Boter is een vast onderdeel in veel keukens. Of je nu een boterham besmeert of een biefstuk bakt, de juiste boter maakt het verschil. Maar met zoveel soorten in de supermarkt is het begrijpelijk dat je je afvraagt: welke boter is het gezondst? Dit artikel geeft je als voedingsexpert eerlijk advies, zodat jij een bewuste keuze kunt maken voor op brood en in de pan.

Wat verstaan we onder “boter”?

Zoals je weet, zijn er meerdere soorten boter. Denk aan roomboter (gemaakt van melkvet), halvarine, margarine (plantaardige olie), biologische alternatieven en zelfs plantaardige ‘boters’ op basis van kokos, avocado of noten. Elk type heeft z’n eigen verhouding tussen verzadigde en onverzadigde vetten, en verschilt in toevoegingen en bewerkingsniveau.

De Gezondste Boter voor op Brood

Voor op brood is het belangrijk dat je let op verzadigde vetten én op wat er extra aan toegevoegd is. Halvarine is vaak verrijkt met vitamine D en omega 3, en bevat minder verzadigd vet dan roomboter. Dat maakt het een slimme keuze, zeker als je op je cholesterol wilt letten.

Echter, ik snap ook waarom mensen liever kiezen voor biologische roomboter. Die bevat dan wel meer verzadigd vet, maar is puur en bevat geen kunstmatige toevoegingen. Gebruik het gewoon met mate, dan is er weinig aan de hand.

Ook plantaardige boters zoals avocado- of notenboter zijn interessant. Ze zitten vol gezonde onverzadigde vetten. Let wel op: ‘plantaardig’ betekent niet automatisch ‘gezond’. Kijk altijd naar de ingrediëntenlijst.

Mijn advies: Kies voor een halvarine met weinig toevoegingen of een biologische roomboter als je liever puur eet. Smeer dun, en combineer het met een voedzaam brood. Probeer bijvoorbeeld zuurdesembrood of roggebrood voor extra vezels en voedingsstoffen.

De Gezondste Boter om Mee te Bakken

Bij bakken komt hitte kijken - en daar is niet elke boter geschikt voor. Roomboter brandt snel aan door het lage rookpunt. Halvarine of margarine spettert vaak door het watergehalte, wat bakken onhandig en onveilig maakt.

Wat ik zelf gebruik en aanraad, is ghee (geklaarde boter). Dat is roomboter waar water en melkeiwitten uit zijn verwijderd. Het rookpunt ligt hoger en het is beter bestand tegen verhitting. Ideaal dus voor bakken en braden.

Ook oliën als avocado-olie of olijfolie (vooral de geraffineerde variant) zijn goede keuzes. Kokosolie werkt ook, maar bevat veel verzadigd vet. Niet erg voor af en toe, maar overdrijf het niet.

Verzadigd vet en cholesterol

Roomboter bevat bovendien meer verzadigd vet. Ter vergelijking: Roomboter bevat per 100 gram 53 gram verzadigd vet en zachte margarine uit een kuipje per 100 gram 19 gram verzadigd vet. Verzadigd vet verhoogt het LDL-cholesterol, wat niet goed is voor de bloedvaten. Het vervangen van verzadigd vet door onverzadigd vet kan je risico op hart- en vaatziekten verlagen.

Als het aan het Voedingscentrum ligt, smeren we bij voorkeur zachte margarine op ons brood. Boter bevat meer verzadigd vet dan margarine. Een fabel, stelt arts en schrijver William Cortvriendt. Volgens Cortvriendt baseert het Voedingscentrum zich op gegevens uit 2015 die ‘hoognodig aan revisie’ toe zijn.

Hoogleraar Kersten ziet dat de discussie over boter polariseert. ,,Het is zo ingewikkeld dat het onmogelijk is om in een paar zinnen uit te leggen hoe het precies zit met vet. Het is daarom voor anderen heel makkelijk om twijfel te zaaien en er tegenaan te schoppen. Bovendien willen mensen volgens Kersten graag een kamp kiezen.

Onverzadigde vetten (meer in margarine) zijn beter dan verzadigde vetten (meer in boter). Dus gebruik in de regel zo veel mogelijk zachte vetten en oliën, want die zijn gezonder. Maar het is allemaal niet zo zwart-wit. Eet je boterham daarom gerust een keertje met roomboter, zegt ook het Voedingscentrum, dat voor die gelegenheid best een keer een oogje wil dichtknijpen.

Roomboter vs. Halvarine

Al jaren vermijden we dus roomboter. Bij foodies is roomboter echter een comeback aan het maken. Wat smulpapen en thuiskoks al langer wisten, is dat niets boven de smaak van roomboter gaat. Toch blijven we, in de strijd voor een fit lijf en soepele vaten, halvarine smeren. En bakken en braden we in plantaardige ‘boters’.

Halvarine bevat ongeveer veertig procent vet, de helft van roomboter dus. Halvarine bevat vooral veel toegevoegd water. Omdat vet en water niet mengen, wordt er een emulgator gebruikt. Om halvarine te laten smaken naar boter en eruit te laten zien als boter, zitten er veel andere toevoegingen in. Zo worden er plantaardige oliën (soja, zonnebloem), plantaardige vetten (palm, kokos), zout, aroma’s, conserveermiddel, kleurstof (caroteen) en vitaminen (A, D) toegevoegd aan halvarine.

Omega-6 vetzuren in halvarine

De verzadigde vetten van dierlijke oorsprong die roomboter bevat, zijn in halvarine vervangen door onverzadigde vetten van plantaardige oorsprong. Dat klinkt groen en goed. Maar er zit wel een adder onder het gras. In al die oliën zitten omega-6 vetzuren en rondom die vetzuren is een discussie gaande.

Op zich is omega-6 niet ongezond, mits die in verhouding is met omega-3 (in lijnzaad, walnoten en vis). De meeste mensen eten veel omega-6 vetzuren en amper omega-3 vetzuren. Dit zou volgens verschillende onderzoeken zorgen voor allerlei ongezonde effecten. Het is de vraag of het daarom verstandig is om roomboter (verzadigd vet) te vervangen door halvarine met zonnebloemolie en palmolie (omega-6).

Halvarine ziet er dus uit als boter, smaakt als boter, smeert als boter maar het is geen boter, het is ‘boter’ van oliën!

Wat maakt vetten gezond?

Jarenlang werden vet en roomboter gezien als slecht. Een menu met weinig vet, veel light en veel koolhydraten, zou beter zijn. Dat lijkt logisch: als je de calorieën uit je eten niet verbrandt, slaat je lichaam dat op als vet. Eén gram vet bevat 9 calorieën, 1 gram koolhydraten 4 calorieën. De gedachte: eet minder vet en meer koolhydraten, want dan eet je minder calorieën, lijkt logisch.

Dit is een achterhaalde visie. In het lichaam werkt het eten van veel koolhydraten namelijk eetlustbevorderend. Ook werkt het de ongevoeligheid voor insuline in de hand. Koolhydraten zijn een ideale brandstof en daarom verhogen brood, vruchtensap en fruit in een rap tempo je bloedsuikerspiegel. Als reactie maakt je lichaam insuline aan, waardoor je bloedsuikerspiegel snel weer daalt. Het is daarom niet gek dat je na het eten van veel koolhydraten, soms verrassend snel weer iets wilt eten.

Verschillen tussen roomboter en margarine

Margarine en roomboter bevatten allebei vet. Een andere overeenkomst is dat in beide soorten de vitamines A, D en E zitten. In roomboter zit alleen wel veel minder vitamine D dan in margarine. Smeer je dagelijks roomboter op je brood, dan is het daarom goed om erop te letten dat je genoeg vitamine D binnenkrijgt uit andere voedingsmiddelen.

Een ander belangrijk verschil is dat er in roomboter meer verzadigd vet zit dan in margarine. En hoe meer verzadigd vet je op een dag binnenkrijgt, hoe groter het risico is dat je een hart- of vaatziekte krijgt en dat je LDL-cholesterolgehalte te hoog wordt. Zo kan het eten van te veel verzadigd vet dus een ongunstig effect hebben op je gezondheid.

Het Voedingscentrum tot slot geeft het advies om bij kinderen tot 4 jaar margarine op brood te smeren, omdat zij vaak wat te weinig vetten binnenkrijgen.

Gezouten vs. Ongezouten Roomboter

Gerechten worden vaak nog lekkerder, door er roomboter aan toe te voegen. Wie van een zoutige smaak houdt, kan vele kanten op met gezouten roomboter. Het smaakt verrukkelijk op (stok)brood, al dan niet met zoet of hartig beleg. Of een snee paas- of kerststol.

Ongezouten roomboter is te gebruiken voor alle voorbeelden die hierboven gegeven worden. Ook ongezouten boter smaakt heerlijk op bijvoorbeeld brood of mais. Heeft het gerecht naast boter ook zout nodig, dan is het eenvoudig extra toe te voegen.

Gezouten roomboter is nog minder verantwoord, vanwege het zout dat het bevat. Het kan geen kwaad het af en toe aan uw menu toe te voegen, maar voor dagelijks gebruik kunt u beter voor halvarine of margarine kiezen. Ook in baksels kan roomboter door margarine vervangen worden.

Met warme toast in de aanslag proeven we de ene roomboter na de andere. Een select aantal boters wisten daarbij door de strenge Culy-filter heen te glippen.

Roomboter testen

Nu dat we roomboter langzaam maar zeker weer omarmen, zien we de markt ook weer opbloeien. We vinden inmiddels vele soorten roomboter in de supermarkten. Van grasboter tot gekamde boter. Het is lastig kiezen geworden. Ik krijg dan ook regelmatig de vraag gesteld, welke nu “ goed” is, en welke niet. Laat ik beginnen te vertellen, dat je het beste kunt kiezen voor grasboter. In mijn uitgebreide ARTIKEL kun je lezen wat grasboter precies is en wat de verschillen zijn tussen grasboter en gewone roomboter.

Om het kiezen wat te vergemakkelijken heb ik besloten om een aantal pakjes roomboter te testen op smaak en textuur.

WEERRIBBEN ZUIVEL biologische grasboter

Dit is de biologische grasboter van WEERRIBBEN ZUIVEL. Ieder jaar kan ik echt weer uitkijken naar de verse pakjes. Ik ben groot fan van deze fabrikant. Deze grasboter is gemaakt van de afgeroomde melk van graskoeien. ( zuurselcultuur) De melk is biologisch. Deze grasboter heeft een vetgehalte van 82% en voldoet aan alle eisen van SKAL. Zoals je hebt kunnen lezen in mijn artikel, heeft grasboter een wat geliger kleur dan gewone roomboter. Het heeft een zeer romige smaak. Deze grasboter is echt verrukkelijk.

Gekamde roomboter uit Frankrijk

Deze roomboter kwam ik tegen in de supermarkt. Het gaat om een zogeheten “ gekamde” roomboter, en komt uit Frankrijk. Deze boter wordt nog op de traditionele wijze gemaakt. De boter wordt 15 uur gerijpt waarna er melkzuurbacteriën worden toegevoegd. Na de rijping wordt de room gekarnd op een traditionele wijze door zo genoemde “ botermeesters”. De boter wordt tot slot “ gekamd” waardoor de boter een specifieke smaak verkrijgt. De roomboter wordt gemaakt van gepasteuriseerde melk. Het heeft een vethgehalte van 82%. Een pakje van 250 gram kost € 3.07 Je kunt kiezen voor gezouten en ongezouten. De gezouten roomboter wordt gezouten met Keltisch zeezout. De kleur is goed, niet te licht. En je ziet inderdaad de gekamde lijn in de boter. De geur vond ik matig. En helaas bleef de smaak ook iets achter. Ik vond het weinig romig, en ook de smeedbaarheid vond ik ietsje minder.

AH boerderijzuivel grasboter

AH lanceerde vorig jaar een echt “ boerderij zuivel” lijn. genaamd “ boerderijzuivel”. Ik zag meerdere producten in het assortiment, zoals volle kwark, yoghurt , vla en karnemelk. Op de verpakkingen t lezen we, dat alles wordt geproduceerd op een echte biologische boerderij en dus geen fabriek Sterker nog, het schijnt afkomstig te zijn uit de Weerribben. Daar komt ook mijn bio-dynamische kwark vandaan, die ik in de biowinkel koop. Het is echter niet afkomstig uit één zelfde fabriek, tenminste, dit vertelt AH niet. Maar het is goed mogelijk, dat dezelfde boerderij nu ook levert aan AH.

Wat de verpakking ons vertelt, is dat de melk afkomstig is uit natuurgebied Weerribben-Wieden, waar de melk op de ( biologische) boerderij dagelijks wordt verwerkt De melk wordt iedere dag direct verwerkt tot de verse biologische boerderij producten voor AH. Na wat speuren kwam ik erachter, dat deze zuivel inderdaad ook uit de weerribben afkomstig is, alleen ligt het iets genuanceerder. De zuivel komt namelijk niet van WEERRIBBEN zuivel zelf, maar van Arvin , de zoon van Klaas de Lange van WEERRIBBEN zuivel. Familie dus!!!

Als we de voedingswaarden naast elkaar leggen van het pakje grasboter van weerribben zuivel en boerderij zuivel, zien we amper verschillen. Qua kleur geen enkel verschil en ook in de smaak, textuur en romigheid vond ik geen enkel verschil……Wat betekent dit? Tja…..ik weet voortaan wel waar ik mijn pakje grasboter voortaan ga kopen…Ik ben geen dief van mijn eigen portemonnee.

Zuiver Zuivel biologisch-dynamische roomboter

Een andere persoonlijke favoriet is de biologisch-dynamische roomboter van Zuiver Zuivel. Deze roomboter draagt het Demeter keurmerk. De melk is van bio-dynamische afkomst, de koeien bevatten nog allemaal hun horens en de melk is afkomstig van unieke boerenbedrijven die continu in beweging zijn.

De boter wordt het jaar rond op traditionele wijze gekarnd van aangezuurde biodynamische room. De boter is in de zomermaanden iets beter smeerbaar dan in de wintermaanden, vanwege de voortdurende andere vet-samenstellingen. De boter heeft een vetgehalte van 82%. Zuiver Zuivel is een onderdeel van Weerribben zuivel BV.

De kleur is créme-wit kleurig en de smaak….subliem. Romiger dan dit kun je wat mij betreft geen roomboter vinden. De smaak is ect verrukkelijk. Een echte topper onder de roomboter.

Lidl roomboter

In de supermarkt vinden we talloze soorten roomboter, gezouten en ongezouten. Ik kies altijd voor ongezouten roomboter, mocht ik het willen zouten, dan gebruik ik daar mijn eigen zuivere Keltische zeezout voor. Maar ik ben een echte “ naturel;” roomboter-liefhebber. Ik koos voor deze test de ongezouten variant van supermarktketen Lidl, omdat deze het goedkoopste bleek. Je betaalt voor een pakje van 250 gram € 1,89.

De boter is gemaakt van gepasteuriseerde melk, wat wordt aangezuurd. Het vetpercentage ligt op 81%, dat is dus een procentje minder dan andere soorten roomboter. Je kunt deze roomboter eigenlijk niet scharen onder de andere roomboter-soorten uit deze test. Je kunt het zien als een massale goedkope productie met weinig aandacht voor kwaliteit. Het wordt sowieso niet op een traditionele manier gemaakt.

De kleur is vrij geel, en ik vond de hardheid van deze boter opmerkelijk. De geur is goed, maar niet optimaal te noemen. De smeedbaarheid is verder prima. De smaak viel tegen. Ik mis een echte romige nasmaak in mijn mond.

Biologische roomboter uit supermarkten

In de supermarkten kunnen we ook terecht voor biologische roomboter-soorten. Groot gezien zijn deze biologische varianten gelijk aan de varianten in de biowinkels. Echter worden de varianten in de supermarkten massaler geproduceerd. Dit kan invloed hebben op de kwaliteit, zeker als de biologische varianten in biowinkels afkomstig zijn uit de streek. De melk is dan ook gewoon afkomstig uit Nederland, varianten uit supermarkten kunnen gemaakt worden van melk vanuit het buitenland.

Kwalitatief gezien kan er dus nogal wat schorten aan de biologische varianten uit supermarkten. Het groene blaadje ( keurmerk) zegt alleen, dat het van biologische komaf is. Biologische roomboter die ook het SKAL keurmerk dragen zijn wat meer betrouwbaar.

Veco Zuivel roomboter

Het kan voorkomen, dat we een zelfde pakje biologische roomboter zowel in biowinkels als in supermarkten tegenkomen. Dit is bijvoorbeeld het geval ( was) met VECO zuivel roomboter. Deze kon je zowel in de biowinkels vinden als bij grootgrutter Jumbo. Qua prijs kun je dan je voordeel halen, al zal het gaan om euro-centen.

De melk komt van diverse boeren die duurzaam innoveren, bio-based produceren en milieuvriendelijk ondernemen. Deze roomboter draagt dan ook het EKO keurmerk. De kleur vond ik vrij licht. Eigenlijk zoals echte roomboter hoort te kleuren. De smeerbaarheid vond ik meer dan prima, mijn mes ging er zeer snel door. De smaak is echt heerlijk, gelukkig geeft deze roomboter wel die heerlijke romige nasmaak.

Arla biologische roomboter

Een bekend ( veelal bio) zuivelmerk in supermarkten is Arla. Dit merk is een goed voorbeeld van massale producties.

Qua kleur vond ik prima, zoals een roomboter hoort te kleuren. Maar de rest…tja. Smeerbaarheid zeer matig, mijn mes had op kamertemperatuur erg veel moeite, de roomboter vond ik vrij hard. De smaak en de romige nasmaak blijft ook betreft deze roomboter achter.

Conclusie

Welke boter is het gezondst? Het hangt af van het gebruiksmoment. Voor op brood is halvarine ideaal als je op je vetten wilt letten. Biologische roomboter is ook prima - zolang je er niet te veel van gebruikt. Voor bakken raad ik ghee aan vanwege het hoge rookpunt.

Gezond eten is geen zwart-wit verhaal. Wissel verschillende vetbronnen af, lees etiketten goed, en vertrouw op je verstand.

labels: #Brood

Zie ook: