‘De zee zit barstensvol met jou, maar echt goed smaak je op een eitje’, dichtte Abdelkader Benali in 2003. Jacob Cats kon in 1636 ‘beter gout, als zout op aerden missen’ en de Bijbel stelt kortweg: ‘Zout is iets goeds’ (Lucas 14:34).

Het eeuwenlange gebruik van zout bij het kruiden en conserveren heeft tal van culinaire woorden opgeleverd. Het woord salade is eind zestiende eeuw ontleend aan het Frans. Het gaat via het Italiaans terug op het Latijnse werkwoord salare (‘zouten, inleggen’). De betekenis verschoof van ‘gerecht uit groente bereid’ naar ‘groene groente die rauw wordt gegeten’. Met name de verkorte vorm sla heeft deze tweede betekenis aangenomen. Een eigen betekenisontwikkeling vertoont de verkleinvorm slaatje, al in gebruik vanaf 1672 voor ‘koud hartig gerecht met tomaten, komkommer e.d.’

Een zoutige oorsprong heeft ook zult (‘gepekelde vleesspijs’).

Het Latijnse Salarium: Zoutrantsoen als Salaris

In de Romeinse tijd kregen soldaten een zoutrantsoen. Dit salarium werd later ook toegekend aan rondtrekkende ambtenaren. Zo ontstonden de betekenissen ‘bezoldiging aan officieren’ en ‘onkostenvergoeding van ambtenaren’. Het Latijnse woord salarium betekent salaris of ‘zoutrantsoen’. Dit komt omdat ze zout vroeger gebruikten als betaal- en ruilmiddel. De Romeinen betaalden bijvoorbeeld de soldaten en ambtenaren met zout.

Het is een populair weetje onder geschiedenisliefhebbers: wij danken ons woord salaris aan het feit dat Romeinse soldaten hun loon (of een deel ervan) in de vorm van zout kregen. Nu kende het Romeinse leger begrippen als calcearium (geld voor schoeisel) en vestiarium (kleedgeld), maar een ‘zoutsubsidie’ is toch echt een relatief recent verzinsel.

Overigens speelde zout wel degelijk een grote rol in het Romeinse Rijk. Het werd bijvoorbeeld gebruikt om vlees en vis langer houdbaar te maken. In de zouthandel ging bovendien een heleboel geld om - waar de staat flink van meeprofiteerde door er belasting over te heffen. Een van de wegen die naar Rome leidden, heette zelfs Via Salaria. Maar zout zelf was niet schaars of duur, weten we uit het werk van een andere Romeinse auteur, Livius.

Zout in de Bijbel en Uitdrukkingen

Zout komt ook voor in allerlei uitdrukkingen. Bijbels van oorsprong is als een zoutpilaar erbij staan: ‘verstijfd blijven staan’. De vrouw van Lot veranderde in een zoutpilaar toen ze op de vlucht voor de verwoesting van Sodom en Gomorra tegen Gods verbod in toch omkeek (Genesis 19:26). Het zout in de pap (‘datgene wat iets de moeite waard maakt’) is ontstaan als een omdraaiing van geen zout in de pap verdienen (‘heel weinig verdienen’).

In Matteüs 5-7 dat bekend is als de Bergrede, preekt de Here Jezus over het Koninkrijk van God. Iedereen die buigt voor koning Jezus; ook u, jij en ik, worden burger van dat koninkrijk. Iedereen die van zijn zonde bekeert en Jezus aanneemt als Heer en Verlosser wordt Zijn volgeling en krijgt een nieuwe identiteit. Jezus zegt hier niet: Je moet het zout en licht voor de wereld worden. Jezus zegt niet: Je kunt het zout en licht van de wereld worden. Jezus zegt ook niet: Je zult het zout en licht van de wereld worden. Nee, dat zegt Jezus niet. Jezus zegt: je bent het. Jullie zijn het! Zout en licht voor de wereld!

Zout en licht zijn geen kwaliteiten IN ons van nature, maar gaven AAN ons. Jezus vraagt ons niet om zoet, zuur, bitter te zijn. Nee. Hij zegt: je bent het zout van de aarde. Wees een christen die zout geeft, smaak brengt. Wees een zoutend zout! Het evangelie is zuiver als zout en het werkt wat uit.

Zout werkt ook bederfwerend. Vroeger was er geen koelkast en vrieskist. Door zout kan het eten (bijvoorbeeld vlees of vis) geconserveerd worden, goed bewaard worden voor lange tijd. Zout werkt ook zuiverend. In 2 Koningen 2:19-22 kunnen we lezen over een waterbron in Jericho die giftig was. Wellicht vanwege bacteriën. Die bron moest geneutraliseerd en gezuiverd worden van gif, voordat de bron weer kon functioneren zoals die van oorsprong bedoeld was. Wat gebeurde er toen? God gebruikte profeet Elisa om het water gezond te maken door zout te werpen, te strooien bij de waterbron. Zout werkt zuiverend.

Laat het zout zijn kracht niet verliezen. Palestijnse zout werd gewonnen uit de Dode Zee. Dit zout was samengesteld uit verschillende elementen. Door ontbinding van de samenstelling werd een deel van dit zout (nl. de onzuivere elementen zoals kalk) bitter en onbruikbaar. Dan is het zinloos Vermeng het zout in ons daarom niet met de wereld, dan kunnen we de smaak verliezen.

Sole: Een Eeuwenoud Drankje

Sole is een eeuwenoud drankje dat bestaat uit Keltisch zeezout en water. Het heeft talloze gezondheidsvoordelen en kan vooral gunstig zijn tijdens warm weer. De term 'sole' komt van het Latijnse woord 'sol', wat 'zon' betekent. Het zout dat wordt gebruikt in sole is Keltisch zeezout. Dit zout komt uit het gebied Guérande in Bretagne, Frankrijk. Het wordt gewonnen volgens een traditionele methode en bevat maar liefst 84 mineralen en spoorelementen.

Sole heeft verschillende gezondheidsvoordelen die het een waardevolle toevoeging maken aan je dagelijkse routine, vooral tijdens warm weer.

  • Hydratatie: Sole helpt het lichaam te hydrateren, vooral na een nacht van natuurlijke reparatie en detoxificatie tijdens de slaap.
  • Ontgifting: De mineralen in sole ondersteunen het natuurlijke ontgiftingsproces van het lichaam.
  • Energieboost: De mineralen en opgeslagen energie in sole kunnen helpen bij het stimuleren van energie gedurende de dag.
  • Verbeterde spijsvertering: Sole stimuleert het spijsverteringssysteem en bevordert de opname van voedingsstoffen uit voedsel.

Als je op zoek bent naar een gezonde aanvulling op je dagelijkse routine, overweeg dan om sole te proberen. Het is gemakkelijk te maken door een jampotje te vullen met Keltisch zeezout en water.

Zout in de Keuken

Teveel is misschien niet goed voor je, maar zonder is ook niet echt lekker: zout is een belangrijk basisingrediënt in de keuken. Als we het over zout hebben, bedoelen we meestal keukenzout. De scheikundige naam voor keukenzout is natriumchloride (NaCl). 1 gram keukenzout bestaat uit 0,4 gram natrium en 0,6 gram chloride. Zout is de belangrijkste bron van natrium in onze voeding.

Zout is één van de vijf basissmaken, naast zoet, bitter, zuur en umami. Zout wordt gebruikt voor de bereiding en de conservering van voedsel. Met zout kun je etenswaren langer houdbaar maken. Bijna alles wat ons eten doet bederven - bacteriën, microben en dergelijke - heeft een hekel aan zout. Zout onttrekt ook vocht uit het eten. Zout is ook een smaakversterker. Door een klein snuifje toe te voegen aan bijvoorbeeld cakebeslag of koekdeeg accentueer je de smaak en verbeter je de smaakbalans.

Het advies van het Voedingscentrum gaat uit van een maximum van 6 gram zout per dag voor volwassenen. De meeste mensen zijn geneigd om het zoutvaatje weg te laten van tafel. Maar wist je dat zo’n 80% van het zout dat je binnenkrijgt zit in het eten en drinken dat je koopt in de winkel? Fabrikanten voegen zout toe om eten op smaak te brengen, de houdbaarheid te verlengen of de juiste structuur te verkrijgen. De meeste zout zit in brood, vleesproducten en kaas.

Door zelf te koken, weet je hoeveel zout er aan je soep, saus of taart wordt toegevoegd. Als alternatief voor zout is het ook goed om gebruik te maken van kruiden, gedroogd of vers.

Verschillende Soorten Zout

Naast bijvoorbeeld badzout of strooizout, kom je zout toch het meeste tegen in de keuken. Keukenzout, ook wel tafelzout genoemd. Keltisch zeezout (licht grijs gekleurd zout dat is ontstaan door de opname van de mineralen uit de klei langs de zoutvelden. In mijn keuken werk ik heel graag met fleur de sel.

Fleur de sel is een enigszins vochtig zout. Hierdoor lost de zout niet op wanneer het over vochtig voedsel gestrooid wordt: het behoudt haar kristalstructuur en geeft een knapperige laag op het voedsel. De kristallen van fleurs de sel zijn ongelijk van afmetingen en onregelmatig gevormd en daarom lossen ze in een verschillend tempo op in de mond, waardoor je langer een zoute smaak houdt.

Interessante Feiten over Zout

Zout werd ook wel het ‘witte goud’ genoemd omdat je met zout het eten langer kon bewaren. Zeewater is zout, maar de Dode Zee tien keer zo zout is als de Noordzee. Toch is dat niet de het zoutste water op onze planeet. Het Don Juan-meer in Antarctica heeft een zoutgehalte van meer dan 40%.

Als Romeinse soldaten op pad gingen om in de landen rond de Middellandse Zee uit naam van hun heersers ‘beschaving’ te brengen, kregen ze een hoeveelheid zout mee. Dit sal, destijds nog een kostbaar goedje, diende als betaalmiddel. Sommige taalkundigen denken zelfs dat soldaat afstamt van de woorden sal dare (zout geven). Het werd vervolgens ook gebruikt als compensatie voor werk.

labels:

Zie ook: