Tijm (Thymus vulgaris) is een kruid dat behoort tot de Lamiaceae-familie, waartoe ook munt, lavendel, salie en marjolein behoren. Thymus vulgaris, oftewel ‘echte tijm’, behoort waarschijnlijk tot één van de oudste en meest gebruikte geneeskrachtige planten van Europa. Het wordt gebruikt als keukenkruid en is gewaardeerd om zijn geneeskrachtige eigenschappen en geliefd vanwege zijn bijzonder aromatische geur.

Werkingsmechanisme en inhoudsstoffen van tijm

Belangrijke inhoudsstoffen zijn etherische oliën met als hoofdbestanddeel de fenolen thymol en carvacrol. Verder bevat echte tijm flavonoïden, de triterpeenzuren, ursol- en oleanolzuur, looistoffen, fenolzuren zoals koffiezuur en kaneelzuur, bitterstoffen en saponinen. De werking van de fenolen thymol en carvacrol is het meest uitgebreid onderzocht.

Eigenschappen van tijm

  • Antimicrobieel
  • Spasmolytisch (ontkrampende)
  • Slijmoplossend
  • Anti-inflammatoir
  • Antioxidatief
  • Beschermend en stimulerend op het spijsverteringkanaal

Echte tijm wordt vanwege de antimicrobiële werking en verzachtende invloed op de luchtwegen voornamelijk ingezet bij luchtweginfecties en hoest. Ook kan tijm worden gebruikt om pathogenen in de darm te weren, alsmede een dysbiose tegen te gaan.

Aanmaak en bronnen

De plant tijm is wijdverbreid in Europa. Voor het vervaardigen van oliën, theeën of kruidenextracten worden de verse of gedroogde bladeren en bloemen gebruikt.

Indicaties voor gebruik van tijm

Bronchitis en hoest

Klinische studies hebben aangetoond dat de orale inname van tijm samen met andere kruiden symptomen van bronchitis kan verlichten. Bij patiënten met bronchitis verminderde de inname (3 maal daags 5,4 ml) van een siroop met tijm (15 g/100 ml) en klimop (1,5 g/100 ml) gedurende 11 dagen het hoesten aanzienlijk meer in vergelijking met de inname van een placebo. Ook in deze studie was er een snellere afname van de symptomen merkbaar.

In een klinische studie verminderde de nasale toediening van thymol de neiging tot hoesten na een capsaïcine-challenge. De toediening van een zoutoplossing verminderde de neiging tot hoesten niet.

Bacteriële infecties

In-vitro-onderzoek liet zien dat thymol de replicatie kan remmen van een aantal pathogene bacteriën, waaronder de maagzweerveroorzakende bacterie Helicobacter pylori en biofilm-producerende bacteriën zoals Escherichia coli, Listeria monocytogenes, Pseudomonas putida, Staphylococcus aureus en Klebsiella pneumoniae.

Gist- en schimmelinfecties

Etherische oliën van tijm kunnen de groei van schimmels tegengaan. In-vitro-onderzoek heeft aangetoond dat thymol en carvacrol de celwand en -membraan van de gisten Saccharomyces cerevisiae en Candida albicans kunnen verstoren en zo hun groei tegengaan.

Virusinfecties

Etherische oliën afkomstig van tijm kunnen de virusreplicatie van het humaan immunodeficiëntievirus (HIV) tegengaan door de functie van het virale Tat-eiwit, belangrijk voor RNA-transcriptie, te verstoren. Het is verder aangetoond dat tijm werkzaam is tegen het Influenza A-virus en herpes simplex-virus type 1 en type 2, waarschijnlijk door extracellulaire virusdeeltjes te inactiveren waardoor het virus zich niet verder kan verspreiden.

Parasieten

In vitro- en dieronderzoek heeft aangetoond dat thymol en carvacrol een remmende werking op de parasiet Leishmania infantum hebben. Tijmextract blijkt ook bij muizen effectief tegen de intestinale en musculaire fasen van de rondworm Trichinella spiralis, een parasiet die de gastheer kan binnendringen via het eten van onvoldoende verhit varkensvlees.

Dysbiose

Klinisch onderzoek wijst uit dat de dagelijkse inname van 25 ml olijfolie verrijkt met 250 mg/kg fenolen (0,25%) afkomstig van olijven en tijm (1:1) gedurende 3 weken de hoeveelheid bifidobacteriën gemeten in de ontlasting kan verhogen. Ook verlaagde de inname van de met-tijm-verrijkte olijfolie het geoxideerde LDL-cholesterol.

Aangezien tijm de aanwezigheid van gunstige darmbacteriën kan stimuleren en de groei van pathogenen kan tegengaan, zou tijm kunnen worden gebruikt bij dysbiose.

Tijmsiroop en zwangerschap: veiligheidsoverwegingen

Medicinaal gebruik van tijm wordt tijdens de zwangerschap en de borstvoedingsperiode afgeraden vanwege te weinig onderzoek. Dit betekent dat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs is om de veiligheid van tijmgebruik tijdens deze periodes te garanderen. Het is belangrijk om voorzichtig te zijn en het zekere voor het onzekere te nemen.

Contra-indicaties

Tijm zou een reducerend effect kunnen hebben op bloedplaatjes. Het wordt aangeraden om twee weken voor een operatie het gebruik te stoppen. Er is voorlopig bewijs dat bestanddelen uit tijm de werking van de oestrogeenreceptor kunnen beïnvloeden. Theoretisch gezien zou tijm daardoor hormoon-gerelateerde ziektebeelden kunnen verergeren. Totdat er meer onderzoek is gedaan is voorzichtigheid geboden voor vrouwen met condities als borstkanker, blaaskanker, baarmoederhalskanker en endometriose.

Dosering

Tijm kan in verschillende vormen worden ingenomen. In klinische studies die de effecten van tijm op bronchitis bestudeerden werd een totale dagelijkse dosis van 480 mg tijmextract, een dagelijkse hoeveelheid van 16,2 ml siroop met 15 g/100 ml tijm, of 5-maal daags 30 druppels van een vloeibaar extract gebruikt gedurende 11 dagen.

Bijwerkingen

Over het algemeen wordt tijm goed verdragen. In enkele gevallen kan de inname van tijm gastro-intestinale klachten, hoofdpijn of duizeligheid veroorzaken of kan contact met tijm tot huidirritatie of contactdermatitis voeren. Tijm kan allergische reacties veroorzaken bij personen die ook allergisch zijn voor oregano of andere planten van de Lamiaceae-familie.

Interacties

Omdat tijm in vitro de activiteit van acetylcholine kan verlagen moet voorzichtigheid worden betracht bij het gebruik van cholinerge en anticholinerge medicatie. Theoretisch zou tijm de werking van bloedverdunners en plaatjesaggregatieremmende medicatie kunnen versterken en daardoor het risico op bloedingen kunnen vergroten. In theorie zou tijm de werking van oestrogeensubstitutietherapie kunnen remmen. Tijm zou de topische absorptie van ketoprofen en naproxen kunnen vergroten.

Vanwege de mogelijkheid van een reducerend effect op bloedplaatjes is het verstandig om op te passen met de volgende kruiden: Ginkgo biloba, Panax ginseng, paardenkastanje, zoethout, wilde peen, knoflook, fenegriek, kamille, arnica, ui, kruidnagel, wilg en andere.

Alternatieven tijdens de zwangerschap

Gezien de mogelijke risico's is het raadzaam om tijdens de zwangerschap alternatieve middelen te overwegen voor de behandeling van hoest en keelklachten. Raadpleeg altijd een arts, verloskundige of apotheker voor advies over veilige alternatieven. Enkele opties kunnen zijn:

  • Keelsnoepjes zonder suiker, zoals Anta Flu
  • Thee met honing
  • Gemberthee
  • Isla (IJslands mos)
  • Citrosan (voor vitamine C)

Het is belangrijk om te onthouden dat zelfzorg en het raadplegen van een professional de beste aanpak is om de gezondheid van zowel de moeder als het kind te waarborgen tijdens de zwangerschap.

labels:

Zie ook: