Veel Nederlanders praten niet graag over hun spijsvertering of stoelgang. Ze hebben het al helemaal niet over klachten zoals misselijkheid, een opgeblazen gevoel, winderigheid, verstopping of juist diarree. Dat is vreemd, want iedereen heeft hier wel eens last van. De spijsvertering is een heel normaal proces dat zich afspeelt in ieders lichaam.

Wat je moet weten over winderigheid: een toename van gasvorming en het laten van winden wordt gedefinieerd als winderigheid. Winden zijn darmgassen zoals methaan, kooldioxide, waterstof en zwavelhoudende stoffen die in de darm door bacteriën worden geproduceerd. Gassen worden in de darm gemaakt door darmbacteriën; men produceert gemiddeld een halve tot anderhalve liter darmgas per dag. Deze gassen komen naar buiten en zo ontstaan er winden.

Het laten van winden is gezond en daarom kan je ze beter niet inhouden, want de gassen kunnen uitstulpingen van de darmwand veroorzaken. Bij een toename van gasproductie spreken wij van winderigheid, je kan daardoor ook een opgezette buik krijgen.

Symptomen van winderigheid

Een overmatige gasproductie veroorzaakt zowel lichamelijke als sociale problemen:

  • Een opgezette buik
  • Pijn of darmkrampen
  • Verstopping
  • Sociaal ongemak: het laten van winder in het openbaar, op het werk of op school in de nabijheid van vrienden is een probleem dat vaak schaamte veroorzaakt

Winderigheid kan ook worden veroorzaakt door een daling in de aanmaak van spijsverteringsenzymen. Voedsel wordt daardoor minder goed verteerd. Wanneer onverteerde voedingsresten in de dikke darm terechtkomen kunnen ze daar gefermenteerd worden, wat zorgt voor de productie van extra darmgassen.

Oorzaken van winderigheid door brood

Inmiddels is gezondheidsminnend Nederland er wel van op de hoogte dat brood misschien niet altijd voor iedereen het meest gezonde voedingsmiddel is. Als je lijf last krijgt van het eten van brood, gaat dat helemaal niet altijd alleen maar om de gluten. Vaak wel. Maar het kan ook door iets anders komen. Dan kun je misschien wel speltbrood eten, of je krijgt juist net zoveel last van glutenvrij brood als van een gewone witte boterham. Daarom hieronder een rijtje: alle manieren waarop je kunt reageren op brood.

Gluten

Laten we er toch maar mee beginnen, want het is misschien wel de grootste lastpost in brood: gluten. Gluten zijn nogal een usual suspect bij buikklachten (en een aantal andere klachten). Er zijn twee soorten glutenovergevoeligheid: coeliakie en glutensensitiviteit. Coeliakie zorgt vaak voor ernstige klachten na het eten van (soms maar een kruimeltje) glutenhoudende producten. Bovendien zorgen gluten bij mensen met coeliakie ervoor dat hun darmwand beschadigt; de darmvilli (ons zeewier) nemen van af waardoor er minder voedingsstoffen opgenomen kunnen worden.

Bij glutensensitiveit ontstaan er geen beschadigingen aan de darmwand, maar kunnen mensen wel (veel) klachten ervaren na het eten van gluten. Mensen met een niet-optimale darmflora zijn overigens gevoeliger voor glutensensitiviteit, en andersom kan een glutensensitiviteit ook weer een verstoring geven van het gezonde microbioom. De symptomen van een glutenovergevoeligheid lopen sterk uiteen. Klachten die veel voorkomen zijn buikpijn, brandend maagzuur, een opgeblazen gevoel, dunne ontlasting of juist verstopping, of hele plakkerige ontlasting.

Als je niet tegen gluten kunt is het handig om alle glutenhoudende granen te vermijden. Dat betekent dus tarwe, maar ook spelt, gerst, rogge, kamut en einkorn. Je kunt dus niet alleen niet tegen brood, maar ook niet tegen gewone pasta, brinta, toastjes, soepstengels, koekjes, beschuit etc.

Andere eiwitten in tarwe

Naast gluten kun je ook reageren op andere eiwitten in tarwe. Je immuunsysteem gaat zich er tegenaan bemoeien (dat gebeurt bij glutenovergevoeligheid soms ook al) en je bent dan daadwerkelijk allergisch of overgevoelig voor tarwe(eiwitten). Dat komt regelmatig samen voor met glutenovergevoeligheid, maar het hoeft niet per se samen te gaan. Je scoort dan bijvoorbeeld heel laag op glutentesten, maar hebt wel een verhoging van IgG of IgE-immuunglobulinen (verdedigingsstoffen van je immuunsysteem) tegen tarwe in je bloed.

Gist

Los van alle overgevoelige en intolerante reacties, kan ook niet iedereen tegen gist. Bakkersgist (Saccharomyces cerevisiae) is op zich niet eens zo heel ongezond. Toch reageren maar weinig mensen op dit gebruik van gist, en zijn er best wat mensen die niet goed tegen gist in brood kunnen.

Gist in brood is verhit geweest tot 200 graden en dus hartstikke morsdood. Ook het idee 'gist eet gist' klopt niet: Candida voedt zich niet met andere schimmels en gisten, maar voornamelijk met suikers. Je kunt je laten testen op een IgG(1-4) en IgE-reactie tegen gist, maar ik vermoed dat je hiermee niet alle manieren waarop je lijf kan reageren op gist, ondervangen hebt. Als je niet tegen (overleden) broodgist kunt, zal dat hetzelfde zijn bij bier; biergist en broodgist zijn namelijk hetzelfde beestje.

Fructanen

Fructanen behoren tot de FODMAP's (Fermentable Olisaccharides, Disaccharides, Monosaccharides and Polyols). Dat zijn suiker(keten)s die door de bacteriën in je darmen opgegeten kunnen worden. Daarbij maken ze dan weer zuren aan zoals melkzuur; dit proces heet fermentatie. In tarwebrood zitten onevenredig veel fructanen - meer dan bijvoorbeeld in speltbrood. Daarom kunnen sommige mensen die niet goed tegen tarwe kunnen, wel tegen spelt.

Een fructanen- of FODMAP overgevoeligheid kenmerkt zich door symptomen als een opgeblazen gevoel, winderigheid, buikpijn, kramp, (meestal) dunne ontlasting of (soms) juist verstopping en vermoeidheid. Er bestaan waterstofademtesten voor fructanen-intolerantie.

Vezels

Tot slot zijn er nog mensen die reageren op de vezels in volkorenbrood. De vliesjes van de graankorrels, die je als kleine bruine frutseltjes in je volkoren boterham ziet zitten. Het zijn onoplosbare vezels, wat wil zeggen dat ze nauwelijks verteerd worden en onveranderd het lichaam weer uit komen. Hun functie is vooral om water op te nemen en bulk te vormen; het volume in de darm neemt toe en prikkelt de spieren rondom de darmwand om te gaan knijpen. Maar de harde tarwevliesjes kunnen bij sommige mensen onprettig vallen.

Vooral wanneer je darmslijmvlies niet optimaal is, kan het zijn dat de vliesjes letterlijk in de darmwand 'prikken'. Een geïrriteerde darmwand kan pijn en wisselende ontlasting geven. De darmen kunnen gevoelig zijn voor druk (dus pijnlijk als je er van buitenaf op drukt).

Broodverbetermiddelen

In Nederland worden ook veel 'broodverbetermiddelen' gebruikt. Dat kunnen heel onschuldige dingen zijn, zoals olijfolie - maar ook dingen waar je op kunt reageren zoals melk, ei of meer obscure zaken zoals 'emulgator'.

Fytinezuur

Fytinezuur is een stof die voorkomt in de vliesjes rond zaden. Tarwe zijn ook zaden... en verder bevatten alle granen, maar ook noten en bonen in meer of mindere mate fytinezuur. Dit is een beetje een vreemde eend in de bijt, want fytinezuur geeft eigenlijk geen echte 'reactie', in die zin dat je er geen klachten van kunt krijgen. Het enige dat er gebeurt, is dat fytinezuur in staat is om mineralen zoals ijzer, magnesium en zink uit je voeding te binden.

De rol van verwachtingen

Glutensensiviteit is een complex fenomeen en hoewel er niets mis is met het vermijden van gluten, vormt het een serieuze beperking - die niet altijd nodig is. Angst veroorzaakt bij veel mensen maag-darmklachten. De groepen die geen gluten verwachtten hadden de minste symptomen, of ze het nu wel of niet hadden gegeten. De groep die gluten verwachtte en daadwerkelijk kreeg, had de meeste symptomen.

Wat te doen bij winderigheid door brood?

Er zijn verschillende stappen die je kunt ondernemen als je last hebt van winderigheid na het eten van brood:

  1. Identificeer de oorzaak: Probeer te achterhalen welke component van het brood de klachten veroorzaakt. Dit kan door middel van een eliminatiedieet, waarbij je bepaalde ingrediënten (zoals gluten, gist of bepaalde vezels) tijdelijk vermijdt.
  2. Kies alternatieven: Als je weet welke stoffen de problemen veroorzaken, kun je alternatieve broodsoorten of andere voedingsmiddelen kiezen. Denk aan glutenvrij brood, speltbrood, of andere granen.
  3. Let op je darmflora: Een gezonde darmflora kan helpen bij de vertering van voedsel. Eet vezelrijke voeding, probiotica en vermijd overmatig suiker en alcohol.
  4. Raadpleeg een specialist: Als je er zelf niet uitkomt, is het raadzaam om een diëtist of arts te raadplegen. Zij kunnen je helpen bij het identificeren van de oorzaak en het opstellen van een passend dieet.

Testen bij winderigheid

Bij aanhoudende winderigheid, kan ontlastingsonderzoek via Darmklachten.nl helpen met het zoeken naar de oorzaak.

Mogelijke testen:

  • Verteringsparameters: pH, vet, zetmeel, kleur en consistentie van de ontlasting
  • Helicobacter pylori: Maagzweer veroorzakende bacterie
  • Bacteriële infectie met Salmonella, Campylobacter, Shigella, Yersinia en Clostridioides diffile
  • Darmparasieten: Onderzoek naar infecties met darmparasieten
  • Antigliadine en anti-ht-Transglutaminase: Markers voor glutenintolerantie
  • Calprotectine: Ontstekingsmarker voor Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa
  • Darmflora analyse: Onderzoek naar een deel van de darmmicrobiota
  • Zetmeel: De bepaling van het zetmeelgehalte in de ontlasting
  • Gisten en schimmels: Onderzoek naar de aanwezigheid van onder andere Candida albicans

Een daling van gezonde bacteriën in de darm gaat vaak samen met een toename van gisten, wat een opgezette buik als gevolg kan hebben. Candida albicans is een gist die gassen vormt en zowel een opgeblazen gevoel als winderigheid veroorzaakt. Candida kan toenemen door het eten van zetmeelrijke producten zoals brood. Een veel gehoorde klacht bij besmetting met Dientamoeba fragilis is: “Ik heb een opgezette buik alsof ik acht maanden zwanger ben.” Ook Blastocystis hominis veroorzaakt een opgezette buik en een opgeblazen gevoel, winderigheid, misselijkheid en soms jeuk.

labels: #Brood #Ei

Zie ook: