Fruit staat in de Schijf van Vijf en is goed voor de gezondheid. Het hangt samen met een lager risico op hart- en vaatziekten. Het advies voor volwassenen is om minimaal 2 porties (200 gram) fruit per dag te eten en fruit niet te vervangen door sap. Fruit levert weinig calorieën en veel voedingsstoffen.

Wat is fruit?

Fruit is een verzamelnaam voor eetbare vruchten. Ze worden meestal rauw gegeten en smaken zoet of zuur. Sommige vruchten worden tot de groenten gerekend, zoals tomaat, paprika, avocado, aubergine en komkommer.

Soorten fruit

Er zijn verschillende soorten fruit:

  • Citrusfruit, zoals sinaasappels, citroenen en mandarijnen.
  • Ander exotisch fruit, zoals bananen, kiwi’s en ananassen.
  • Jonagold komen vooral uit Nederland.

Fruitteelt in Nederland

In Nederland worden vooral appels, peren, kersen, bessen en aardbeien geteeld. Dit fruit wordt vooral in boomgaarden geteeld in Limburg en Noord-Holland. De fruitteelt in kassen is beperkt. Appelboomgaarden in Nederland beslaan ongeveer 17.300 hectare. Slechts een heel klein deel van de Nederlandse fruitteelt is biologisch.

Gemiddeld eten we in Nederland iets meer dan 1 stuk of portie fruit per dag, ongeveer 135 gram fruit per dag.

Bewaren van fruit

Fruit is een levend product en de kwaliteit is daarom steeds anders. Fruit is voorzichtig te behandelen en goed te verpakken. Bewaar fruit in de koelkast, tenzij het gaat om tropisch fruit. Kwaliteitsverlies verloopt dan langzamer. Tropische vruchten zijn beter op smaak buiten de koelkast. Het is van oorsprong tropische vruchten buiten de koelkast te bewaren, voor ananas en bananen, mango’s en papaja’s.

Bewaren gaat het best in de koelkast in een papieren zak. Doe fruit in een afgesloten papieren zak. Sommige fruitsoorten scheiden veel ethyleen af, dit is een stof die de rijping bevordert. Ander fruit is daar gevoelig voor en kan er sneller door bederven.

Houdbaarheid van fruit

Gesneden fruit en fruitsalades zijn maar kort houdbaar. Deze moeten in de koelkast bewaard worden. Bewaar voorverpakt fruit tot de uiterste gebruiksdatum op de verpakking. Daarna gaat de houdbaarheid snel achteruit en kunnen bacteriën zich dan snel vermeerderen.

Bij het ouder worden verliest de vrucht vocht en ziet hij er rimpelig uit. Doordat de stofwisseling blijft doorgaan gebruikt de vrucht zijn reserves op. Het fruit verandert van kleur en structuur. De kans op beschadiging wordt groter, waardoor het fruit extra vatbaar is voor gisten, schimmels en andere micro-organismen die bederf veroorzaken. Beschimmeld fruit kun je beter weggooien, ook als er maar één plekje zichtbaar is. Schimmel kan zich namelijk gemakkelijk verspreiden in fruit en is niet altijd zichtbaar. Beurse plekken in het fruit, door vallen of stoten, kunnen wel weggesneden worden. Daarnaast is fruit geschikt om moes, puree, jam, sap of smoothies te maken. Bij het bereiden daarvan is het belangrijk eerst de schillen en de pitten te verwijderen. Er treedt wel altijd verlies op van vitamine C. Bij het maken van sap gaan ook de vezels verloren.

Risico's en voorzorgsmaatregelen

Het meeste fruit hoef je niet te schillen. Als je fruit wel schilt, is het belangrijk om vooraf het fruit te wassen. Dit geldt niet voor fruit zoals bananen, sinaasappels en mandarijnen. Zacht fruit, zoals frambozen, aardbeien en bosvruchten zijn gevoelig voor virussen.

Op en in fruit kunnen resten van bestrijdingsmiddelen achterblijven. De kans dat zo’n rest een gevaar voor de gezondheid vormt is erg klein. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) controleert of er niet meer resten op of in fruit zitten dan wettelijk is toegestaan. Verreweg de meeste van deze producten voldoen aan de wettelijke eisen. De positieve effecten van fruit wegen ruimschoots tegen deze eventuele risico’s op. Bij biologisch fruit worden minder bestrijdingsmiddelen gebruikt. De middelen die gebruikt worden zijn van natuurlijke oorsprong. Citrusvruchten, zoals sinaasappels en citroenen, zijn gevoelig voor schimmels en worden daarom behandeld met schimmelwerende middelen zoals bifenyl. Daarvan kunnen nog wat resten op de schil voorkomen.

Gezondheidsvoordelen van fruit

Fruit eten is goed voor de gezondheid. Het eten van groente en fruit verlaagt de kans op hartziekten en beroerte. Daarnaast hangt de consumptie van fruit samen met een lager risico op diabetes en longkanker. Er is nog te weinig bekend om het eten van bepaalde fruitsoorten te stimuleren. Fruit levert in verhouding tot het gewicht weinig calorieën. Fruit bevat veel water en voedingsvezels.

Fruit levert weinig calorieën en veel vitamines, mineralen en voedingsvezels. Daarnaast bevat fruit een groot aantal bioactieve stoffen, zoals carotenoïden, lycopenen en flavonoïden. Fruit levert ook koolhydraten, voornamelijk in de vorm van suiker.

Voedingsstoffen in fruit

De hoeveelheden voedingsstoffen verschillen erg tussen de verschillende fruitsoorten. Ook binnen dezelfde soort kunnen verschillen bestaan. Afhankelijk van het ras, het seizoen, de bodem, de bemesting en het klimaat kunnen de hoeveelheden voedingsstoffen variëren. Er zijn aanwijzingen dat sommige fruitsoorten nu minder mineralen bevatten dan vroeger. Dit verschil kan deels verklaard worden door het verschil in meetmethodes.

  • Vitamine C zit vooral in zwarte bessen, papaja, kiwi, citrusfruit en aardbeien. Appels bevatten weinig vitamine C. Gedroogd fruit bevat geen vitamine C. Vitamine C gaat namelijk verloren bij het drogen.
  • Kalium is belangrijk voor een normale bloeddruk. Het zit vooral in banaan, meloen, kiwi en gedroogd fruit, zoals krenten en rozijnen.
  • Koolhydraten leveren energie. Fruit levert dit vooral in de vorm van suiker. Daarnaast bevatten sommige fruitsoorten wat zetmeel, zoals bananen.

Ongeveer 5 tot 15% van het gewicht van fruit bestaat uit suiker. Er zijn uitzonderingen. Zo bevat citroen circa 2 gram suiker per 100 gram en de dadel meer dan 30 gram per 100 gram. Gedroogd fruit bevat 45 tot 75 gram suiker per 100 gram. Uitgelekt fruit op sap uit blik of glas levert weinig extra suiker.

Fruit is een goede bron van voedingsvezels en bevat een groot aantal bioactieve stoffen. De meeste fruitsoorten bevatten weinig of geen vetten.

Het eten van 200 gram fruit per dag verlaagt het risico op hartziekten en beroerte. Het is nog niet helemaal duidelijk waarom fruit de kans op ziekten verkleint. Waarschijnlijk gaat het om een combinatie van stoffen.

Overgevoeligheid en allergieën

Overgevoeligheid voor fruit komt niet veel voor. Wel kunnen mensen met hooikoorts of latexallergie overgevoelig zijn voor bepaalde vruchten. Het gaat dan vooral om appel, peer, kers en abrikoos. Baby’s en peuters krijgen buikpijn en diarree van te veel fructose. Fructose zit in fruit en in grote hoeveelheden in appelsap en gemengde vruchtensappen.

Aanbevelingen voor consumptie

Voor volwassenen geldt het advies om minimaal 2 porties fruit per dag te eten. Dat komt neer op 200 gram fruit of meer. Kinderen tot en met 8 jaar krijgen het advies om 1,5 portie fruit te eten (150 gram). Als je steeds andere fruitsoorten kiest krijg je alle voedingsstoffen uit fruit binnen die je nodig hebt. Fruit kun je beter eten dan drinken.

Fruit en vruchtensappen bevatten zuren die het tandglazuur kunnen aantasten. Als je het aantal eet- en drinkmomenten op een dag beperkt tot maximaal 7, krijgt het tandglazuur voldoende tijd om te herstellen.

Milieu-impact van fruit

Aan vers, niet-voorverpakt fruit zijn nauwelijks eisen gesteld. De milieudruk van het meeste fruit is laag. De teeltfase draagt het meeste bij aan de klimaatbelasting van fruit. Fruit uit verwarmde kassen heeft een hogere broeikasgasemissie dan fruit uit de volle grond, onverwarmde kassen of plastictunnels. Veel fruit is het hele jaar door een klimaat-vriendelijke keuze, uit Nederland, maar ook van verder weg.

Appels en peren kun je het hele jaar kopen uit Nederland. Stevig fruit zoals bananen, citrusfruit en druiven komen wel van verder, maar deze soorten komen in grote aantallen tegelijkertijd met de vrachtauto uit Zuid-Europa of met de boot uit tropische landen. Als je meer rekening wilt houden met de milieu-impact, kun je kiezen voor fruit met een Topkeurmerk.

Het On the way to PlanetProof-keurmerk stelt onder andere eisen aan het watergebruik tijdens de teelt. Biologische teelt houdt onder andere rekening met een goed beheer van de bodem, het type type en de hoeveelheid gewasbeschermingsmiddelen. Je kunt aan fruit niet aflezen of het met het vliegtuig is vervoerd, maar dit betreft slechts een klein deel van het fruitaanbod. Soms worden verse producten en luxeproducten per vliegtuig vervoerd. Voorbeelden hiervan zijn verse ananas, aardbeien, bessen, papaja en lychee. Deze producten hebben een beperkte houdbaarheid en moeten daarom zo snel mogelijk naar de winkel. In de (sub)tropen is het toezicht op de arbeidsomstandigheden niet altijd goed. Zo worden arbeiders in de bananenteelt vaak slecht betaald.

Voorverpakt fruit: Gemak dient de mens?

Volgens het Voedingscentrum is 250 gram groenten en 2 stuks fruit wat we elke dag minimaal aan groenten en fruit binnen moeten krijgen. Nu ligt er in de supermarkt ook voorverpakt fruit, vaak al voorgesneden. Fruit is er in veel soorten: zacht fruit zoals aardbeien en bessen, citrusfruit als sinaasappels en citroenen, steenvruchten als abrikozen, exotisch fruit als kiwi’s en bananen en pitfruit als appels en peren. Sinaasappels halen we vooral uit het Middellandse Zeegebied en de bananen, meest geïmporteerde vrucht, komen uit Midden-Amerika. In Nederland eten we het liefst appels, bananen en peren.

Voordelen van fruit

Het eten van fruit is gezond. Het verlaagt de kans op hart- en vaatziekten en verlaagt het risico op onder andere diabetes. Het bevat relatief weinig calorieën en veel vitamines, mineralen en voedingsvezels. Eet fruit bij voorkeur in zijn geheel en niet als sap. Bij het maken van sap gaan veel vezels verloren en die zijn juist zo belangrijk.

Voorgesneden fruit net zo gezond?

Maar is voorverpakt fruit net zo gezond? Fruit is kwetsbaar en zodra het gesneden wordt, beperkt dat de houdbaarheid. Voorverpakt fruit wordt met kou en in een speciale verpakking verpakt.

Volgens Eelke Westra, onderzoeker naar de kwaliteit van verse groenten en fruit na de oogst en voor consumptie bij Wageningen Food & Biobased Research, is het niet de verpakking die zorgt dat voorverpakt fruit minder vitamine bevat. “Je zou zelfs bijna kunnen zeggen dat de voorgesneden en verpakte fruitsalade iets meer vitamines bevat dan ‘gewoon’ fruit. Aan het gesneden fruit is citroenzuur toegevoegd, tegen het bruin worden. En wat zit daarin? Het verschil is verwaarloosbaar, maar toch: vitamines”, aldus Westra tegen het AD. Wel is het belangrijk om op de verpakking na te gaan of er geen extra suikers aan het fruit zijn toegevoegd.

Risico's van bestrijdingsmiddelen

Op 21 procent van de groenten en 19 procent van het fruit dat door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit NVWA IN 2017 is getest, zitten resten van hormoonverstorende bestrijdingsmiddelen. Dat blijkt uit onderzoek van René Houkema in opdracht van Trouw. De giffen zitten in de bestrijdingsmiddelen die telers op de gewassen spuiten om te voorkomen dat ze niet te snel rotten of schimmelen. Maar veel bestrijdingsmiddelen worden op dit moment nog niet getest op de hormoonverstorende werking.

Hormoonverstorende stoffen

Hormoonverstorende giffen kunnen gezondheidsproblemen veroorzaken, stellen toxicologische experts. Met name als heel jonge kinderen hieraan worden blootgesteld, kan dat later in hun leven leiden tot ziektes en aandoeningen als obesitas, diabetes, onvruchtbaarheid of ADHD.

"Vooral bepaalde producten die buiten Europa komen, kunnen vaak vervuild zijn met de hormoonverstorende bestrijdingsmiddelen", zegt Houkema tegen RTL Nieuws. "Producten uit de Dominicaanse Republiek blijken uit het onderzoek het vaakst vervuild: de helft van de onderzochte producten heeft ze."

"Zo zitten deze bestrijdingsmiddelen in ongeveer de helft van de onderzochte Spaanse nectarines." En ook op Nederlandse aardbeien en komkommers zitten de giffen die onze hormoonbalans kunnen aantasten.

Advies en voorzorgsmaatregelen

Hormoongif is hardnekkig en dringt door tot in het product. Wel krijg je meer binnen door fruit mét schil te eten dan fruit zonder schil. "In de schil zitten de meeste bestrijdingsmiddelen."

Houkema benadrukt: "Ik wil absoluut niet beweren dat je, als je druiven eet, direct een probleem hebt. Dit onderzoek toont vooral aan dat hormoonverstorende bestrijdingsmiddelen vaak gevonden worden, ook op groente en fruit die in Nederland veel gegeten worden."

Als je geen risico wilt lopen, kies dan voor biologische producten. En kijk goed waar je groente of fruit vandaan komt. Producten uit Zuid-Afrika hebben vaak veel meer bestrijdingsmiddelen in zich dan producten uit Europa. Goed wassen kan ook een beetje helpen. En schillen. Maar daarmee verdwijnt lang niet al het gif.

Voorgesneden groenten en fruit populair

Heeren Groenten & Fruit levert gesneden onder meer producten aan (horeca)groothandels en indirect aan supermarkten - zo leveren ze de rucola op de verse pizza’s die in de supermarkt te koop zijn.

“Wij merken dat voorgesneden groenten en fruit steeds populairder worden”, zegt Sonja de Vries van Heeren Groenten & Fruit.

Volgens de Vries is de populariteit een gevolg van een tijd als deze waarin heel veel van iedereen wordt gevraagd. “Iedereen moet van alles. Je moet chefkok zijn, voedingsdeskundige etc. In deze wereld zijn gesneden groenten gewoon hartstikke fijn.” Ook voedingswetenschapper Liesbeth Smit denkt dat consumenten nu graag en vaak kiezen voor ‘gemaksvoedsel’. “Door die zakjes eten we tenminste meer groenten en dat is gezond”, zegt Smit tegen Editie NL.

Duurzaamheid en risico's

Ondanks de verpakkingen van de voorgesneden groenten en fruit is het volgens Smit toch duurzaam omdat ze langer houdbaar zijn, maar ook omdat er minder voedselafval doordat er minder wordt weggegooid. Zwangere vrouwen en andere ‘kwetsbare groepen’ zouden volgens Smit wel wat meer moeten oppassen met voorgesneden groenten en fruit.

“Voor hen kán het een risico zijn. Stel dat op één van de messen in de fabriek een bacterie zit, dan kan die bacterie in het zakje komen. De voorgesneden groenten in het zakje zijn langer houdbaar en dus hebben bacteriën de tijd om zich de vermenigvuldigen. Maar die kans is natuurlijk wel klein.”

Omzet van gesneden groenten en fruit

In 2015 was de omzet van voorgesneden groenten nog 866 miljoen, in 2018 was dat al 968 miljoen oftewel een stijging van 12 procent. De omzet van gesneden fruit steeg ten opzichte van 2015 nóg harder: in 2018 was de omzet ruim 88 miljoen, dat is een toename van 40 procent.

Hygiëne en voedselveiligheid

Het is verstandig om groenten en fruit onder de kraan te wassen voordat je ze opeet. Goed wassen onder stromend water is voldoende. Je spoelt dan het vuil en stof eraf. Was ook groenten en fruit die je nog gaat schillen, zoals een komkommer of appel. Ook meloen, die je eerst aansnijdt voordat je de schil eraf haalt of uitlepelt, kun het beste eerst even wassen. Was ook verse kruiden en kiemgroente voor gebruik. Doe dit pas vlak voor bereiding.

Wassen is niet nodig voor fruit zoals bananen, sinaasappels en mandarijnen. En kijk bij voorverpakte groente op de verpakking. Als op de verpakking staat dat de groente al is gewassen, zoals bij voorgesneden sla, dan is nogmaals wassen niet nodig.

Soms kunnen er op groente en fruit ook bacteriën, virussen of parasieten zitten, zoals E. coli, norovirus of Toxoplasma. Deze kunnen bijvoorbeeld via sproeiwater op de gewassen komen. Gelukkig komt dit niet vaak voor. Door groente en fruit te wassen verwijder je wel iets van resten bestrijdingsmiddelen, maar niet alle bestrijdingsmiddelen.

Meloen: Extra aandacht

Meloen kun je het beste eerste wassen voordat je deze doorsnijdt en opeet. Reden is dat er bacteriën of virussen op de schil kunnen zitten. Als je bijvoorbeeld de meloen snijdt, kunnen ze via het mes in de meloen terechtkomen. Je kunt dan ziek worden. Gelukkig komt dit niet vaak voor.

Meloen is een vrucht die wat gevoeliger is voor de groei van bacteriën dan veel ander fruit. Dat komt omdat meloen heel zoet is, en veel minder zuur bevat dan bijvoorbeeld appel. Bacteriën zoals salmonella of listeria houden niet van zuur. Verder liggen meloenen bij de teelt vaak op de grond, waardoor besmetting via de grond en water makkelijker is. Ook is de schil van sommige meloensoorten (zoals de galia- en cantaloupemeloen) ruw, zodat bacteriën er makkelijker in kunnen huisvesten.

Mensen met een kwetsbare gezondheid (zwangeren, jonge kinderen, ouderen en mensen met een verminderde weerstand) lopen sneller een voedselinfectie op.

De visie van Bill Marler op voedselveiligheid

De Amerikaanse voedselveiligheidsjurist Bill Marler deelt op zijn blog lessen die hij heeft getrokken uit zijn ervaringen met voedselvergiftigingen:

  1. Voorgesneden groenten en fruit vermijden: De kans dat voedsel besmet raakt, neemt toe naarmate het meer behandelingen ondergaat. Wassen en snijden zijn behandelingen waarbij het water en de messen besmet kunnen raken. Marler koopt hele, ongewassen groenten en fruit.
  2. Kiemgroenten vermijden: Marler zal rauwe kiemgroenten niet eten vanwege het risico op E.coli en salmonella. Kiemgroenten zijn gevaarlijk omdat de zaden gemakkelijk besmet kunnen raken door bacteriën.
  3. Rauw of halfrauw vlees vermijden: Marler vermijdt rauwe of halfrauwe bereidingen van vlees. Vooral bij gehakt hebben bacteriën ruimschoots de gelegenheid zich te vermenigvuldigen.
  4. Rauwe oesters vermijden: Marler zal nooit een rauwe oester eten, omdat oesters het water filteren en alles wat vervuilend en besmettelijk is opnemen.
  5. Ongepasteuriseerde producten vermijden: Marler nuttigt geen ongepasteuriseerde producten. Geen enkel voordeel weegt op tegen het risico, dat bovendien eenvoudig te vermijden is door te pasteuriseren.
  6. Zachte eieren vermijden: Hoewel de grote aan eieren gelinkte salmonella-uitbraken inmiddels verleden tijd zijn, eet Marler zijn eieren nog altijd hardgekookt.

Tips voor meer fruit eten

  • Fruit is een ideaal tussendoortje! Kies een vast moment van de dag om je fruit te nemen.
  • Zie fruit ook als een optie voor broodbeleg. Leg bijvoorbeeld schijfjes banaan of aardbeien op je boterham.
  • Start je elke dag je ontbijt met een schaaltje kwark of yoghurt en ontbijtgranen zonder toegevoegde suikers?! Voeg dan heel eenvoudig een stuk fruit toe!
  • Diepvriesfruit kun je gemakkelijk inslaan zodat je altijd fruit in huis hebt.
  • Fruit is ook heel erg lekker om toe te voegen aan een salade. Voeg bijvoorbeeld wat blauwe besjes, kiwi of aardbeien toe.
  • Fruit kun je prima toevoegen aan het avondeten. Zoals bijvoorbeeld een appel bij de spruitjes of een mango door de zilvervliesrijst.

Mooi gezegd, 250 gram groente per dag. Hieronder enkele voorbeelden voor je dagelijkse portie van 250 gram:

  • 1 tomaat + 5 eetlepels gekookte wortels
  • 1 stronk rauwe witlof + 5 eetlepels gestoomde prei
  • 1 klein bordje sla + 5 schijfjes tomaat + 2 eetlepels komkommers + 4 eetlepels gekookte snijbonen
  • 1 belegde boterham met sla, schijfjes tomaat en komkommer (ongeveer 50 g) + 10 eetlepels rode kool

Conclusie

Voorgesneden fruit kan een handige optie zijn, maar het is belangrijk om bewust te zijn van de mogelijke risico's en voorzorgsmaatregelen te nemen om veilig van dit gemakkelijke product te kunnen genieten.

labels: #Ei

Zie ook: