“Dat gaat naar Den Bosch toe, zoete lieve Gerritje”. Het is een oud volksliedje dat de meesten van ons vast wel kennen. De eeuwenoude binnenstad met de fraaie steegjes, de prachtige stadsrivier de Binnendieze en de gezelligheid maken een bezoek aan Den Bosch tot een feest. In dit artikel worden enkele van de meest bijzondere en leuke bezienswaardigheden in Den Bosch beschreven, op basis van betrouwbare bronnen. Maar wat maakt Den Bosch echt Den Bosch?

De Oorsprong van Den Bosch

In 1185 stichtte hertog Hendrik I van Brabant Den Bosch. Men vermoedt dat die plek toen een bos was; het bos van de hertog zorgde voor de naam ’s-Hertogenbosch. Al snel kreeg Den Bosch stadsrechten. De stad groeide fors in de Middeleeuwen. Maar vanaf de 16e eeuw liep het minder voorspoedig. De Staten-Generaal stelden Brabant achter bij Holland. Hierdoor brak een moeilijke tijd aan voor de stad. Dit duurde tot begin 1800.

Bezienswaardigheden in Den Bosch

De Sint-Janskathedraal

Trots torent de Sint-Jan, zoals de Bosschenaren de kerk noemen, boven de stad uit. Al sinds het begin van de 13e eeuw was er op deze plek een kerk, maar daar is niets meer van over. Tussen 1380 en 1520 bouwde men aan de nieuwe Sint-Janskathedraal. De laatgotische kerk is enorm groot. Er staan maar liefst ruim 600 beelden in de kerk. Bijzonder zijn de diverse kapelletjes achter het koor. Zo zie je in de Antoniuskapel een schitterend altaar. Verder zijn de schitterende glas-in-loodramen een bezienswaardigheid. Deze zijn nog relatief nieuw.

Omstreeks 1220 begint men met de bouw van een eigen kerk, toegewijd aan Sint-Jan de Evangelist. Dit bakstenen kerkje in romaanse stijl wordt gebouwd op 'de Pepers', een stuk grond van de hertog, buiten de stadsmuren. Van deze eerste Sint-Jan is weinig bekend en ook weinig behouden. In 1380 wordt begonnen met de bouw van de gotische Sint-Jan naar een ontwerp van Willem van Kessel. Hij is als bouwmeester aan de Sint-Jan verbonden van ongeveer 1380 tot 1407, mogelijk zelfs nog tot aan zijn dood omstreeks 1425. Op dat moment zijn het hoogkoor, de kooromgang en de straalkapellen voltooid. Tijdens de bouw blijft de romaanse kerk gewoon in gebruik.

In 1318 geeft hertog Jan III van Brabant toestemming om de vestingwerken van de stad 's-Hertogenbosch uit te breiden. Daardoor komt de Sint-Jan veilig binnen de muren te liggen. Op 20 januari 1366 verheft de bisschop van Luik de Sint-Jan tot collegiale kerk waaraan een kapittel van dertig kanunniken wordt verbonden. Zij zingen het dagelijks koorgebed, zorgen voor het onderwijs in de stad en beheren de kerk. In 1413 maakt de paus de Sint-Jan officieel los van de Sint-Salvator-kerk in Orthen. De Sint-Jan is dan al lang groter dan haar moederkerk, maar heeft nog steeds geen eigen leiding. Na de uitspraak van de paus krijgt ’s-Hertogenbosch eindelijk een eigen pastoor.

Op 8 mei 1481 wordt in de Sint-Jan de Orde van het Gulden Vlies gehouden: 33 in hoog aanzien staande adelijken bezoeken samen met hun grote gevolg enkele dagen de kerk. Onder hen Keizer Maximiliaan, diverse hertogen en ridders. De kerk krijgt door deze in West-Europa in hoog aanzien staande gebeurtenis nog meer uitstraling. Op 12 mei 1559 benoemt paus Paulus IV, in samenspraak met Koning Philips II, de heer van de Nederlanden, veertien nieuwe bisdommen in De Nederlanden, waaronder ’s-Hertogenbosch. Op 22 augustus 1566 woedt in ’s-Hertogenbosch de Beeldenstorm. Een tweede Beeldenstorm in oktober van dat jaar treft de Sint-Jan opnieuw zwaar. Ook de kapel van de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap wordt dan grondig vernield. In 1569 verdelen het stadsbestuur en het kapittel van de Sint-Jan de stad in vier parochies.

Op 25 juli 1584 slaat de bliksem in de houten middentoren 85 meter hoog, met op de spits een koperen Sint-Jansbeeld. Het vuur bereikt ook de westtoren en de beiaard en de luidklokken storten smeltend neer. Ook het grote orgel, dat tegen de oostelijke muur van de toren staat, wordt vernield. Uiteindelijk stort het restant van de toren brandend neer op het zuidertransept. Het herstel van de kathedraal kost veel tijd en geld. De daken komen pas in 1594 gereed. Na een beleg dat ongeveer vier-en-een-halve maand duurt, trekt Frederik Hendrik, de Prins van Oranje, op 17 september 1629 met zijn troepen de stad in. Tot 1813 dient de Sint-Jan als gebedshuis voor de Nederduits Gereformeerde gemeente.

In mei 1810 zegt Napoleon Bonaparte bij zijn bezoek aan de stad toe, dat de katholieken hun kerk terugkrijgen. In 1840 wordt de Sint-Jan weer parochiekerk. Na het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie wordt ook het bisdom 's-Hertogenbosch in ere hersteld. In 1853 schrijft het Provinciaal Genootschap dan ook een wedstrijd uit voor een restauratieplan. Uiteindelijk wordt de beeldhouwer en bouwkundige Stephen L. Veneman als architect aangewezen. Onder zijn leiding start in 1859 de restauratie met het herstel van het noordertransept. De eerste restauratie van de Sint-Jan is omstreeks 1946 klaar. De tweede start in 1961 en zal tot 1985 duren. Er is dan een jaar achter de rug met veel feestelijkheden rond de ingebruikname van de gerestaureerde kathedraal tijdens de achthonderdste verjaardag van de stad. Het masterplan voor weer een restauratie, dat in maart 1998 wordt opgesteld, omvat de grootschalige vervanging van tufstenen beeldhouw- en steenhouwerswerk. Twee jaar later blijkt het nodig ook de verroeste ankers te vervangen.

Een bezoek aan Den Bosch is niet compleet zonder een stop bij de iconische Sint-Janskathedraal. Maar waarom alleen bewonderen van buiten, als je ook de toren kunt beklimmen? Met een tocht van 218 treden ontdek je alles over dit iconische gebouw. Het is een avontuur vol verrassingen, verhalen en als ultieme beloning: een prachtig uitzicht over de stad. Deze ervaring wil je niet missen!

De Markt en Moriaan

Het kloppend hart van Den Bosch is de Markt. Op het grote plein in de binnenstad zitten de Bosschenaren op de vele gezellige terrassen. Ze kijken uit op de fraaie middeleeuwse waterput, midden op de Markt. Op de Markt staat ook het oudste bakstenen woonhuis van Nederland: Moriaan. In het begin van de 13e eeuw verrees dit op deze plek. De VVV maakt nu gebruik van het gebouw. Het Stadhuis is een monumentale pand, gebouwd in classicistische barokstijl. Je kunt het gebouw tijdens kantooruren binnenlopen.

De Binnendieze

In de Middeleeuwen waren er diverse riviertjes binnen de ommuurde stad. Ze werden de Binnendieze genoemd. Zo romantisch als het nu is, was het toen niet. Het water werd niet alleen als was- en visplek gebruikt, maar vooral als open riool en afvalstortplaats. Toen er een rioolstelsel kwam, verdween de Binnendieze langzaam. Men wilde de Binnendieze dempen. Door plaatselijk verzet is dit gelukkig niet gebeurd. De mooiste manier om Den Bosch te verkennen, is via een vaartocht over de Binnendieze. Zo kun je alle “overkluizingen” het beste bewonderen. Zo noemt men de bouwtechniek waarbij huizen over het water heen werden gebouwd.

Een unieke manier om Den Bosch te ontdekken is een rondvaart op de Binnendieze. Deze ondergrondse waterwegen vormen een labyrint van historische kanalen en smalle tunnels. Tijdens de tocht vertelt een gids over de geschiedenis van de stad en haar architectuur. Bezoekers ontdekken verborgen plekjes en krijgen een ander perspectief op het historische centrum.

Wijk Uilenburg

De wijk Uilenburg is het leukste deel van de historische binnenstad. Je kunt hier door nauwe en pittoreske straatjes wandelen. Daarbij passeer je de mooiste monumentale panden. Maar je loopt vooral langs de meest gezellige terrassen van Den Bosch. Je vindt in Uilenburg de oudste antiekzaak van de stad, gevestigd in een oud wijnpakhuis. Hun specialiteit is het kutbier.

In tegenstelling tot het Paleiskwartier is Uilenburg een van de meest gezellige buurten van het historische centrum. De wijk was in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw in een slechte staat, maar is tegenwoordig een populaire plek met cafés, restaurants en winkels. De Binnendieze vormt een rode draad door de wijk, en veel straten zijn autoluw gemaakt, waardoor het ideale sfeer biedt voor terrasjes in de zomermaanden.

Museumkwartier

Het Museumkwartier bestaat uit een serie bijzondere gebouwen. De oudste stammen uit de 18e eeuw, maar er zijn ook hypermoderne gebouwen uit deze 21e eeuw. Je vindt hier twee musea, gebroederlijk onder één dak. Het Noordbrabants Museum toont kunst uit de Zuidelijke Nederlanden vanaf 1500. Het leuke is dat deze musea eigenlijk naadloos in elkaar overgaan. Daarnaast liggen ze rond een prachtige binnentuin.

Jheronimus Bosch Art Center

De beroemdste inwoner van de stad was Jeroen (Jheronimus) Bosch. Hij was de kunstschilder die de geschiedenis in ging als ‘den duvelmakere’ (de schepper van duivels) en als schilder van satirische voorstellingen met fabelachtige personen en symbolen. Het Jheronimus Bosch Art Center zet Jeroen Bosch in de schijnwerper. Bijzonder is de film over zijn leven en de werken. Het is gevestigd in een voormalige kerk.

Voor kunstliefde is het Jheronimus Bosch Art Center een must-visit. Het museum is gevestigd in de oude Sint-Jacobskerk en biedt een unieke collectie reproducties van werken van Jheronimus Bosch. Het centrum toont niet alleen klassieke schilderijen, maar ook moderne kunst geïnspireerd door de surrealistische stijl van Bosch. Bezoekers kunnen een kijkje nemen in een 15e-eeuws atelier in de kelder en genieten van een film over de schilder.

Paleiskwartier

Via de doorsteek van het treinstation loop je vanaf de historische binnenstad zo een compleet andere wereld in. Het Paleiskwartier is een hypermoderne wijk met futuristische woningen en moderne kantoren. In de wijk liggen diverse gezellige cafés en restaurants. Aan de hofvijver kun je heerlijk ontspannen en uitkijken op een beeld van Jeroen Bosch.

Het Paleiskwartier ligt aan de westkant van het Centraal Station van Den Bosch en biedt een moderne kant van de stad. Het gebied is gekenmerkt door architectonische wooncomplexen, winkels en restaurants. Het contrast met de historische binnenstad maakt het een interessante plek voor architectuurliefhebbers.

Zoete Lieve Gerritje

Een van de symbolen van Den Bosch is Zoete Lieve Gerritje, hoofdpersoon van het volkslied “Dat gaat naar Den Bosch toe”. Het is een bekende Brabander, vernoemd in een standbeeld dat in 1958 werd onthuld na een inzameling onder de burgerij. Het beeld staat op de hoek van de Lepelstraat en de Korenbrugstraat, en stelt een zingend vrouwtje voor met een haan naast zich.

Zoete Lieve Gerritje wordt niet alleen gezien als highlight van Den Bosch maar ook als het symbool van de Bossche en Meierijsche geest, wat staat voor goedmoedigheid en vrolijkheid. Dat gaat naar Den Bosch toe, ook wel bekend als Zoete lieve Gerritje, is een volksliedje dat betrekking heeft op Den Bosch.

Oeteldonk

Den Bosch is ook bekend voor zijn carnaval, en Oeteldonk is een van de meest populaire carnavalslocaties in de stad. Het Oeteldonks Gemintemuzejum is een van de belangrijkste bezienswaardigheden in Den Bosch als het gaat om carnaval. Het Nationaal Carnavalsmuseum is gevestigd op de locatie van het voormalige poortgebouw van het middeleeuwse Zusters van Orthenklooster. Tijdens een bezoek kun je een rondleiding volgen waarbij de gastvrouw of gastheer op een bijzondere manier de geschiedenis en tradities van het carnaval uitlegt.

De Bossche Bol

De plaatselijke lekkernij is natuurlijk de Bossche Bol. De locals noemen het een “sjekladebol”. Hij lijkt op een moorkop, maar is net iets anders en stukken groter, je kunt hem zelfs als reuzenbol kopen. Heb je op een terras zin in een Bossche Bol bij de koffie, dan is dat geen probleem. Ongeveer ieder café biedt die lekkernij aan.

Een van de meest populaire plekken in Den Bosch is de Bossche Markt. Op marktdagen is de sfeer hier levendig, en het plein is de plek waar bezoekers de Brabantse streekproducten proeven. Een van de bekendste specialiteiten is de Bossche Bol, een gebakken lekkernij die bij banketbakker Jan de Groot wordt gemaakt. Veel bezoekers beschouwen zijn variant als de lekkerste in de stad.

Winkelen in Den Bosch

Bij een stadsbezoek hoort natuurlijk ook het genieten van de mooiste winkels. Dan zit je in Den Bosch goed. In het Bossche Kwartier vind je veel authentieke panden. Voor de meest exclusieve winkels kun je niet om de Verwersstraat heen. Winkelen in Den Bosch is een feestje. In het historische stadscentrum vind je talloze hippe winkels, pop-up winkels en concept stores. Het winkelplezier wordt versterkt door de sfeervolle markt en knusse straten. Voor de shopaholic is Den Bosch een must-visit.

Eten en Drinken

De Brabanders staan bekend om hun Bourgondische levensstijl. BUURT, een buurtcafé net buiten het oude centrum, waar je terecht kunt voor heerlijke koffie, lekkere wijnen en een goede lunch of avondhap. Van dezelfde eigenaar als BUURT heb je in de Snellestraat eetbar Dit. Je hebt er een uitgebreide kaart voor ontbijt, lunch, diner én borrel. FF Swanjéé en het naastgelegen kleinere zusje Petite Swanjéé zijn beide heerlijk gezellige locaties voor de bourgondiër. Voor een unieke, culinaire beleving moet je echt naar de Tramkade aan de Zuid-Willemsvaart. Wil je liever langs wat restaurants lopen voordat je besluit er te gaan eten, struin dan door de Uilenburg of de Korte Putstraat. De Korte Putstraat is een populaire locatie voor horeca en restauranthoppen.

Verder komen alle populaire restaurants ieder jaar op Bourgondisch Den Bosch te staan. Dit driedaags culinair spektakel vindt elk jaar aan de voet van de Sint-Jan plaats. Wat is er heerlijker dan na een intensieve dag in Den Bosch lekker in een gezellig hotel in de stad te overnachten? Een prachtige sfeervolle kamer in een statig pand, hartje centrum. Het hotel ligt direct bij het station in een stijlvol pand. Aan de rand van het centrum.

Vervoer

De makkelijkste manier om Den Bosch te bereiken is met de trein. Het Centraal Station ligt op loopafstand van het historische centrum. Kom je met de auto en wil je weinig parkeren? Kies dan voor het P&R Transferium Deutersestraat. Hier parkeer je de auto voor € 4 en reis je gratis naar de binnenstad. Wil je bij de binnenstad parkeren, dan zijn er vier parkeergarages. In de stad kun je alles lopend bereiken. Wil je toch met het openbaar vervoer, dan biedt Den Bosch een gratis binnenstadbusje aan. Deze dienstregeling werkt via een hop-on-hop-off systeem.

Conclusie

Den Bosch is een stad die zowel historisch als modern is. Het biedt een rijke mix van kunst, cultuur, geschiedenis en gezelligheid. Van kunstenaar Jheronimus Bosch tot carnaval in Oeteldonk, van een rondvaart op de Binnendieze tot de gezellige terrassen in Uilenburg: Den Bosch heeft veel te bieden aan zowel culturele toeristen als familiebezoekers en fietsers. Het is een stad waar je zowel wandelen, leren en genieten kunt.

labels:

Zie ook: