Met Carnaval, van origine een katholiek feest, wordt het begin van het vasten gevierd. Om de vasten beter aan te kunnen, wordt in de dagen voor Aswoensdag, op de zondag, maandag en dinsdag, eerst flink feest gevierd. De christelijke vastenperiode start na carnaval op Aswoensdag. De vastenperiode zoals we die in het christendom kennen, dient ter voorbereiding op Pasen.

De Datums van Carnaval en Pasen

Dat de datum van Carnaval en dus Aswoensdag ieder jaar wisselt, is omdat het feest verbonden is met Pasen. Tijdens de 40 dagen voor Pasen wordt er traditioneel door katholieken gevast. De datum van het Paasfeest wisselt ieder jaar. Dit hangt af van de stand van de maan. Afgesproken is dat Pasen gevierd wordt op de eerste zondag die volgt op de eerste volle maan na het begin van de lente. Pasen valt daardoor tussen 22 maart en 25 april. Carnaval vieren we daarom tussen 1 februari en 7 maart.

Wat is Vasten?

In een vastenperiode eet of drink je gedurende een bepaalde periode anders en vaak minder dan wanneer je niet vast. Waarom mensen vasten, is heel verschillend. In de grote godsdiensten ligt een vastenperiode op voorhand vast, maar verschilt het wel per jaar wanneer de vastenperiode aanbreekt. Tijdens de vastenperiode onthoud je je van bepaalde luxe en gewoonten, zoals televisiekijken, snoepen, roken, of alcohol drinken.

Vasten is een tijdlang je onthouden van het gebruik van bepaalde dingen. Het kan gaan om eten en drinken, maar tegenwoordig ook om andere dingen, bijvoorbeeld je auto minder of niet gebruiken, de computer of iPhone uit laten staan. Een goede manier van vasten probeert vier dingen te bereiken:

  • een betere omgang met jezelf;
  • een betere omgang met medemensen;
  • een betere omgang met het milieu en de gehele wereld;
  • een betere omgang met God.

Voor gelovige mensen zijn juist de eerste drie wegen in hun combinatie een goede manier om het vierde doel na te streven: een betere omgang met het geheim dat we God noemen. Vasten is voor gelovigen daarom ook steeds een voorbereiding op het hoogfeest van Pasen en een periode van inkeer en bezinning.

Aswoensdag: Het Begin van de Vastenperiode

De eerste vastendag wordt Aswoensdag genoemd. Om zich voor te bereiden op de vastentijd vieren katholieken de drie dagen voor Aswoensdag feest: Carnaval. Aswoensdag is de eerste dag van de vastentijd. Mensen kunnen in de kerk op hun voorhoofd een askruisje krijgen, wat herinnert aan een middeleeuws boeteritueel, toen zondaars die zich bekeerden werden bestrooid met as. Op een enkele plek wordt door de priester bij mannen nog as op het hoofd gestrooid. De as wordt tijdens de viering op Aswoensdag gemaakt door overgebleven palmtakjes van Palmpasen van het jaar ervoor te verbranden.

Het askruisje moet mensen eraan herinneren dat hun leven vergankelijk is, niet meer dan stof en as, en dat een mens dus zijn plaats moet kennen.De as is een herinnering aan de eigen sterfelijkheid. Een manier om te zeggen: ‘Er komt een moment dat je er niet meer bent. Als je ooit in de hemel wilt komen, is dit misschien het moment om je leven te gaan beteren.’ Toch heeft de as ook een positieve betekenis. As is namelijk enorm vruchtbaar, en staat zodoende ook voor nieuw leven.

De Vastenperiode in Detail

De katholieke vastenperiode begint op Aswoensdag en eindigt op de zaterdag vóór Pasen om 12.00 uur ’s middags. Dat zijn 46 dagen. De zondagen tellen niet mee als vastendagen, dus uiteindelijk blijven er 40 dagen over, vandaar de 'veertigdagentijd'. Het getal 40 verwijst onder meer naar het aantal dagen dat Jezus volgens drie evangelisten in de woestijn verbleef en het aantal jaren dat de Israëlieten vanuit Egypte onderweg waren naar het Beloofde Land.

In de vastentijd draagt de priester tijdens de Eucharistie een paars kazuifel. Paars is in de R.-K. Kerk de symbolische kleur voor boete, berouw, inkeer en rouw. Uitzonderingen op de paarse kleur zijn de vierde zondag (Halfvasten) en Witte donderdag.

Belangrijke Dagen Tijdens de Vastenperiode

  • Aswoensdag: De eerste dag van de vastentijd.
  • Halfvasten: De vierde zondag in de vastentijd, soms gevierd met een klein carnavalsfeest.
  • Palmpasen: De zondag voorafgaande aan Pasen, waarop de intocht van Jezus in Jeruzalem wordt herdacht.
  • Goede Week: De week voorafgaande aan Pasen, een week van inkeer en bezinning.
  • Witte Donderdag: De donderdag voor Pasen, waarop het Laatste Avondmaal wordt herdacht.
  • Goede Vrijdag: De vrijdag voor Pasen, waarop de kruisiging van Jezus wordt herdacht.
  • Stille Zaterdag: De zaterdag voor Pasen, de laatste vastendag.
  • Pasen: De dag waarop de verrijzenis van Jezus Christus wordt gevierd.

Vastenactie

Wist je dat Vastenactie al sinds 1961 campagne voert voor projecten in ontwikkelingslanden? De vastentijd is een periode van bezinning en solidariteit met anderen. Je staat wat vaker stil bij mensen die het minder goed hebben dan jij. Vasten betekent 'even minderen voor een ander'. Het idee is te geven wat je bespaart (of kunt missen) om het leven van anderen ver weg te verbeteren. Vastenactie werft fondsen om wereldwijd kleinschalige ontwikkelingsprojecten te steunen.

De Vastenactie staat dit jaar in het teken van schoner koken in Oeganda. Daar heeft een groep vrouwen ontdekt hoe ze van gft-afval briketten kunnen maken om hun kookvuren mee te branden. Daarmee sparen ze het kostbare oerwoud, beperken ze de uitstoot van schadelijke stoffen, verminderen ze het zwerfafval op straat én besparen ze dagelijks veel geld. Met de verkoop van de briketten kunnen ze bovendien extra inkomsten verdienen. Een ogenschijnlijk eenvoudige oplossing met grote impact dus!

Moderne Interpretaties van Vasten

Tegenwoordig zijn de christenen niet meer zo streng met vasten. Wel vinden ze het nog steeds interessant en belangrijk. Want ook in andere godsdiensten wordt er gevast en nagedacht over de manier van leven. Harold Wijnholds (18) organiseert samen met een kerkgenoot #40dagenpauze. "Binnen onze baptistengemeenschap is vasten niet zo'n ding, maar het leek de jongere mensen tof om toch iets te doen. Op deze manier is het wat laagdrempeliger." Hij vast niet op de traditionele manier, maar stopt 40 dagen met social media. Die begonnen steeds meer tijd op te slokken voor Harold en de mensen om hem heen.

Ook Hanneke van de Put (24) vast op haar eigen manier: "Niet eten zou ik niet volhouden". Maar ze geeft wel 40 dagen iets op waar veel tijd in gaat zitten. Netflix. "Ik merkte dat mijn Netflix-gedrag best wel uit de klauwen was gelopen. Soms zette ik 's avonds een afleveringetje aan en was ik ineens vier of vijf afleveringen verder."

Carnaval: Feest Voor de Vasten

Carnaval vindt volgens de christelijke traditie plaats op zondag, maandag en dinsdag voor het begin van de vastentijd. Deze dagen staan in het teken van veel eten en drinken met vette dinsdag als hoogtepunt. Een mogelijke verklaring voor de naam carnaval is de afleiding uit het Latijnse carne vale, wat betekent afscheid van het vlees. Na vette dinsdag volgt Aswoensdag; het begin van de vastentijd.

Traditionele Vastenpraktijken

Volgens de Cathechismus van 1948 van het bisdom Den Bosch verbiedt de Kerk het meer dan ééns een volle maaltijd te nuttigen. Het is wel toegestaan 's morgens en 's avonds enige spijzen te gebruiken volgens de goedgekeurde gewoonte van het land. M.a.w. 2 lichte maaltijden en 1 normale maaltijd, eigenlijk al wat de meeste Nederlanders doen, het enige is dat de hoofdmaaltijd in de middag wordt genuttigd. Volgens de Heid Catholica uit 1963 is de vastenpraktijk in de loop der eeuwen zeer gemilderd.

Vastentijd: Veertig dagen lang, tot aan Paaszaterdag, moet je dan zuinig aan doen met eten: geen zoetigheid, en minder vlees. Kinderen moesten vroeger hun snoep en koekjes bewaren in een speciaal vastentrommeltje. Zo bereiden christenen zich voor op het Paasfeest.

Hongerdoek

Middeleeuwse kerken schermden het hoofdaltaar tijdens de vastenperiode af met een doek. Zo’n ‘hongerdoek’ was een teken van soberheid. Deze werd daarnaast gebruikt om het kerkgedeelte voor de geestelijken te scheiden van de ruimte voor de gelovigen. Ook verwees de hongerdoek naar het ‘voorhangsel’ in de tempel te Jeruzalem dat in tweeën scheurde toen Jezus stierf.

Data vastenperiode

In 2025 start de vastenperiode op 5 maart en eindigt op 19 april.

labels:

Zie ook: