepasteuriseerde sappen
  13. Rauwe melk
  14. Rauw vlees (zoals tartaar)
  15. Onvoldoende gewassen groenten en fruit
  16. Bewerkte vleeswaren
  17. Schaaldieren
  18. Zachtgekookte eieren
  19. Rauwe noten en zaden
  20. Besmet water
  21. Bewerkte sojaproducten
  22. Oesters
  23. IJs
  24. Onjuist gefermenteerde voedingsmiddelen
  25. Mayonaise en sauzen op basis van rauwe eieren

Symptomen van Voedselvergiftiging

Typische symptomen van voedselvergiftiging zijn misselijkheid, braken, buikkrampen en (soms groene of oranje) diarree die plotseling opkomt, dat wil zeggen vaak al binnen 8 uur na het nuttigen van besmet voedsel of drinken.

Verschijnselen

De mate van ernst en de aard van de klachten, de snelheid waarmee ze zich ontwikkelen en de duur van de ziekte hangen af van het soort voedselvergiftiging. De meest voorkomende symptomen van voedselvergiftiging zijn:

  • Misselijkheid
  • Braken (overgeven)
  • Diarree
  • Maagkrampen (krampende pijn in de maag)
  • Buikkrampen
  • Buikpijn
  • Verlies van eetlust

Uitdroging

Door de diarree dreigt het gevaar dat de persoon uitdroogt. Uitdroging kan milde of ernstige klachten geven. Bij aanhoudende diarree of braken, is het verstandig de huisarts te raadplegen.

Complicaties

De meest voorkomende ernstige complicatie van voedselvergiftiging is uitdroging. Als je een gezonde volwassene bent en genoeg drinkt, moet dehydratie geen probleem zijn. Soms is het verstandig om ORS te gebruiken, een mengsel van zouten en druivensuiker dat je moet oplossen in water en gebruikt wordt om uitdroging te voorkomen bij waterdunne diarree.

Wanneer de Huisarts Inschakelen?

Raadpleeg je huisarts als zich één van de volgende situaties voordoen:

  • Misselijkheid, braken of diarree dat langer duurt dan twee dagen
  • De zieke persoon is jonger dan drie jaar.
  • De symptomen beginnen na een recente buitenlandse reis.
  • Andere mensen die hetzelfde aten zijn ook ziek.
  • Scherpe krampen of pijn die niet weggaan na 10-15 minuten.
  • De buik van de zieke zwelt op.
  • De huid en/of ogen worden geel.
  • De zieke heeft braaksel met bloed of bloederige ontlasting.
  • De zieke ontwikkelt problemen met de ademhaling, spreken of slikken.

Verder geldt: raadpleeg bij twijfel altijd je huisarts.

Onderzoek en Diagnose

Anamnese en Lichamelijk Onderzoek

Voedselvergiftiging wordt vaak gediagnosticeerd op basis van een vraaggesprek met je huisarts. Hij zal vragen stellen over welke klachten je ervaart, wanneer de klachten beginnen en welke voedingsmiddelen je onlangs gegeten hebt. De arts zal ook een lichamelijk onderzoek uitvoeren, op zoek naar tekenen van uitdroging, zoals:

  • Afgenomen urineafscheiding (donkere urine)
  • Afwezige urineafscheiding
  • Ingevallen ogen
  • Gerimpelde huid
  • Verwardheid
  • Duizeligheid, vooral bij het opstaan (orthostatische hypotensie)
  • Een droge mond en keel
  • Bij kinderen: geen of weinig tranen bij het huilen
  • Extreme vermoeidheid
  • Gevoelige of pijnlijke ogen
  • Ongewone slaperigheid
  • Spierpijn en spierzwakte

Aanvullend Onderzoek

Afhankelijk van je symptomen en medische voorgeschiedenis, kan de arts aanvullend onderzoek uitvoeren, zoals een bloedonderzoek of een ontlastingskweek om de oorzaak te identificeren (in geval van een voedselinfectie) en de diagnose te bevestigen. In sommige gevallen kan de oorzaak van voedselvergiftiging niet opgespoord worden.

Behandeling van Voedselvergiftiging

In de meeste gevallen kunnen de symptomen bestreden worden, zonder dat een arts geraadpleegd hoeft te worden. Het belangrijkste is om ervoor te zorgen dat de zieke niet uitdroogt en de tijd neemt om te herstellen. Vaak kunnen de symptomen bestreden worden zonder dat een arts geraadpleegd hoeft te worden.

Eet Voldoende Vezels

Vezels zitten vooral in volkorenbrood, groente, fruit, noten en peulvruchten. Vezels werken in de darm als een soort spons waardoor ze water opnemen en op deze manier kan je ontlasting steviger worden. Dit gaat diarree tegen.

Voldoende Drinken en ORS

Voorkom uitdroging door ten minste twee liter water per dag te drinken. Drink ook iedere keer bij dunne ontlasting, een flink glas water. Om uitdroging tegen te gaan bij kwetbare of oudere mensen, kunnen zakjes ORS (oral rehydratation salts), opgelost in voldoende water, gebruikt worden. Dit middel is verkrijgbaar bij apotheken.

Antibioticum

Antibiotica kan door de huisarts worden voorgeschreven als uit onderzoek blijkt dat de bron van de klachten een bacteriële oorzaak heeft (een voedselinfectie) en de klachten ernstig zijn of langer dan drie tot vier dagen duren.

Medicijnen Tegen Diarree en Misselijkheid

Er zijn 2 medicijnen die je soms kunt gebruiken. ORS is een drankje met speciale suikers en zouten. Je koopt het als drankje of poeder waarmee je zelf het drankje maakt. Lees eerst de bijsluiter. Meng ORS met water, niet met eten of ander drinken.

Preventie

Voedselvergiftiging is een serieuze aandoening die voorkomen kan worden door goede voedselhygiënepraktijken, adequate kooktemperaturen, voldoende koelen en bewustzijn bij het kopen van voedsel.

Tips om Voedselvergiftiging te Voorkomen

  • Was je handen na een toiletbezoek, voordat je begint met koken en voordat je begint met eten.
  • Was rauwe groente en fruit dat je eet af onder de (hete) kraan.
  • Gebruik aparte snijplanken voor vlees, voor vis en voor groenten.
  • Bacteriën waar je ziek van kan worden in vlees, vis of schelpdieren zijn pas echt dood als het helemaal gaar is.
  • Zorg dat je vlees, vis of schelpdieren die je rauw eet niet langer dan één dag in de koelkast bewaart.
  • Zet spullen die koel moeten blijven daarom gewoon gelijk in de koelkast.
  • Stop alles wat bederfelijk is in een goede koeltas.
  • Maak een bakje met het overgebleven eten en zet dit direct in de koelkast. Zorg dat je het binnen twee dagen opeet, langer is niet meer verantwoord.

Epidemiologie

Voedselvergiftiging is een veelvoorkomende aandoening wereldwijd, maar de verspreiding, frequentie en ernst variëren sterk afhankelijk van geslacht, leeftijd, geografische regio, voeding, en leefstijl. Deze aandoening, veroorzaakt door besmet voedsel of water, kent een brede impact en kan afhankelijk van de context levensbedreigend zijn.

Geslachts- en Leeftijdsverschillen

Kinderen

Jonge kinderen lopen een groter risico op voedselvergiftiging vanwege hun nog onrijpe immuunsysteem. In ontwikkelingslanden is voedselvergiftiging een van de belangrijkste oorzaken van kindersterfte, met name door uitdroging bij ernstige diarree.

Cijfers wereldwijd: Volgens de WHO sterven jaarlijks ongeveer 525.000 kinderen jonger dan vijf jaar aan diarree veroorzaakt door voedselvergiftiging.

In Nederland en België: Bij kinderen zijn Salmonella en Campylobacter de meest voorkomende oorzaken. Jonge kinderen (0-4 jaar) maken 30% uit van de gemelde gevallen van Salmonella-infecties.

Volwassenen en Ouderen

Bij volwassenen is het immuunsysteem vaak robuuster, maar ouderen hebben een verhoogd risico door verzwakte immuniteit en bijkomende gezondheidsproblemen. Voedselvergiftiging bij ouderen kan snel ernstig worden, vooral als het leidt tot uitdroging of complicaties zoals nierfalen.

Cijfers in Europa: Bij mensen ouder dan 65 jaar komen complicaties zoals ziekenhuisopnames vaker voor, met name bij Listeria-infecties. De mortaliteit van Listeria bij ouderen kan oplopen tot 30%.

Klimaat en Geografische Verschillen

Nederland en België

In gematigde klimaten zoals Nederland en België komen voedselvergiftigingen vaak voor, maar zijn ze zelden dodelijk. De meeste gevallen worden gemeld tijdens de zomermaanden, wanneer hogere temperaturen de groei van bacteriën zoals Salmonella en Campylobacter bevorderen.

Cijfers Nederland: Jaarlijks zijn er naar schatting 700.000 gevallen van voedselgerelateerde infecties. Salmonella en Campylobacter zijn verantwoordelijk voor ongeveer 40% van de gemelde gevallen.

Cijfers België: Hier wordt jaarlijks ongeveer 1 op de 25 inwoners getroffen door voedselvergiftiging, wat overeenkomt met ongeveer 500.000 gevallen.

Nederlandse overzeese gebiedsdelen: In tropische gebieden zoals de Nederlandse Antillen en Suriname is het risico op voedselvergiftiging hoger door het warme klimaat, slechte voedselhygiëne, en beperkte toegang tot schoon water. Cholera, veroorzaakt door besmet water of voedsel, komt hier sporadisch voor en kan levensbedreigend zijn.

Voeding en Leefstijl als Risicofactoren

Voedingsgewoonten: Rauw voedsel zoals sushi, rauwe melk, of ongewassen groenten verhoogt het risico op besmetting met bacteriën zoals E. coli en Listeria. Slecht doorbakken vlees en kip zijn belangrijke bronnen van Campylobacter- en Salmonella-infecties.

Leefstijl: Toeristen in landen met slechte hygiëne worden vaak getroffen door reizigersdiarree, meestal veroorzaakt door E. coli.

Incubatietijd

De tijd die verstrijkt tussen de besmetting - het eten van voedsel met giftige stoffen - en de ontwikkeling van de eerste symptomen, heet incubatietijd. De incubatietijd van een voedselinfectie kan variëren van 1 uur tot 90 dagen. De meeste gevallen van voedselvergiftiging hebben echter een incubatieperiode van meestal (minder dan) 8 uur.

Duur van Voedselvergiftiging

De symptomen verdwijnen meestal binnen 24 uur, soms na een paar dagen.

labels:

Zie ook: