Koffie is voor velen een onmisbaar onderdeel van de ochtendroutine. Het zwarte goud geeft je de nodige energie om de dag te beginnen. Maar wat gebeurt er nou eigenlijk in je lijf tussen de eerste slok en het moment dat je lever alle cafeïne weer heeft afgebroken?

Om te begrijpen wat een kopje koffie met je doet, moet je eerst weten wat cafeïne is. In pure vorm is cafeïne een wit, nogal bitter stofje dat in zo’n 60 planten voorkomt. Eén van die planten is de koffiestruik. Cafeïne heeft een stimulerende werking en wordt razendsnel opgenomen in je bloed. Een paar minuten na je eerste slok raast ongeveer de helft van de cafeïne al door je bloedbaan. Het effect van een kop koffie is het grootst na zo’n 1,5 uur.

Omdat je lichaam cafeïne ziet als een drug of toxische stof wil het er zo snel mogelijk van af. Je lever is verantwoordelijk voor de verdediging van je lichaam. Dit orgaan zorgt er voor dat de cafeïne wordt afgebroken. De effecten van cafeïne zijn afhankelijk van een aantal factoren: je leeftijd, drink- en rookgewoonten, lichamelijke gesteldheid en de afbraaksnelheid van cafeïne in je lichaam. De een reageert dus heftiger op een kop koffie dan de ander. Maar als een paal boven water staat dat cafeïne heel wat lichaamsfuncties beïnvloedt.

Het stofje werkt direct op je hersenen en stimuleert daar de afgifte van 2 stresshormonen: cortisol en adrenaline. Twee koppen koffie (200 mg) jagen je cortisolspiegel binnen een uur 30% omhoog. Hierdoor kan je je wat meer gestrest voelen. Het stresshormoon adrenaline geeft de afgifte van dopamine een boost. Dopamine is een neurotransmitter die je hersenen stimuleert.

Koffie is niet alleen van invloed op processen in je hersenen. Ook je nieren en darmen merken het vrijwel direct als jij jouw eerste slok neemt. Cafeïne beïnvloedt allerlei vaatjes in je nieren waardoor de druk in de filtertjes van de nieren iets toeneemt. Hierdoor produceer je wat meer urine in het uur na je kop koffie.

Veel mensen merken na het drinken van koffie dat ook hun darmen actiever worden. Koffie prikkelt de reflexen van de maag en darmen.

De voor- en nadelen van koffie

Of koffie gezond is hangt er helemaal vanaf hoeveel koffie per dag jij drinkt. Terwijl koffie slechts 1 kcal per 100 ml bevat, is het wel rijk aan allerlei vitamines en mineralen. De voornaamste zijn de B-vitamines (vitamine B1, vitamine B2, vitamine B3 en vitamine B5), kalium, magnesium, mangaan, foliumzuur en fosfor.

Daarnaast zitten er helaas een paar stoffen in die mogelijk schadelijk kunnen zijn zoals het stofje acrylamide. De hoeveelheid is echter zo klein dat je je hier geen zorgen over hoeft te maken. Het meest bekende effect is dat een kopje koffie per dag je energieker kan maken. Ook je alertheid of mentale energie verhoogt. De juiste hoeveelheid cafeïne maakt je scherper, waardoor je helderder kan denken. Het verbetert ook je geheugen, reactiesnelheid en humeur.

Om je lichaam te voorzien van meer energie zorgt de cafeïne voor het vrijkomen en verbranden van energie. Koffie bevat meer antioxidanten dan groene thee en wijn. Studies tonen aan dat het drinken van koffie een positief effect heeft op het verkleinen van de kans op het ontwikkelen van diabetes type 2, hartaandoeningen of de ziekte Alzheimer.

Je mentale energie wordt niet alleen op korte termijn geboost. Ook op lange termijn helpt het drinken van koffie je mentale gezondheid te beschermen. Een paar bakjes koffie per dag lijkt wel een wondermiddel voor je fysieke en mentale welzijn. Maar te veel koffie heeft helaas ook een aantal nadelen. En dit komt voornamelijk door de cafeïne. Cafeïne zet je in de 'fight or flight' stand.

Op korte termijn is dit prima en voordelig. Maar als je hier continu inzit heb je dus een probleem en keren de voordelige effecten zich tegen je. Het voedingscentrum raadt kinderen onder 13 jaar aan geen koffie te nemen met cafeïne. Voor kinderen tussen de 13 en 18 jaar is dit maximaal 1 kopje per dag. Ook zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven zouden moeten opletten. Zij kunnen beter niet meer dan 200 mg cafeïne per dag innemen.

Koffie zorgt ervoor dat je fysiek en mentaal beter kan presteren, ideaal voor het sporten dus. De effecten bereiken gemiddeld een piek na ongeveer 30 minuten. Veel sporters vrezen echter dat koffie dehydrateert en vermijden het daarom. Maar hoewel het klopt dat de lever tijdelijk meer vocht loslaat blijkt dat bij een normale hoeveelheid koffie er geen algemeen netto dehydraterend effect optreedt. Indien je meer dan 500 mg cafeïne in een keer zou drinken zal je wel last hebben van dehydratatie. Maar dit staat gelijk aan 5 kopjes koffie, een overdreven hoeveelheid die niet aan te raden is.

Het effect van cafeïne op je slaap

Regelmatig horen we mensen beweren dat ze met gemak vijf minuten voor het slapengaan een kop koffie kunnen drinken zonder dat het hun slaap beïnvloedt. Om te begrijpen waarom de timing van een kop koffie belangrijk is, moeten we eerst kijken naar het hormoon cortisol. Dit stresshormoon speelt een belangrijke rol in ons natuurlijke energie-ritme. Cortisol helpt je wakker te worden en alert te blijven. Je cortisolniveau volgt een specifiek patroon dat gekoppeld is aan je slaap-waakcyclus. De concentratie piekt 30 tot 45 minuten na het opstaan en daalt langzaam gedurende de rest van de dag.

Je zou denken dat het tijdstip van je eerste kop koffie heel belangrijk is, omdat cafeïne de productie van het stresshormoon cortisol kan verhogen. Daarom nemen velen aan dat voor mensen die rond half zeven opstaan, het optimale moment voor die eerste kop koffie tussen half tien en half twaalf ’s ochtends ligt, wanneer de natuurlijke cortisolniveaus beginnen te dalen.

Maar studies tonen aan dat dit genuanceerder ligt bij regelmatige koffiedrinkers. Bij dagelijkse inname van 300-600 mg cafeïne verdwijnt namelijk de cortisolrespons op de ochtenddosis grotendeels, wat wijst op gedeeltelijke tolerantie voor de hormonale effecten. Interessant genoeg blijft de middagdosis (rond 13:00 uur) wel een cortisolstijging veroorzaken, zelfs bij regelmatige koffiedrinkers.

Dit laat zien dat de timing van koffie belangrijker is voor mensen die af en toe koffie drinken dan voor de dagelijkse koffiedrinker. Als je dus zelden koffie drinkt, kun je je eerste kop beter uitstellen tot na de ochtendpiek van cortisol.

De stimulerende effecten van cafeïne uit koffie houden vele uren aan. Afhankelijk van individuele verschillen blijft ongeveer de helft van alle cafeïne die je binnenkrijgt na 5 uur nog in je lichaam. In de avond koffie drinken kan slaapproblemen veroorzaken. Onderzoek toont aan dat koffie de slaapkwaliteit significant verstoort: niet alleen bij het nuttigen vlak voor het slapen, maar ook bij inname 3 uur en zelfs 6 uur voor bedtijd, met een vermindering van de totale slaaptijd van ongeveer een uur in alle gevallen.

Cafeïne bemoeilijkt niet alleen het inslapen, maar verstoort ook de kwaliteit van je slaap aanzienlijk. Vooral de diepe slaap, die zo belangrijk is voor herstel, neemt af door cafeïnegebruik. Een recente studie ontdekte hoe cafeïne ons brein beïnvloedt tijdens de slaap. Onderzoekers bestudeerden 40 gezonde volwassenen en stelden vast dat cafeïne ervoor zorgt dat de hersenen chaotischer en onvoorspelbaarder gaan werken tijdens de slaap.

Normaal gesproken worden hersensignalen rustiger en regelmatiger tijdens de slaap, maar cafeïne zorgt ervoor dat ze juist onregelmatiger blijven. Hierdoor blijven de hersenen in een meer geactiveerde, minder herstellende toestand. Vooral interessant was dat dit effect veel sterker was bij jongvolwassenen tussen 20 en 27 jaar dan bij mensen van middelbare leeftijd. Jongeren hebben namelijk meer adenosinereceptoren in hun hersenen, waardoor cafeïne bij hen een krachtiger effect heeft.

Genetische verschillen in cafeïneverwerking

Sommige mensen kunnen koffie inderdaad beter verdragen dan anderen, en dit heeft te maken met genetische verschillen in cafeïneverwerking. Amerikaans onderzoek bij universiteitsstudenten toont aan dat het CYP1A2-gen op chromosoom 15 bepaalt hoe snel ons lichaam cafeïne afbreekt. Van de onderzochte personen zijn 42,7 procent snelle verwerkers die meer koffie nodig hebben voor hetzelfde effect, 44,5 procent gemiddelde verwerkers, en 12,8 procent langzame verwerkers die langer last hebben van cafeïne-effecten.

Langzame verwerkers lopen meer risico op hartritmestoornissen en slapeloosheid bij overmatig koffieverbruik, omdat hun lichaam tot twee keer zo lang doet over het afbreken van cafeïne. Dit verklaart waarom de ene persoon na een avondkoffie moeiteloos slaapt, terwijl de ander urenlang wakker ligt, het ligt niet aan wilskracht, maar aan je DNA.

Gezonde volwassenen kunnen tot 400 mg cafeïne per dag binnenkrijgen, wat overeenkomt met ongeveer 4 koppen koffie. Voor zwangere en borstvoeding gevende vrouwen ligt de aanbeveling op 300 mg cafeïne per dag, waarbij sommige onderzoeken suggereren dat 200 mg per dag de veiligere bovengrens is.

De halfwaardetijd van cafeïne

De gemiddelde halfwaardetijd van cafeïne is 5 uur. Maar de exacte halfwaardetijd verschilt sterk per individu. Bij sommige mensen kan de halfwaardetijd slechts 1,5 uur zijn, bij anderen kan het oplopen tot wel 10,5 uur. Jouw halfwaardetijd is deels genetisch bepaald, dat is dus aangeboren. Daarnaast speelt ook de situatie waarin jouw lichaam verkeerd een grote rol. Ben je bijvoorbeeld zwanger, rook je of ben je intolerant voor cafeïne, dan heeft dat invloed op de halfwaardetijd.

Rokers en mensen die veel cafeïne consumeren (meer dan 10 koppen koffie per dag) hebben gemiddeld gezien een lange halfwaardetijd. Hun halfwaardetijd is 3,2 tot 4,1 uur. Terwijl mensen die niet roken en/of een normale tot kleine hoeveelheid cafeïne consumeren een halfwaardetijd hebben van 5,1 tot 5,3 uur.

De groep met de langste halfwaardetijd zijn de mensen met een cafeïne-intolerantie en mensen die over het algemeen nooit cafeïne consumeren. Bij deze mensen kan de halfwaardetijd wel oplopen tot 10,5 uur.

Ook de halfwaardetijd bij zwangere vrouwen kan oplopen tot wel 10,5 uur in de laatste 4 weken van de zwangerschap. Dit gemiddelde neemt al langzaam toe in het eerste deel van de zwangerschap. Vrouwen in de menopauze hebben een vertraagde cafeïnemetabolisme. Dat komt door de afname van het hormoon oestrogeen. Dit betekent dat deze vrouwen een langere halfwaardetijd hebben dan anderen. Voor vrouwen die hormonale anticonceptie gebruiken geldt dat hun halfwaardetijd wordt verdubbeld ten opzichte van vrouwen die geen hormonale anticonceptie gebruiken.

Halfwaardetijd en hoeveelheid cafeïne

Is je halfwaardetijd langer wanneer je meer cafeïne binnenkrijgt? Het antwoord is nee. Het werkt als volgt: Een kop koffie mét cafeïne bevat gemiddeld zo’n 80 mg cafeïne. Stel dat jij een halfwaardetijd hebt van 5 uur dan heb jij na 5 uur nog 40 mg cafeïne in je lichaam. Drink je twee koppen koffie achter elkaar dan krijg je in totaal 160 mg cafeïne binnen. Dat betekent dat jij na 5 uur nog 80 mg cafeïne in je lichaam hebt zitten.

Je halfwaardetijd wordt dus niet langer naar mate je meer cafeïne drinkt. Maar de hoeveelheid cafeïne dat nog in je lichaam zit op de halfwaardetijd is wel hoger naarmate je meer cafeïne drinkt.

Dit betekent ook dat het langer duurt voordat cafeïne helemaal uit jouw lichaam is. Drink jij één kop koffie met 80 mg cafeïne dan heb je na 5 uur dus nog 40 mg (de helft van 80 mg is 40 mg) in je lichaam. Na weer 5 uur heb je de helft van 40 mg nog in je lichaam, dus 20 mg cafeïne. En weer 5 uur later heb je nog 10 mg cafeïne in je lichaam, de helft van 20 mg cafeïne.

Maar drink jij twee koppen koffie (dus 160 mg cafeïne), dan heb jij na 5 uur nog 80 mg cafeïne. Na weer 5 uur nog 40 mg cafeïne. En weer 5 uur later nog 20 mg cafeïne in je lichaam. Het duurt dus langer voordat cafeïne uit je lichaam is verdwenen naar mate je meer cafeïne drinkt, maar de lengte van de halfwaardetijd verandert niet.

Wanneer cafeïne helemaal uit je lichaam is verdwenen hangt af van een aantal factoren. De hoeveelheid cafeïne die je hebt genuttigd speelt natuurlijk een belangrijke rol. Maar ook hoe snel jouw metabolisme is. Dus hoe snel je lever alle cafeïne kan verwerken.

Heb jij een snelle halfwaardetijd van cafeïne, dan is cafeïne logischerwijs ook sneller uit je lichaam. Houdt er rekening mee dat het tot wel 48 uur kan duren voordat cafeïne echt helemaal uit je lichaam is verdwenen.

Hoe krijg je cafeïne zo snel mogelijk uit je lichaam?

Heb jij last van de bijwerkingen van cafeïne? En wil je zo snel mogelijk de cafeïne uit je lichaam krijgen? Pas dan deze twee tips toe:

  • Eet broccoli, spruiten of bloemkool. Dat klinkt misschien gek maar deze groenten zorgen ervoor dat je CYP1A2 metabolisme verhoogd. CYP1A2 is een enzym in je lever dat betrokken is bij het verwerken van lichaamsvreemde stoffen (zoals cafeïne). Hierdoor kan je lever sneller cafeïne afbreken.
  • Drink water. Hoe minder gehydrateerd je bent, hoe minder goed je lichaam cafeïne kan uitscheiden. Het is daarom belangrijk om voldoende te drinken als je de cafeïne snel uit je lichaam wilt krijgen.

Belangrijk is om bij jezelf na te gaan wat jouw halfwaardetijd zou kunnen zijn. Hoe goed reageer jij op cafeïne? Ben je een roker? Gebruik je hormonale anticonceptie? Ben je in de overgang of heb je de overgang gehad? Of ben je zwanger? Dan heeft dat invloed op je halfwaardetijd.

Daarnaast is genetisch bepaald wat jouw halfwaardetijd is. Houdt er rekening mee dat het tot wel 48 uur kan duren voordat cafeïne verdwenen is uit je lichaam. Kom je slecht in slaap? Dan zou je halfwaardetijd wel eens langer dan gemiddeld kunnen zijn.

Het beste moment om koffie te drinken

Voor veel mensen is het kopje koffie tijdens het ochtendritueel een must, zo snel mogelijk je cafeïneshot naar binnen werken en de dag kan scherp beginnen. Maar is dit wel het juiste moment voor een kop koffie? Is het niet beter om op andere tijdstippen je dagelijkse dosis cafeïne te nemen? Werkend Nederland leeft op koffie, zonder die eerste kop kan je je dag niet goed beginnen toch? FOUT! Dat heeft alles te maken met adenosine.

Qua structuur lijkt cafeïne erg op het lichaamseigen stofje adenosine. Even een korte scheikunde les. Als adenosine in de hersenen wordt aangemaakt, bindt het aan adenosinereceptoren. Deze verbinding veroorzaakt slaperigheid omdat het de zenuwcelactiviteit vertraagt. Het zorgt er ook voor dat de bloedvaten verwijden, zodat er meer zuurstof naar de hersenen gaat tijdens de slaap. Voor een zenuwcel lijkt cafeïne op adenosine: cafeïne bindt zich dan ook aan de adenosinereceptor.

Cafeïne vertraagt de activiteit van de cel echter niet zoals adenosine dat zou doen. In plaats van vertragen door adenosine wordt de zenuwcel actiever door cafeïne. Het gevoel van vermoeidheid wordt als het ware dus geblokkeerd. Na een tijdje wordt je lichaam afhankelijk van de ochtenddosis cafeïne, want je lichaam maakt zelf minder adenosine aan. Daarnaast heeft cafeïne een effect op het cortisolniveau.

Cortisol is een stresshormoon dat je lichaam van nature aanmaakt. Het komt onder andere vrij bij elke vorm van stress zowel fysiek als psychologisch. Gedurende de dag maakt je lichaam niet telkens dezelfde hoeveelheid cortisol aan: in de ochtend maak je meer aan om gemakkelijker wakker te worden en ‘s avonds maak je minder aan, zodat je makkelijker gaat slapen. Cafeïne kan het niveau van het stresshormoon cortisol in je lichaam verhogen.

Het beste tijdstip om koffie te drinken is op het moment dat het adenosineniveau op z’n laagst is. Voor de meeste mensen zal dat moment tussen tien uur ’s ochtends en twaalf uur ’s middags of tussen twee uur ’s middags en vijf uur ’s middags liggen. Cafeïne doet na ongeveer een half uur pas zijn werk en na ongeveer twee uur is het uitgewerkt.

Het is dus aan te raden om minimaal anderhalf uur tussen het eerste en het tweede kopje te laten zitten. Doe je dat niet en drink je meer dan één kop koffie? Dan werkt het effect van cafeïne niet en word je juist onrustig in plaats van geconcentreerd. Meer dan vier koppen koffie per dag drinken wordt overigens ook niet aangeraden.

De meest geschikte tijd voor koffie hangt af van je eigen behoeften. Maar het slimste is om je koffie te drinken wanneer cortisol in je lichaam op het laagste niveau is. Uit onderzoek blijkt dat cafeïne de afgifte van je cortisol hormoon kan verhogen. Als je jouw kopje koffie drinkt op een ‘laag-cortisol-moment’, ervaar je de hoogste energiepiek. Voor de meeste mensen is het cortisolniveau het laagst tussen 10 uur ‘s ochtends en 12 uur ‘s middags, of tussen 2 en 5 uur ‘s middags.

Cafeïne, het krachtige ingrediënt in je kopje koffie, heeft een bepaalde tijd nodig om effect te hebben op je lichaam. Na consumptie blijft cafeïne gemiddeld 3 tot 5 uur in je lichaam aanwezig. Deze tijd is ook afhankelijk van de hoeveelheid cafeïne in je koffie. Leuk feitje, wist jij bijvoorbeeld dat in een lungo meer cafeïne zit dan in een espresso? Hoe meer cafeïne je neemt - bijvoorbeeld als je twee kopjes achter elkaar drinkt - des te langer het effect aanhoudt.

Het duurt gemiddeld 30 minuten voordat cafeïne begint te werken. Binnen 30 tot 60 minuten na consumptie merk je de eerste effecten. Zo is cafeïne goed voor je concentratievermogen en neemt het gevoel van vermoeidheid af.

Na 4 minuten wordt cafeïne al in je bloed opgenomen. Afhankelijk van o.a. je maag en metabolisme duurt het tussen de 15 tot 120 minuten voordat cafeïne zijn werk doet. Om een algemeen beeld te schetsen: na ongeveer 60 minuten piekt het cafeïnegehalte.

Cafeïne heeft een halfwaardetijd van ongeveer 5 uur. Dit betekent dat als ‘s ochtends om 8 uur een kopje koffie drinkt, de helft van cafeïne om 13:00 uur uit je lichaam is verdwenen. Het duurt dus ongeveer 10 uur voordat cafeïne volledig uit je lichaam is. Dit proces is te versnellen door voldoende water te drinken en producten te eten waar veel kalium of magnesium in zit.

Een goede vuistregel? Drink je koffie ongeveer een half uur voor het moment dat jij of je collega’s een energieboost nodig hebben. Je lichaam maakt s'ochtends van nature cortisol aan. Dit maakt je wakker en geeft je energie. Voor een energieboost hoef je dus niet je dag te starten met koffie. Tenzij je natuurlijk toe bent aan een koffiemoment.

Daarom is het slim om te wachten totdat je cortisolniveau begint te dalen. En geniet van een tweede kopje na de lunch om je middagdip tegen te gaan. Maar het is natuurlijk aan jou: als jij toe bent aan een koffiemomentje, hoef je dat jezelf niet te ontnemen. Hoe dan ook, geniet van koffie wanneer jij dat wilt.

Hoeveel cafeïne is te veel?

Het algemene advies is dus frisdranken zoals energiedranken niet of alleen bij uitzondering te drinken. Hou verder lagere hoeveelheden aan bij gevoeligheid voor cafeïne. Het kan bijvoorbeeld invloed hebben op de slaap, zeker als cafeïne vlak voor het slapen gaan wordt genomen.

Voor een zwangere worden gemiddeld gezien geen negatieve gezondheidseffecten verwacht als er niet meer dan 200 mg cafeïne wordt genomen verdeeld over de dag. Maar het algemene advies is dus frisdranken zoals energiedranken niet of alleen bij uitzondering te drinken.

Als je borstvoeding geeft worden gemiddeld gezien geen negatieve gezondheidseffecten verwacht als je niet meer dan 200 mg cafeïne neemt verdeeld over de dag. Maar het algemene advies is dus frisdranken zoals energiedranken niet of alleen bij uitzondering te drinken.

Voor kinderen worden gemiddeld gezien geen negatieve gezondheidseffecten verwacht als ze niet meer dan 3 mg cafeïne per kilogram lichaamsgewicht nemen. Maar het algemene advies is dus frisdranken zoals cola en energiedranken niet of alleen bij uitzondering te drinken. Verder staat op de verpakking van producten met veel cafeïne zoals energiedranken ‘niet aanbevolen voor kinderen en als je zwanger bent of borstvoeding geeft’.

Zorgprofessionals kunnen er bij het advies aan hun patiënten op letten dat cafeïne mogelijk een rol kan spelen bij sommige klachten zoals slaapproblemen of angstgevoelens.

De voordelen van stoppen met koffie drinken

Wil je graag een tijdje minder tot geen koffie drinken? Wij vertellen je wat je dan kunt verwachten. Als je stopt met koffiedrinken, zul je een aantal positieve veranderingen opmerken. Als je je normaal gesproken vaak angstig of onrustig voelt, zul je hier nu misschien minder last van gaan krijgen. Zo kan cafeïne je angstig en onrustig laten voelen en hartkloppingen veroorzaken.

Daarnaast zul je mogelijk nu ook beter slapen. Cafeïne kan 6 uur voor het slapengaan namelijk alsnog een goede nachtrust in de weg zitten. Doordat cafeïne laxerend werkt, zul je als je stopt met koffie drinken minder vaak naar het toilet hoeven. Als je vaak last hebt van gespannen borsten, dan zou cafeïne weglaten uit je dieet hier een positief effect op kunnen hebben. Verder doe je je huid én tanden ook een groot plezier. Door cafeïne maakt je lichaam minder collageen aan (hierdoor krijg je sneller rimpels) en zullen er sneller vlekken/verkleuringen op je tanden ontstaan.

Ontwenningsverschijnselen

Als je normaal gesproken iedere dag koffie drinkt, zul je ook wat ontwenningsklachten ervaren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan hoofdpijn, vermoeidheid, een negatieve stemming en moeite hebben met concentreren. Vaak verdwijnen deze klachten tussen 2 en 9 dagen. Als je veel koffie drinkt, is het waarschijnlijk verstandig om langzaam af te bouwen. Kies bijvoorbeeld voor cafeïnevrije koffie of start de dag met een half kopje koffie.

Samenvatting

Factor Effect op Cafeïne
Leeftijd Jongeren zijn gevoeliger voor de effecten van cafeïne
Drink- en Rookgewoonten Regelmatige koffiedrinkers en rokers kunnen een snellere afbraaksnelheid hebben
Lichamelijke gesteldheid Bepaalde aandoeningen kunnen de afbraak van cafeïne beïnvloeden
Genetica Genetische factoren bepalen de snelheid waarmee cafeïne wordt afgebroken
Zwangerschap Vertraagt de afbraak van cafeïne, vooral in het derde trimester
Menopauze Vertraagt het cafeïnemetabolisme
Hormonale anticonceptie Kan de halfwaardetijd van cafeïne verdubbelen
Cafeïne-intolerantie Leidt tot een langere halfwaardetijd van cafeïne

labels:

Zie ook: