Palmolie is een ingrediënt dat in veel producten voorkomt, vaak zonder dat je het doorhebt. Hoewel palmolie een goedkoop product is, zitten er helaas veel nadelen aan. In dit artikel leggen we je uit wat palmolie is, sommen we producten op die palmolie bevatten en geven we je alternatieven.

Wat is Palmolie?

Palmolie is een plantaardige olie die wordt gewonnen uit de vruchten van de oliepalm. De palmvrucht bevat vruchtvlees waaruit palmolie kan worden gewonnen. Een tros palmvruchten kan wel 25 kg wegen. Palmolie komt voornamelijk uit Indonesië, Maleisië, Zuid-Amerika en Midden-Amerika. Met speciale machines worden de palmvruchten uitgeperst.

Deze olie is zeer populair vanwege zijn lage kostprijs en veelzijdigheid. Vervolgens wordt de palmolie verder bewerkt in de raffinaderij, zoals zuiveren, ontkleuren en ontgeuren. Het wordt gebruikt in voedselproducten, cosmetica, schoonmaakmiddelen en zelfs biobrandstoffen.

De productie van palmolie is relatief goedkoop vanwege de grote opbrengst per hectare, de lage loonkosten en goedkope grondaankoop. Palmolie heeft geen eigen smaak, is makkelijk bij te mengen en verbetert de smeerbaarheid van producten. Duurdere ingrediënten kan je dus ongemerkt vervangen door palmolie.

Waarom wordt Palmolie Gebruikt?

De opbrengst van palmolie is hoger dan andere oliegewassen, zoals kokosolie. Daarnaast is de productie van palmolie, net als sojaolie, goedkoper. Palmolie is dus een goedkoop ingrediënt. Het wordt gebruikt om de structuur van een voedingsmiddel te verbeteren. Palmolie wordt voornamelijk toegevoegd aan (sterk) bewerkte producten, zoals slaolie, margarine, chocolade, koekjes, ijs en kant-en-klare maaltijden. Naast voeding, wordt palmolie ook gebruikt voor de productie van biodiesel. Bovendien wordt palmolie toegevoegd aan verzorgingsproducten, zoals zeep en aan cosmeticaproducten, zoals lippenstift.

Waar Zit Palmolie In?

Omdat palmolie relatief goedkoop is, wordt het eindeloos veel gebruikt.

Palmolie zit in biobrandstof, soepen, pizza, babyvoeding, chocolade, brood, koekjes, snacks, cosmetica, schoonmaakartikelen en ga zo nog maar even door. Het is sinds 2014 verplicht om de herkomst van plantaardige olie op productetiketten te vermelden, maar er worden zóveel verschillende benamingen gegeven dat je door de (palm)bomen het bos niet meer ziet.

Ingrediëntenbenamingen waar het woord ‘palm’ in voorkomt zijn voor de hand liggend, maar wat dacht je van GlycerylStearate, Stearic Acid, ElaeisGuineensis, SodiumKernelate of Tetrapeptide-3?

Hieronder sommen we een aantal productcategorieën waarbij veel palmolie wordt gebruikt:

  • Kant-en-klare maaltijden: Kant-en-klare maaltijden, zoals pizza’s en pasta’s, bevatten vaak palmolie. Deze olie wordt toegevoegd om de textuur te verbeteren en de houdbaarheid te verlengen.
  • Chocolade en snoepgoed: Veel chocolade en snoep bevatten palmolie. Het wordt gebruikt om de smeuïgheid en de smelttemperatuur van de producten te verbeteren.
  • Cosmetica en verzorgingsproducten: In veel cosmetica, zoals lippenstift, zeep en shampoo, wordt palmolie gebruikt vanwege zijn hydraterende eigenschappen en omdat het zorgt voor een romige textuur.
  • Smeerkaas en margarine: Palmolie wordt vaak toegevoegd aan smeerkaas en margarine om een gladde, smeerbare textuur te bereiken.
  • Gebakken snacks: Chips, koekjes en crackers bevatten vaak palmolie omdat het bijdraagt aan de knapperigheid en de houdbaarheid van deze snacks.
  • Producten als babymelk en babyvoeding: Zo vervangen sommige merken de magere melkpoeder in babymelk door palmolie.
  • Veel producten die je op je brood smeert, maar ook brood zelf: Zo wordt palmolie toegevoegd aan pindakaas en andere notenpasta’s, om te voorkomen dat de olie bovenin de pot gaat drijven. Andere voorbeelden zijn hazelnootpasta en ander smeerbaar broodbeleg, maar ook beschuit, soepstengels en cruesli.
  • Cosmeticaproducten als make-up, zeep, crèmespoeling, deodorant en shampoo: Palmolie wordt hier gebruikt als een natuurlijk alternatief voor aardolie.

Wat Zijn de Nadelen van Palmolie?

Wereldwijd is het gebied voor palmolieplantages gegroeid van 9 miljoen hectare in 1996 naar 19 miljoen hectare in 2018. Ongeveer 85 procent van de palmolie komt uit Indonesië en Maleisië. Palmolieplantages beslaan 6 procent van de landbouwgrond bestemd voor plantaardige olieproductie en leveren 40 procent van de mondiale plantaardige olieproductie.

Het grootste probleem van palmolie zit hem in de manier waarop palmolie gewonnen wordt. Maar daarnaast is teveel palmolie ook niet heel goed voor je gezondheid, al geldt natuurlijk voor de meeste producten dat teveel van iets.

De goedkope prijs van palmolie komt dus doordat arbeiders slecht betaald worden en ontbossing of klimaatschade niet is meegerekend. Alleen de EU importeert al bijna 7 miljoen megaton palmolie per jaar.

Palmolie wordt in veel producten gebruikt sinds uit onderzoek blijkt dat transvetten ongezond zijn voor het hart. Voedselfabrikanten als Unilever, Nestlé, Ahold en FrieslandCampina stapten daarom massaal over op palmolie. Inmiddels zijn veel experts van mening dat palmolie niet zo gezond is als lang werd gedacht.

Ontbossing

De productie van palmolie leidt tot grootschalige ontbossing, vooral in landen als Indonesië, Maleisië en Latijns-Amerika. Bossen worden gekapt om plaats te maken voor palmolieplantages, wat resulteert in verlies van biodiversiteit en het leefgebied van bedreigde diersoorten zoals orang-oetans en tijgers.

Als tropisch regenwoud wordt opgeofferd om palmolieplantages aan te leggen, neemt de biodiversiteit sterk af. De soortenrijkdom in tropisch regenwoud is namelijk erg groot.

Inwoners hebben hierdoor te weinig ruimte om voedsel te produceren. De plantages vervuilen vaak ook waterbronnen met gevaarlijk afval, waardoor er een tekort is aan drinkwater. Ook worden mensen op de plantages vaak slecht betaald.

Klimaatverandering

Ontbossing draagt bij aan klimaatverandering. Bomen slaan koolstofdioxide op, en wanneer ze worden gekapt of verbrand, komt deze koolstof vrij in de atmosfeer, wat bijdraagt aan de opwarming van de aarde. Volgens HIER Klimaatbureau komt ontbossing voor palmolieplantages alleen al overeen met ongeveer 5% van de wereldwijde CO2-uitstoot.

Naast de grote afname van biodiversiteit komt er door ontbossing ook broeikasgas vrij. In tropische bossen is veel koolstof vastgelegd in bodem en plantengroei. Als het bos plaatsmaakt voor landbouwgrond, komt een groot deel van deze koolstof als CO2 in de atmosfeer terecht. In de bodem van tropische bossen zit veel organisch materiaal. Organisch materiaal is ook een bron van CO2 als de bodem wordt bewerkt voor landbouwactiviteiten.

Wanneer palmolieplantages worden aangelegd in veengebieden is het nodig om de veenbodems te ontwateren. Veen dat door ontwatering en bodembewerking in aanraking komt met zuurstof gaat rotten; daarbij komen ook broeikasgassen vrij. Ook verliest de bodem zijn waterbergingscapaciteit. Ontwaterde veenbodems zijn erg brandgevaarlijk.

Uitbuiting van Arbeiders

De palmolie-industrie staat ook bekend om slechte arbeidsomstandigheden. Arbeiders op palmolieplantages werken vaak onder erbarmelijke omstandigheden en krijgen lage lonen.

Rondom palmolieplantages komen problemen voor zoals vervuiling, ruzie om landeigendom en slechte arbeidsomstandigheden.

De plantages hebben uiteindelijk dus veel invloed op de leefomgeving van mensen en dieren in het regenwoud leven.

Gezondheid

Palmolie is rijk aan verzadigde vetten, die kunnen bijdragen aan hartziekten en andere gezondheidsproblemen.

Het Voedingscentrum zegt daarover: "Palmolie bevat meer verzadigd vet dan andere oliesoorten. Verzadigd vet staat erom bekend niet goed te zijn voor de gezondheid. Zo verhoogt verzadigd vet het LDL-cholesterol.

Palmolie bevat meer verzadigd vet dan andere oliesoorten. Het is met name opletten voor geharde palmolie; geharde palmolie is palmolie dat sterk verwerkt is. Dit is dan ook de boosdoener voor onze gezondheid. Wist je dat geharde palmolie wel aan verschillende voedingsmiddelen wordt toegevoegd, zoals aan pindakaas?

Het is belangrijk het gebruik van palmolie niet te overdrijven. Dit omdat lichaamscellen slechts een beperkte mate van palmitinezuur kunnen verwerken.

Waar Kan Ik Op Letten?

Minder producten kopen met palmolie is een optie, al is dit niet een ideale oplossing voor iedereen. De palmolie-industrie speelt een belangrijke rol in de economieën van producerende landen zoals Indonesië en Maleisië. Het geeft werkgelegenheid aan miljoenen mensen, van kleine boeren tot werknemers in fabrieken en plantages. Voor veel gemeenschappen vormt palmolieproductie een belangrijke bron van inkomsten.

Voedselfabrikanten zijn verplicht om op de ingrediëntenlijst te zetten of er palmolie in zit. Palmolie wordt op de volgende manieren vermeld: plantaardige olie (palm), palmolie of palmvet.

Het is best moeilijk om palmolievrij boodschappen te doen. Het zit in vreselijk veel producten. Alternatieven voor jouw favoriete product zijn niet altijd te krijgen. De oplossing moet dan ook in de eerste plaats van de overheid komen.

Wil je toch zelf aan de slag? Bekijk dan eens de ingrediëntenlijst van je favoriete producten.

Het massaal overstappen naar een andere soort olie is in ieder geval geen optie, want ook om andere olie te verbouwen is er veel land nodig. Soms zelfs nog meer land dan voor palmolie, want palmolie heeft de hoogste opbrengst per hectare. Minder of geen palmolie is daarom niet per se de beste optie. Maar wat dan?

  1. Keurmerk: Je kunt letten op palmolie met een keurmerk. Ongeveer 20% van de palmolie wordt verantwoord geteeld. Soms is de verantwoorde palmolie te herkennen aan een RSPO-keurmerk van het Wereld Natuur Fonds. Dat de palmolie op biologische wijze is geteeld zegt helaas niets over eventuele milieuschade door ontbossing.
  2. Kijk naar alternatieven: Binnen Nederland kunnen we palmolie vaak inruilen voor alternatieven die dichter bij huis zijn geproduceerd. Denk bijvoorbeeld aan olijf- kokos- of zonnebloemolie.
  3. Eet verse producten: Overweeg om wat vaker zelf maaltijden en tussendoortjes te maken van verse producten.

Alternatieven voor Palmolie

Ja, we kunnen in Europa prima zonder palmolie. Voor voedingsmiddelen zijn makkelijk andere oliën te gebruiken van Europese bodem, zoals olijfolie, zonnebloemolie of raapzaadolie. Shampoo, zeep en wasmiddel zijn ook prima op een andere manier te produceren. Dit gebeurt ook al volop. En in biodiesel hebben we palmolie al helemaal niet nodig: elektrisch vervoer is veel minder vervuilend.

Veggiedeli heeft veel verschillende varianten chips, 100% plantaardig. Veggiedeli is natuurlijk niet alleen gespecialiseerd in vegan chips, maar ook kun je bij ons terecht voor vegan zoutjes en crackers in heerlijke smaken, waar je onze lekkere smeersels op kunt doen, zoals paté, vegan smeerkaas of pesto.

Duurzame Palmolie: Wat is het en is het Betrouwbaar?

Als je goed oplet in de supermarkt, ontdek je soms het keurmerk voor duurzame palmolie: RSPO. Duurzame palmolie, dat klinkt goed. Maar is palmolie met dit keurmerk ook echt duurzaam?

Het antwoord is: nee. De organisatie achter dit keurmerk, de Round Table for Sustainable Palm Oil (RSPO), kan nog steeds niet garanderen dat alle palmolie die dit keurmerk draagt ook voldoet aan haar duurzaamheidseisen. Helaas geldt dit voor de meeste keurmerken. Daarom hebben we een wet nodig die duurzaamheid en respect voor mensenrechten verplicht maakt.

Al jaren overtreden palmoliebedrijven, die lid zijn van de RSPO, de regels. Dit wordt meestal niet bestraft. Ook de controles van de bedrijven zijn niet goed genoeg.

Er is ook duurzame palmolie verkrijgbaar; deze is te herkennen aan het RSPO-keurmerk. Hierbij wordt gesteld dat er respect is voor het tropisch regenwoud en voor eerlijke omstandigheden voor de arbeiders op de plantages. Helaas is ook duurzame palmolie is niet altijd volledig betrouwbaar gebleken.

Stichting Greenpeace zet zich hiervoor in; zo worden met de Bossenwet bedrijven verplicht gesteld om ontbossingsvrije palmolie te kopen. In Nederland gebeurt dit gelukkig al steeds vaker.

Alternatieven voor Chips met Palmolie

Op zoek naar pittige chips met een frisse twist? De Chilli & Lime Chips van HOT-CHIP combineren de kruidigheid van piri piri en groene jalapeño met het verkwikkende zuurtje van limoen. Elke hap brengt een gebalanceerde mix van pit en frisheid. Perfect voor iedereen die houdt van snacks met karakter.

Deze chips zijn gemaakt van dun gesneden aardappelen, knapperig gebakken in zonnebloemolie. Er worden geen kunstmatige smaakstoffen of palmolie gebruikt. Alleen pure en natuurlijke ingrediënten. Dat proef je meteen. Ideaal voor onderweg, tijdens een borrel of als verrassende toevoeging aan je snacklade.

De chips zijn volledig vegan, glutenvrij en onweerstaanbaar lekker.

Ingrediënten: Aardappelen (59%), zonnebloemolie, zout, suiker, chilimix (0,9%) (chili, piri piri, groene jalapeño), dextrose, limoensmaak, kruiden, kruidenextracten, zuurteregelaar: citroenzuur, natuurlijk chili-aroma.

Gezondheidsaspecten van Palmolie

Wetenschappers hebben ontdekt dat palmolie nagenoeg hetzelfde effect in het bloed heeft als olijfolie.

Rode, ongeraffineerde palmolie is de gezondste keuze vanwege het hoge gehalte aan antioxidanten. Daarnaast is palmolie rijk aan natuurlijke vitamine E, die vetten in het lichaam kan conserveren.

Tabel: Vergelijking van Palmolie met Andere Oliën

Olie Verzadigd vetgehalte Belangrijkste voordelen Belangrijkste nadelen
Palmolie Hoog Goedkoop, veelzijdig Ontbossing, klimaatverandering, gezondheidsrisico's
Olijfolie Laag Gezond voor het hart Duurder
Zonnebloemolie Gemiddeld Alternatief voor palmolie Minder duurzaam dan lokale alternatieven
Kokosolie Zeer hoog Verschillende gezondheidsvoordelen Hoog in verzadigd vet

labels:

Zie ook: