Tijdens een vermoeiende dag grijpen sommige mensen al snel naar een kop koffie. Maar kun je dan beter espresso of gewone koffie drinken? Veel mensen denken dat een klein kopje espresso extra veel cafeïne bevat en dus heel sterk is. Daarom kiezen mensen die een energyboost nodig hebben vaak voor een espresso. Maar dat een espresso extra veel cafeïne bevat, is een fabel!

Weet jij in welke van onderstaande koffiesoorten de meeste cafeïne zit?

  1. Filterkoffie (Lungo/Americano, 160 ml)
  2. Espresso (50 ml)
  3. Cappuccino (185 ml)

Het antwoord hangt dus een beetje van bepaalde keuzes af, maar is in dit geval dus niet espresso. In een espresso van 50 ml zit namelijk 65 milligram cafeïne, terwijl in een kop filterkoffie van 125 ml 85 milligram cafeïne zit. Een cappuccino bestaat daarentegen uit espresso waar gestoomde melk en melkschuim in gelijke delen aan wordt toegevoegd.

Om koffie te maken, worden koffiebonen geroosterd en gemalen. Het verschil tussen koffie en espresso is dat bij espresso het water veel korter en harder door de gemalen koffiebonen wordt gedrukt. Bij gewone koffie wordt het water juist langzaam door de gemalen koffiebonen gefilterd. Hoeveel cafeïne in een kop koffie zit, hangt af van de soort koffie, de manier van koffiezetten (met of zonder filter) en hoelang je de koffie laat doorlopen, oftewel de hoeveelheid koffie.

Het hoeft dus niet altijd zo te zijn dat een espresso meer cafeïne bevat dan een kop koffie. Zet je jouw cappuccino met twee espresso’s? Dan zal jouw cappuccino meer cafeïne bevatten dan een filterkoffie.

Waarom Bevat Een Espresso Minder Cafeïne Dan Een Gewone Filterkoffie?

Om te begrijpen waarom er minder cafeïne in een espresso zit dan in een kop filterkoffie, moet je eerst weten hoe een espresso en een filterkoffie precies wordt gezet. Een espresso maak je door een kleine hoeveelheid water, vaak rond de 30 milliliter, onder hoge druk door versgemalen koffiebonen te persen. Dat persen gaat erg snel, waardoor het contact tussen het water en de koffie heel kort is.

Daardoor vindt er minder extractie plaats en precies dát maakt dat er in espresso maar weinig cafeïne zit. Zet je een Lungo- of Americano-filterkoffie, dan gebruik je meer water én is de koffie lang met het water in contact. Dit zorgt ervoor dat er dus voor dat er in een filterkoffie van 125 milliliter veel meer cafeïne zit.

Want zet je bijvoorbeeld 100 milliliter filterkoffie en 100 milliliter espresso, dan is de cafeïnedichtheid van espresso veel hoger. Je zit dan al op ruim 200 milligram cafeïne. Hoeveelheden van 100 milliliter espresso komen alleen niet zo vaak voor. Ten minste, niet om zo ‘puur’ op te drinken. Daarom kun je ervan uitgaan dat je, in vergelijking met een normale filterkoffie, minder cafeïne binnenkrijgt als je een espresso drinkt.

Maar: alles heeft te maken met verhoudingen!

Waarom Smaakt Een Espresso Dan Zoveel Sterker Dan Filterkoffie?

Dat heeft alles te maken met de verhouding water en koffie. Voor het zetten van een espresso wordt, in vergelijking met een filterkoffie, veel minder water gebruikt. Er zit dus veel koffie en weinig water in een espresso. Dat maakt dat de koffiesmaak heel goed naar voren komt en zelfs bitter smaakt. De sterke smaak ontstaat ook doordat het water met hoge druk door de gemalen koffiebonen gaat.

Espresso betekent niet voor niets ‘uitdrukken’ of ‘uitpersen’. Bij een Lungo wordt het water namelijk door een espresso getrokken tijdens het zetten, en bij een Americano wordt er water aan een espresso toegevoegd. Een Lungo- of Americano-filterkoffie bevat naar verhouding dus meer water dan een espresso. Daardoor smaakt een Lungo of Americano minder bitter dan een espresso.

Belangrijk is om te onthouden dat de bitterheid van koffie niet altijd te maken heeft met de hoeveelheid cafeïne. Daarvoor moet je dus kijken naar de zetmethode, branding en extractie.

De Cafeïne in Koffiespecialiteiten

Koffiespecialiteiten bevatten in de basis vaak een enkele espresso. Daar wordt vervolgens melk (en eventueel melkschuim) aan toegevoegd. De toevoeging van melk zorgt er niet voor dat de hoeveelheid cafeïne in de koffiespecialiteit afneemt. Dat wordt echter wel vaak gedacht - alsof de melk een soort verdunmiddel is voor de cafeïne.

Omdat koffiespecialiteiten dus gebaseerd zijn op een enkele espresso, kun je ervan uitgaan dat er in jouw latte macchiato, flat white of caffe latte evenveel cafeïne zit als in een espresso. Uiteraard zorgt de melk er wel voor dat jouw koffiespecialiteit niet zo bitter smaakt als de espresso zelf. Zet je de koffiespecialiteit met twee espresso’s? Dan verdubbelt de hoeveelheid cafeïne uiteraard.

Cafeïne is een alkaloïde die van nature onder andere voorkomt in koffiebonen, thee, maté en cacaobonen. Alkaloïden zijn stoffen uit planten die vaak een bepaalde fysiologische of farmacologische werking hebben. Zo is cafeïne een natuurlijke bescherming van de plant tegen onder andere ziekten en schimmels.

Van cafeïne gaat je hartslag en daarmee veelal je ademhaling omhoog. Het opwekkende effect van cafeïne begint meestal binnen een half uur na inname en werkt door tot ongeveer 5 uur. Cafeïne heeft een opwekkende werking, daarom vind je het ook in aantal frisdranken als cola en in energiedrankjes. Dat cafeïne verslavend zou zijn is een fabeltje, wel kan er gewenning optreden.

Om een espresso te zetten wordt er gebruik gemaakt van een kleine hoeveelheid water, zo’n 30 ml. Het water wordt onder hoge druk door een kleine hoeveelheid versgemalen koffiebonen van 8 á 9 gram geperst. Door deze hoge doorloopsnelheid is het water maar kort in contact met de koffie. Cafeïne komt namelijk vrij door contact met water, hoe langer dit contact is, hoe meer cafeïne.

Een espresso van 30ml bevat over het algemeen 39mg cafeïne. Maar doordat het zo’n geconcentreerd drankje is, smaakt een espresso vrij sterk. Het cafeïnegehalte in een cappuccino, of elke andere melk koffievariant, is gelijk aan die van een espresso. Er wordt wel eens gedacht dat door de melk, de cafeïne verdund wordt, maar dit is onjuist.

De espresso vormt namelijk de basis voor een cappuccino en daarmee blijft het cafeïnegehalte gelijk. Wel kan het zijn dat voor een cappuccino een dubbel shot gebruikt wordt. Daarmee is het vrij duidelijk dat een filterkoffie meer cafeïne bevat dan een espresso. We hebben dus al verklapt dat cafeïne vrijkomt bij een langere doorlooptijd.

Voor één kopje filterkoffie wordt er veelal gebruik gemaakt van 15mg koffie en 250 gram water. De doorlooptijd van een gemiddeld kopje filterkoffie is zo’n 2.5 minuut tot maximaal 4 minuten, afhankelijk van de zetmethode. Een filterkoffie van 125ml bevat daarmee gemiddeld 85mg cafeïne. Een stuk meer dan de 39mg van een espresso.

Het is belangrijk om hierbij een filterkoffie niet te verwarren met een americano. Een americano wordt namelijk op basis van een espresso gemaakt, waaraan heet water wordt toegevoegd om meer volume te krijgen. Toch blijft het cafeïnegehalte van een americano gelijk aan dat van een espresso. Met een filterkoffie bedoelen we echt een koffie die gemaakt is zonder espresso machine, dus met bijvoorbeeld een filterkoffiezetapparaat, V60 of Chemex.

Wil je juist geen cafeïne binnenkrijgen maar wel genieten van de smaak van koffie? Dan biedt cafeïnevrije koffie een uitkomst. Cafeïnevrije koffie is niet 100% vrij van cafeïne, dat is namelijk onmogelijk. Wel wordt het cafeïnegehalte gereduceerd tot gemiddeld 3mg per kopje koffie.

De eindconclusie is dus dat espresso de koffie met de minste cafeïne is. Dit heeft alles te maken met de doorlooptijd van de koffie, en die is nu eenmaal het kortst bij espresso. Wel is het zo dat als je van espresso en koffie beiden 100ml zou zetten, er in verhouding meer cafeïne in de 100 ml espresso zit dan in de filterkoffie.

Cafeïnegehalte in Verschillende Koffiesoorten

Hieronder een tabel met een overzicht van het cafeïnegehalte in verschillende koffiesoorten:

Koffiesoort Hoeveelheid Cafeïnegehalte
Espresso 50 ml 65 mg
Filterkoffie 125 ml 85 mg
Cappuccino 185 ml 65 mg (afhankelijk van aantal espresso shots)
Cafeïnevrije koffie Per kopje Gemiddeld 3 mg

labels: #Ei

Zie ook: