Het gedrag van kippen zegt veel over hun welzijn. Als ervaren kippenhouder is het belangrijk om afwijkingen op tijd te herkennen. Kippen laten met hun gedrag, geluiden en houding zien of ze zich goed voelen. Een gezonde toom kippen is actief, nieuwsgierig en sociaal. Dit zijn signalen van een ontspannen toom. Zie je ander gedrag?

Kippen zijn niet zomaar eierleggers - het zijn intelligente, communicatieve en emotioneel complexe dieren met hun eigen sociale regels en dagelijkse routines. Kippen uiten zich op verschillende manieren, van geluiden en lichaamstaal tot sociale dynamiek en natuurlijke gewoonten. Elk gedrag geeft aanwijzingen over hoe je kippen zich voelen, wat ze nodig hebben en hoe ze met elkaar omgaan.

Kippengedrag en Welzijn

Scharrelen is essentieel kippengedrag. Het houdt kippen mentaal scherp, voorkomt verveling en vermindert stress. Kippen nemen graag een zand- of stofbad om hun veren te reinigen. Dit helpt ook tegen parasieten zoals bloedluis of veerluis. Zorg daarom voor een vaste stofbadplek met droog zand, diatomeeënaarde of houtas. ’s Avonds zoeken kippen een verhoogde zitplek op. Dit instinct beschermt hen tegen roofdieren. Geef je kippen zitstokken van ongeveer 4 tot 5 cm breed, op minstens 40 cm hoogte.

Een hen die zich goed voelt, legt eieren in een rustig en vertrouwd nest. Na het leggen volgt vaak het bekende ‘ei-lied’. Controleer dan haar voeding, calciuminname en algemene gezondheid. Elke toom heeft een hiërarchie. De pikorde bepaalt wie als eerste eet, waar geslapen wordt, en wie beslist. Dit ontstaat al op jonge leeftijd.

Afwijkend Gedrag bij Kippen

Afwijkend gedrag is vaak het eerste signaal dat er iets niet klopt. Kippen die zich terugtrekken, niet meer eten of doelloos zitten, kunnen ziek zijn. Let op symptomen zoals bleke kam, vieze ogen of afwijkende mest. Komt vaak voor bij stress, verveling of tekorten. Bied verrijking aan zoals een snackbal, een kippenschommel of bladeren om in te zoeken. Controleer op veerluis of parasieten.

Verenpikken

Verenpikken klinkt misschien onschuldig, maar het is een serieus probleem dat helaas vaak voorkomt bij hobbykippen. Een kip die steeds aan de veren van een ander trekt, kan uiteindelijk zorgen voor kale plekken, wonden en zelfs bloedvergieten. Als je niet op tijd ingrijpt, kan dit gedrag snel uit de hand lopen. Bij verenpikken trekt of pikt een kip aan de veren van een ander. Soms is het zacht, alsof ze nieuwsgierig is. In andere gevallen gaat het hard en gericht, wat kale plekken of bloedende huid kan veroorzaken.

Verenpikken ontstaat meestal door een combinatie van factoren. Kippen hebben van nature behoefte aan scharrelen, zoeken, stofbaden en foerageren. Vooral een tekort aan methionine, een belangrijk aminozuur voor verenopbouw, eiwitten of zout kan leiden tot onrustig gedrag en pikgedrag. Een tekort aan voedingsstoffen kan ook ontstaan door onderliggende gezondheidsproblemen, zoals worminfecties of coccidiose. Fel licht, hitte, tocht, herrie of overbevolking geven kippen stress. Sommige kippenrassen, zoals Leghorns, zijn van nature wat pittiger en dus gevoeliger voor dit gedrag.

Zodra het gedrag er eenmaal is, kan het snel erger worden.

Ontstaat meestal bij te weinig ruimte of onduidelijke pikorde. Kan duiden op tekorten (zoals vitamine B), neurologische problemen of infecties zoals Marek. Snel handelen is nodig.

Eierenpikken

Het kapot pikken van eieren door kippen kan frustrerend zijn en leidt tot verlies van eieren en productiviteitsvermindering.

Eierenpikken is wanneer kippen eieren open pikken en de inhoud opeten. Er zijn verschillende vormen van dit gedrag:

  • Per ongeluk breken: De kip breekt per ongeluk een ei en eet het vervolgens op.
  • Actief kapot pikken: Sommige kippen zoeken bewust naar eieren om kapot te maken en op te eten.

Er zijn verschillende oorzaken van eierenpikken, waaronder:

  • Voedingsgebrek: Tekort aan essentiële voedingsstoffen.
  • Stress en verveling: Door een onaangepaste leefomgeving.
  • Gebrek aan calcium: Zwakke eierschalen nodigen uit tot kapot pikken.
  • Slecht ontworpen legnesten: Oncomfortabele legplekken.
  • Erfelijke aanleg: Sommige kippen zijn genetisch vatbaar voor destructief gedrag.
  • Imitatiegedrag: Kippen leren dit gedrag van elkaar.

Oorzaken en Oplossingen voor Afwijkend Kippengedrag

Voedingsgebrek

Voedingstekorten, zoals een gebrek aan eiwitten en mineralen, kunnen eierenpikken veroorzaken. Mogelijke oplossingen:

  • Zorg voor een uitgebalanceerd dieet rijk aan eiwitten.
  • Calciumrijke supplementen zoals oesterschelpen of kalksteen helpen bij het versterken van eierschalen.

Stress en Verveling

Stressvolle omstandigheden en verveling kunnen destructief gedrag aanwakkeren. Mogelijke triggers:

  • Overbevolking in de ren.
  • Gebrek aan verrijking zoals speeltjes of afwisseling in de omgeving.
  • Lawaai of plotselinge veranderingen kunnen kippen stress geven.

Gebrek aan Calcium en Mineralen

Calcium is essentieel voor het vormen van sterke eierschalen. Zonder voldoende calcium:

  • Worden eierschalen zwakker.
  • Hebben kippen de neiging om eieren te breken en te eten.

Oplossingen:

  • Calciumrijke voeding en supplementen: zoals Pikmix en Calcium Boost voor door het drinkwater.
  • Zorg voor vitamine D3 voor een betere calciumopname.

Slecht Ontworpen Legnesten

Oncomfortabele legnesten kunnen eierenpikken verergeren. Verbeter je legnesten door:

  • Voldoende privacy te bieden.
  • Donkere, rustige plekken te creëren.
  • Zacht nestmateriaal zoals hooi te gebruiken.

Erfelijke Factoren en Gedragsimitatie

Sommige kippen hebben een genetische aanleg voor destructief gedrag. Gedragsimitatie speelt ook een rol:

  • Kippen leren van elkaar door observatie.
  • Isoleren van kippen die dit gedrag vertonen kan helpen.
  • De rangorde binnen de toom kan eierenpikken beïnvloeden.
  • Laaggeplaatste kippen kunnen meer stress ervaren en destructief gedrag vertonen.
  • Zorg voor een gebalanceerde groepsdynamiek met voldoende ruimte en voedsel.

Hoe Verenpikken te Voorkomen

  1. Kies voor volledig kippenvoer met voldoende methionine en eiwit.
  2. Geef dagelijks wat extra vezelrijk bijvoer, zoals luzerne of groenteafsnijdsels. Voeg eventueel een mineralenblok of piksteen toe aan het hok.
  3. Strooi dagelijks een handje graan of zaden in het hok of zand om zoekgedrag te stimuleren.
  4. Hang een koolstronk, pikblok of takken op als afleiding.
  5. Creëer een afgeschermd hoekje in de ren met veilig los materiaal, zoals bladresten of wat stro, waar de kippen in kunnen graven en zoeken. Zorg dat het droog blijft en luchtig ligt, zodat er geen schimmelvorming ontstaat.
  6. Gebruik liever rustiger licht (geen felle verlichting boven 10 lux). Rood of warm licht kan bloedgericht gedrag afremmen.
  7. Geef minimaal 3 m² per kip in de buitenren. Zorg voor stevige zitstokken met voldoende tussenruimte. Vermijd tocht, vocht en plotselinge temperatuurwisselingen.
  8. Zoek uit welke kip (of kippen) de veroorzaker is. Isoleer de ‘pikker’ tijdelijk.
  9. Behandel wonden met zalf zoals Vetramil, Bepanthen, zinkzalf of Betadinezalf. Gebruik eventueel blauwspray om het bloed te camoufleren en de plek minder aantrekkelijk te maken.
  10. Bij aanhoudend pikgedrag kan het helpen om hertshoornolie op de kale huid of veren aan te brengen.

Hoe Eierenpikken te Voorkomen

Voedingsaanpassingen

Gezonde voeding is essentieel. Voorkom eierenpikken door:

  • Eiwitrijke voeding te geven.
  • Calciumsupplementen toe te voegen, zoals oesterschelpen.
  • Altijd vers water en voedsel van hoge kwaliteit beschikbaar te hebben.

Milieuverbeteringen

Een gezonde leefomgeving helpt destructief gedrag tegen te gaan. Verbeter de omgeving door:

  • Voldoende ruimte in de ren.
  • Verrijkingselementen zoals schuilplaatsen, zitstokken, en speelgoed.
  • Regelmatig onderhoud van de omgeving om stress te minimaliseren.

Optimaliseren van Legnesten

Optimaliseer legnesten door:

  • Donkere en rustige plekken te creëren.
  • Genoeg nestmateriaal zoals hooi of houtvezel te gebruiken.
  • De legnesten regelmatig schoon te maken en te onderhouden.

Gebruik van Legnesten met een Rol-Mechanisme

Legnesten met een rol-mechanisme voorkomen eierenpikken doordat de eieren direct wegrollen en buiten bereik van de kippen liggen. Voordelen:

  • Voorkomt dat kippen toegang hebben tot de eieren.
  • Langdurige oplossing voor terugkerend eierenpikken.

Het Omgaan met Verveelde Kippen

Verveling kan eierenpikken veroorzaken. Voorkom verveling door:

  • Speelgoed en verrijking in de ren te introduceren.
  • Interactie te stimuleren, zoals voer verstopt in de ren.
  • Regelmatig de omgeving te veranderen om nieuwsgierigheid op te wekken.

Versterken van Eierschalen

Zorg voor sterke eierschalen door:

  • Calciumrijk voer zoals oesterschelpen aan te bieden.
  • Supplementeer met vitamine D3 voor een betere opname van calcium.
  • Regelmatig het dieet te evalueren en aan te passen.

Sociale Interventies

Sociale interventies zijn nodig om eierenpikken te stoppen. Acties die je kunt ondernemen:

  • Identificeer kippen die dit gedrag vertonen en isoleer ze tijdelijk.
  • Pas de groepssamenstelling aan om stress te verminderen.
  • Gedragsmodificatie zoals het belonen van goed gedrag kan effectief zijn.

Herkennen en Verwijderen van Aanstichters

In ernstige gevallen moet je aanstichters verwijderen om het gedrag te stoppen:

  • Identificeer destructieve kippen die eieren kapotmaken.
  • Isoleer deze kippen van de groep om verdere verspreiding van het gedrag te voorkomen.

Omgaan met Nieuwe Kippen en Pikorde

Juist door de pikorde is het moeilijk om nieuwe kippen aan een bestaande groep toe te voegen. Nieuwelingen zullen het de eerste tijd moeten ontgelden alvorens ze een vast plaatsje in de pikorde toegewezen krijgen. Ze zullen dan ook pas volledig geaccepteerd worden zodra hun rang duidelijk is. Om die reden is het beter om bij een nieuwe introductie minstens twee kippen aan een groep toe te voegen. Enerzijds omdat de nieuwelingen toch een beetje steun aan elkaar hebben, anderzijds om eventuele negatieve reacties van de groep beter te verdelen.

Kippen kunnen namelijk vrij agressief reageren op nieuwelingen, zeker als er eten mee gemoeid is en er weinig ruimte is. Geef daarom nieuwkomers de kans om rustig te wennen aan de oude kippen en hou hen minimaal de eerste vijf dagen apart, maar wel zo dat ze in het zicht zitten veilig achter het gaas van je oude kippen. Onze ervaring is dat na een dag of vijf de ergste felheid er af is en de conflicten als je ze daarna bij elkaar laat minder heftig zijn. Houd de kippen tijdens de eerste periode als je ze uiteindelijk bij elkaar laat goed in de gaten. Ingrijpen is soms nodig. Bijvoorbeeld als een kip het hok niet uit durft, of echt voortdurend hard gepikt wordt en achterna gejaagd.

En natuurlijk als er echt bloed vloeit, moet de gewonde kip apart gezet worden of onmiddelijk met aluspray of blauwspray worden behandeld. Zet nieuwe kippen gedurende minimaal een dag of vijf apart in een deel van de ren dat je voor ze afschermt voor je ze aan de groep toevoegt, maar dan wel zo dat de nieuwe en de oude kippen elkaar kunnen zien. Geef je kippen de kans om langs het gaas met de nieuwelingen kennis te maken en laat ze pas vrij bij elkaar wanneer ze niet meer fel doen tegen elkaar. Het beste is om de echte kennismaking te laten gebeuren in een grote ruimte zodat ze kunnen vluchten en schuilen als dat nodig is. Kunnen ze los in je tuin, maar is je tuin niet voldoende afgeschermd, kortwiek ze dan eenmalig.

Wat te Doen Bij Verwondingen

Als je bloed ziet op de kip, spuit dan op die plek met alu spray of blauw spray. Dat werkt ontsmettend en door de kleur die je erop spuit wordt het niet meer aantrekkelijk voor de andere kippen om er op te blijven pikken. Kippen kunnen namelijk door het rode bloed dat ze zien elkaar letterlijk dood pikken. Als de wond onbehandeld blijft bestaat dus de kans dat de andere kippen daar op/aan gaan pikken, wat de wond groter maakt en zelfs de dood tot gevolg kan hebben. Als de kip op haar wond door andere kippen gepikt wordt, haal de gewonde kip dan voor haar eigen veiligheid uit de groep en zet haar even apart totdat de wond niet meer bloedt en wat meer geheeld is en je hem met een kleurtje ingesprayd hebt. Wanneer je haar terugzet, let dan ook even goed op het gedrag van de andere kippen zodat ze niet belaagd gaat worden.

Ruiperiode bij Kippen

Het najaar is aangebroken en plotseling verliezen de kippen hun veren en ligt het hele kippenhok er vol mee; de ruiperiode is aangebroken. Tijdens de rui verliezen de kippen hun versleten veren en ruilen ze deze in voor een nieuw, gezond verendek zodat ze de koude wintermaanden beter aan kunnen. Ook ander pluimvee en wilde vogels gaan tijdens deze periode in de rui. Wanneer een kip veren verliest ziet dit er heftig uit, het is dan ook een logische aanname dat de kip ziek lijkt of dat er wat anders aan de hand is. Gebeurt dit in het najaar, dan is hoogstwaarschijnlijk de rui aangebroken.

Tijdens de rui verliezen vogels hun veren en zien ze er kalig en wat ‘slonzig’ uit. Je kunt dit duidelijk herkennen aan een kippenhok vol met veren. Het ruiproces duurt gemiddeld tussen de 4 en 8 weken, maar het kan ook langer duren en dat geval doe je er goed aan om de kippen te helpen. Kippen in de rui hebben minder energie en zijn zwakker. Het lichaam is hard bezig met het eruit werken van de versleten veren en hiervoor nieuwe, gezonde veren terug te laten groeien. Het nieuwe verendek beschermt de kippen tijdens de koude wintermaanden.

Naast dat de kippen veren verliezen en er hierdoor wat kaal uitzien, zijn ze minder actief en leggen ze vaak ook geen eieren meer. De kippen zien er wat bleker en dunner uit en kakelen een stuk minder. Ook is de rangorde even weg in het kippenhok, dit komt omdat kippen dalen in rangorde als ze in de rui zijn. Na de rui zal er dus weer een nieuwe rangorde bepaald worden.

Verzorging tijdens de rui

Kippen in de rui hebben minder energie en zijn zwakker. Ondersteun ze met:

  • Vitamines
  • Eiwitrijke voeding (meelwormen, vlokreeftjes, kuikenopfokvoer)
  • Supplementen zoals Klaus Ruihulp of Vitaflow Vitamine

Hoe Herken je een Zieke Kip?

Een gezonde hen of haan scharrelt druk rond in het kippenhok, is sociaal en heeft een glanzend verenkleed. Kippen kunnen door verschillende redenen ziek worden, maar laten dit vaak niet goed zien. Een zieke kip probeert zich zo normaal mogelijk te gedragen. Zwakkere kippen worden namelijk vaak gepest door de rest van de groep.

Er zijn een aantal kenmerken waar je een gezonde kip aan kunt herkennen. Observeer je kippen regelmatig. Gezonde kippen zijn altijd in de weer. Ze scharrelen rond, springen op dingen en zijn met elkaar bezig. Het zit in het instinct van de kip om het grootste deel van de dag rond te scharrelen in een zoektocht naar voedsel. De kippen krabben de bodem open met hun poten en pikken in de grond op zoek naar kleine beestjes en zaden om te eten.

Symptomen van een zieke kip

  • Afwijkend gedrag (afzondering, minder scharrelen)
  • Verenkleed niet goed onderhouden
  • Diaree
  • Jeuk
  • Kale plekken (buiten de ruiperiode)
  • Verlammingsverschijnselen
  • Opgezette poten
  • Vermagering
  • Verminderde eierproductie

Veelvoorkomende fouten bij het aanpakken van eierenpikken

Veelvoorkomende fouten bij het aanpakken van eierenpikken zijn:

  • Niet tijdig ingrijpen, waardoor het gedrag zich verspreidt.
  • Onvoldoende aandacht voor voeding en leefomstandigheden.
  • Vertrouwen op één enkele oplossing, in plaats van een gecombineerde aanpak.

Veelgestelde vragen over eierenpikken bij kippen

Waarom pikken kippen eieren kapot?

Door voedingsgebrek, stress, verveling of slechte leefomstandigheden.

Hoe kan ik voorkomen dat mijn kippen eieren kapot pikken?

Zorg voor uitgebalanceerde voeding, verbeter de omgeving, en gebruik legnesten met een rol-mechanisme.

Wat moet ik doen als mijn kippen al eieren kapot pikken?

Herken en verwijder aanstichters, pas de voeding aan, en verbeter de omgeving.

Kan eierenpikken erfelijk zijn?

Ja, sommige kippen zijn genetisch vatbaar, maar meestal wordt het veroorzaakt door externe factoren.

Hoe kan ik de eierschalen van mijn kippen versterken?

Voeg calciumrijke supplementen zoals oesterschelpen toe en zorg voor voldoende vitamine D3.

labels: #Kip

Zie ook: