Vis en rood vlees zijn belangrijke onderdelen van het dieet van veel mensen, maar er bestaan veel vragen en misverstanden over de gezondheidsvoordelen en risico's van beide. Dit artikel biedt een gedetailleerd overzicht van de verschillende soorten vis en rood vlees, hun voedingswaarden, en de impact op zowel de gezondheid als het milieu.

Wat is Rood Vlees?

Rood vlees komt van runderen, schapen, geiten en varkens. Ook al is het vlees van deze dieren niet altijd duidelijk rood van kleur, toch wordt dit gerekend tot rood vlees.

Bewerkt Vlees

Bewerkt vlees is voor de verkoop bewerkt om de smaak of houdbaarheid te beïnvloeden door het te roken, door het te zouten of door conserveringsmiddelen toe te voegen. Vleeswaren, zoals worst, ham of paté, en bewerkt vlees zoals hamburger, worst en gemarineerd vlees vallen in de categorie bewerkt vlees. Door de bewerking kunnen kankerverwekkende stoffen (carcinogenen) ontstaan. Deze stoffen kunnen cellen beschadigen in ons lichaam, wat tot kanker kan leiden.

Risico's van Rood en Bewerkt Vlees

Mensen die meer dan de geadviseerde hoeveelheid rood vlees of bewerkt vlees per dag eten, hebben een (licht) verhoogd risico op het krijgen van kanker. Wetenschappelijk onderzoekt toont dit aan.

Advies van het Voedingscentrum

Het Voedingscentrum adviseert om niet meer dan 300 gram rood vlees per week te eten. Eet liever ook geen bewerkt vlees zoals ham, salami en worst. Afwisseling is belangrijk. Wissel het eten van rood en bewerkt vlees af met:

  • Wit vlees zoals kip of ander gevogelte
  • Vis
  • Peulvruchten
  • Noten
  • Een dagje zonder vlees of vegetarisch (geen vis en geen vlees) met bijvoorbeeld tofu, tempé of ei

Is het eten van rood en bewerkt vlees net zo schadelijk als roken?

Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), onderdeel van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), classificeert bewerkt vlees als 'kankerverwekkend voor mensen'. En rood vlees als 'waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen'. Bewerkt vlees valt daarmee in dezelfde categorie als tabak, alcohol en asbest. Dat betekent dat er doorslaggevend bewijs is dat deze stoffen kankerverwekkend zijn. Het betekent echter niet dat de risico's even groot zijn. Dat verschilt per stof. In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 19.000 mensen kanker door roken.

De Voordelen van Vis

Vis is onderdeel van een gezonde voeding. Het staat in de Schijf van Vijf. Vis is goed voor de gezondheid. Visvetzuren zijn goed voor je hart en bloedvaten. Daarom is het advies 1 keer per week vis te eten.

Veel soorten vis bevatten vitamine B6, B12, selenium en omega 3-vetzuren. Vette vis bevat veel vitamine D en B2. Vis is eiwitrijk. Het bevat ook ijzer, maar minder dan vlees.

Er zijn indicaties uit onderzoek van het Wereld Kanker Onderzoek Fonds dat vis de kans op lever- en darmkanker verkleint. Vis kan mogelijk een rol spelen bij het verkleinen van de kans op kanker doordat mensen die meer vis eten, minder rood en bewerkt vlees eten.

Vitamines en Mineralen in Vis

Vissoorten zoals haring, makreel, sardines en zalm zijn rijk aan vitamine D. Vitamine D is belangrijk voor gezonde tanden en botten. Deze vitamine is ook belangrijk voor onze spieren en immuunsysteem. Veel soorten vis bevatten selenium (seleen). Dit mineraal werkt als antioxidant. Het beschermt rode bloedlichaampjes en cellen tegen beschadiging.

Vis als haring, zalm, makreel en sardines bevatten veel goede vetzuren, ook wel bekend als omega 3-vetzuren. Deze vetzuren behoren tot de onverzadigde vetten. Omega 3-vetzuren verkleinen de kans op hart- en vaatziekten.

Soorten Vis

De Noordzee herbergt een grote diversiteit aan verschillende soorten vis, meer dan 200 soorten. Een deel van deze vis wordt gericht bevist door de Nederlandse vloot en een deel komt als bijvangst in de netten terecht. Hieronder volgt een overzicht van enkele bekende soorten:

Platvissen

Platvissen leven typisch op- of nabij de bodem en hebben een afgeplat lichaam. Maar gek genoeg zijn niet hun hele leven plat. Platvissen beginnen hun leven als een normale vis met beide ogen aan één kant en zwemmen dan vrij in de waterkolom. Na een bepaalde tijd, vaak per soort verschillend, ondergaan ze een metamorfose. Het oog van de ene kant verschuift naar de andere kant. De platvis heeft dan twee ogen op één kant van zijn lichaam, zie ook de illustratie hieronder. De vis wordt platter en gaat op de bodem leven. De oogzijde, de kant waar de ogen op staan, is dikwijls gekleurd om op de ondergrond te lijken.

Voorbeelden van platvissen:

  • Tong (Solea solea): Tong paait in ondiep water op ongeveer 20-50 meter diepte bij een temperatuur van 6 tot 12° C in de zuidelijke Noordzee (en op enkele plaatsen in het Skagerak en Kattegat).
  • Schol (Pleuronectes platessa): Schol komt langs de gehele Europese kustzone van de Barentszzee tot aan de westelijke Middellandse zee voor.
  • Tarbot (Scopthalamus maximus): De tarbot is een brede, vrijwel ronde platvis met een grote kop en bek. Zijn ogen staan op de linkerzijde. Hij heeft benige knobbels op de donkere kant.
  • Griet (): Griet is dunner en slanker dan tarbot. De ogen van de griet kunnen links of rechts zitten. Hij heeft kleine, gladde schubben zonder benige uitsteeksels.
  • Schar (Limanda limanda): Schar komt in het algemeen voor langs de Nederlandse kust, maar ook langs de kusten van de Atlantische Oceaan ten noorden van Spanje, de Noordzee en de zuidelijke Oostzee.
  • Bot: Bot heeft z’n ogen meestal op de rechterzijde, maar soms ook op linkerzijde. De oogzijde wordt vaak gekenmerkt door onregelmatige oranje vlekken, maar nooit zo duidelijk als bij de schol.
  • Tongschar (Microstomus kitt): Tongschar kan paaien van januari tot begin november. Een vrouwtje van 30 cm produceert ongeveer honderdduizend eitjes.
  • Witje (Glyptocephalus cynoglossus): Witjes leven op de zachte bodem van de diepe Noorse fjorden, in de noordelijke Noordzee en in de diepere wateren ten westen van de Britse eilanden.
  • Heilbot (Hippoglossus hippoglossus): Heilbot heeft een voorkeur voor diepe, koude wateren van 200 tot 2000 m.
  • Scharretong (): De scharretong komt voornamelijk voor in het noordoosten en het oosten van de Atlantische oceaan en de Middellandse zee, maar in de Noordzee wordt hij weinig aangetroffen.
  • Lange schar: Lange schar paait in het hele verspreidingsgebied van februari tot april. Een vrouwtje van 30 cm produceert 250.000 eitjes en dit aantal neemt toe naarmate ze groeit.

Kraakbeenvissen

Kraakbeenvissen verschillen van andere vissen op een aantal kenmerken. Vooral van beenvissen. Zo hebben kraakbeenvissen hebben geen zwemblaas om hun drijfvermogen te regelen zoals (been)vissen dat doen. In plaats hiervan hebben kraakbeenvissen die in de waterkolom leven (met name haaien) brede borstvinnen en veel olie in hun lever. Haaien hebben dan nog een staart die die voor extra lift zorgt.

Voorbeelden van Kraakbeenvissen:

  • Stekelrog (Raja clavata): De paring vindt in het voorjaar plaats, waarna het vrouwtje enkele weken later 70 tot 150 eikapsels legt.
  • Koekkoeksrog (Leucoraja naevus): De eikapsels zijn 5-7 cm lang (exclusief hoorns) en 3-5 mm breed.
  • Blonde rog (Raja brachyura): Het vrouwtje produceert tussen februari en augustus ongeveer 30 eikapsels van 12×8 cm (exclusief hoorns) die na ca.
  • Gevlekte rog (Raja montagui): De eikapsels (7 x 4 cm) worden tussen april en juni gelegd en komen na 5-6 maanden uit, zie de afbeelding hieronder.
  • Gevlekte gladde haai (Mustelus asterias): Het vrouwtje heeft een draagtijd van 10-12 maanden en werpt 10-35 jongen van ongeveer 30 cm lang.

Duurzaamheid en Milieu-impact

De visvangst heeft tegelijkertijd impact op het milieu. De grootste problemen zijn overbevissing, ongewenste bijvangsten en zeebodems die worden aangetast. Ook kweekvis zorgt voor milieubelasting.

Voor de productie of vangst van vis is gemiddeld minder water en land nodig dan voor vlees. Voor de teelt van rood vlees wordt veel land, water en energie verbruikt. Bij vis is dat meestal minder, op enkele uitzonderingen na. Maar vis eten heeft ook gevolgen voor het milieu. Probeer daarom vaker te kiezen voor vegetarische opties zoals peulvruchten en te variëren tussen vlees en vis.

Overbevissing

Van sommige soorten vis wordt meer gevangen dan er jaarlijks bijkomt. Dit noemen we overbevissing, hierdoor loopt de hoeveelheid vis terug of verdwijnen soorten volledig uit sommige gebieden. Dit geldt bijvoorbeeld voor bepaalde soorten tonijn.

Keurmerken

Topkeurmerken zoals MSC en ASC en de VISwijzer kunnen je helpen te kiezen voor duurzaam gevangen of gekweekte vis.

Vis en Rood Vlees in Vergelijking

Wat is gezonder om te eten als je ze tegen elkaar afweegt: vis of vlees? Bonen zijn beter! Er zijn vast wel voorbeelden te vinden van soorten vis die beter zijn dan vlees. En vanwege de jodium en vitamine D is het best aan te raden om een aantal keren per maand vis te eten. Maar om nou te zeggen, maak van de anderhalf ons vlees per dag anderhalf ons vis, want dat is beter… Nee.

Vaker kiezen voor vis in plaats van vlees is goed voor het milieu en je gezondheid. Vis levert goede voedingstoffen die we nodig hebben, zoals visvetzuren. Deze zitten niet in vlees of andere producten.

Consumptie en Bewaring

Nederlanders eten gemiddeld 15 gram vis per dag. 30% haalt de aanbeveling om 1 keer in de week vis te eten. Er zijn veel mensen die helemaal geen vis eten. Dat haalt het gemiddelde omlaag.

  • Verse vis bewaar je zo dicht mogelijk bij het vriespunt. Deze vis eet je het liefste dezelfde dag nog op, uiterlijk de volgende dag.
  • Magere vis is in de vriezer ongeveer 6 maanden houdbaar. Vette vis blijft ingevroren 3 maanden goed, net als bereide vis, zoals kibbeling en gerookte paling.
  • Bij vis die al ingevroren is gekocht geldt de houdbaarheidsdatum. Bewaar je vis langer in de diepvries, dan kan de kwaliteit achteruit gaan.
  • Bij vis in pot of blik geldt de houdbaarheidsdatum op de verpakking. Vaak is vis in gesloten pot of blik nog na de houdbaarheidsdatum veilig te eten: kijk, ruik en proef of het nog goed is. De vis blijft buiten de koelkast goed. Zodra de verpakking geopend is, moet de vis in de koelkast bewaard worden.
  • Bereide vis, zoals gebakken vis, kan 2 dagen bewaard worden in de koelkast bij een temperatuur van 4°C. Na opening van de verpakking is gerookte vis nog 2 dagen houdbaar in de koelkast.
  • Vis uit de vriezer kun je het beste ontdooien in de koelkast. Leg de avond van tevoren de vis afgedekt op een bordje in de koelkast. Heb je meer haast? Je kunt de vis ook in de magnetron ontdooien via de ontdooi-stand of in koud water in de koelkast.

Mythes over Vis en Vlees

Emeritus hoogleraar voedingsleer Martijn Katan prikt graag voedingsmythes door. De ideale persoon dus om aan te geven wat de feiten en fabels zijn over vlees en vis. En als het over gezond en duurzaam voedsel gaat, voegt hij er graag zelf nog een derde optie aan toe: eet bonen!

Hieronder enkele stellingen over vis en vlees, beoordeeld door Martijn Katan:

  • Rood vlees is ongezonder dan wit vlees: Feit noch fabel. Je kunt niet stellen: varkensvlees is slecht en kippenvlees is goed.
  • Wie geen vlees eet, leeft langer: Feit, maar waarom? Vegetariërs en veganisten leven langer, maar de vraag is waarom dat zo is.
  • Onbewerkt mager vlees past goed in een gezond eetpatroon: Feit. Vooral vanwege de eiwitten, vitamines en mineralen.
  • Een vleestaks is beter voor het milieu en de volksgezondheid: Fabel. Je kunt beter een CO2-taks op veeteelt heffen.
  • Door vette vis te eten verlaag je de kans op het krijgen van een hartkwaal: Feit noch fabel. We zijn niet verder gekomen dan het stadium ‘Ja, het helpt vermoedelijk een beetje.’ Helaas.
  • Voor mensen die geen vis eten, zijn visoliecapsules met de omega 3-vetzuren een goed alternatief: Fabel. Die omega 3-vetzuren leveren niet de gezondheidsvoordelen op waarop was gehoopt.
  • Gefrituurde vis, zoals kibbeling of een lekkerbekje, past niet in een gezond voedingspatroon: Feit. Kibbeling of een lekkerbekje eet je omdat het lekker is, niet voor de gezondheid.
  • Door vis te eten loop je de kans om schadelijke stoffen binnen te krijgen: Fabel. De hoeveelheden schadelijke stoffen die je binnenkrijgt door vis te eten zijn verwaarloosbaar.
  • Vis is gezonder dan vlees: Geen feit of fabel. Bonen zijn beter.

labels: #Vlees

Zie ook: