Dat te veel zout eten niet goed voor je is, weten de meeste mensen wel, maar wat de daadwerkelijke gevolgen zijn wordt nog wel eens onderschat. En dat terwijl de gevolgen niet mals zijn.

Wat is dan te veel zout?

De aanbevolen hoeveelheid zout die je dagelijks mag binnenkrijgen is 6 gram, wat neerkomt op zo’n anderhalve theelepel fijn keukenzout. Maar in werkelijkheid krijgen vrouwen gemiddeld 7,5 gram zout per dag binnen en mannen zelfs bijna 10 gram.

Verborgen zouten

Het zout dat we binnenkrijgen komt lang niet allemaal uit je eigen zoutmolen, sterker nog je krijgt het grootste gedeelte zelfs ongemerkt binnen. Een groot deel van het zout in ons eten komt uit bewerkte voedingsmiddelen die je bijvoorbeeld op je brood eet, zoals kaas en vleeswaren, maar ook vleesvervangers zijn bewerkt en bevatten daarom dus veel onopgemerkt zout.

Daarnaast krijg je veel zout binnen via kant-en-klaar maaltijden. Denk aan de makkelijke gerechten die je het liefst snel opeet voor de televisie, zoals een diepvriespizza, magnetronmaaltijden, kant-en-klare soepen en sauzen. Maar vergeet ook de smaakmakers niet, zoals bouillonblokjes en bijvoorbeeld sambal.

Gevolgen van te veel zout

Een teveel aan zout - dus overschrijding van 6 gram per dag - kan leiden tot een verhoogde bloeddruk, hart- en vaatziekten, nierziekten, maagkanker en botontkalking. Vooral voor mensen met een hoge bloeddruk, overgewicht of ouderen is het verstandig om de zoutconsumptie te verlagen, omdat deze groepen extra veel risico lopen op de gezondheidsgevolgen.

Het effect op het lichaam

Bij het eten van te veel zout, houdt het lichaam meer vocht vast dan normaal. Doordat er natrium in zout zit - hetgeen dat het vochtbalans in je lichaam regelt - moeten je nieren overuren draaien om dit weer uit het lichaam te verwijderen. Je lijf houdt dus meer vocht vast, waaronder ook in je bloedvaten. Het hart moet harder werken om het bloed rond te pompen en daardoor verhoogt je bloeddruk.

Deze effecten kunnen leiden tot de bovengenoemde gevolgen voor de gezondheid.

Denk niet alleen aan de zoutmolen

Het zoutmolentje van tafel laten en ook geen zout meer toevoegen aan je eten tijdens het koken is goed, maar dit verlaagt niet in een keer je zoutconsumptie naar de aanbevolen hoeveelheid. Bijna alle Nederlanders eten meer zout dan de dagelijkse hoeveelheid die nog gezond is voor je nieren. Gemiddeld eten we meer dan een kilo zout per persoon per jaar te veel.

Een verlaging van de zoutconsumptie van 9 gram zout per dag tot maximaal 6 gram per dag kan naar schatting bijna 150.000 gevallen van chronische nierschade voorkomen over een periode van 10 jaar. Daarnaast voorkomt het bij 250 mensen nierfalen, waarbij dialyse of transplantatie nodig is.

Meeste zout uit bewerkte voedingsmiddelen

Maar liefst 84% van het zout dat mensen binnenkrijgen komt uit bewerkte voedingsmiddelen en gerechten. Slechts 16% komt uit het zoutvaatje. Dagelijkse zoute boosdoeners zijn kazen, vleeswaren, bewerkt vlees en kant-en-klare vleesvervangers.

Feiten en fabels over zout

Er bestaan veel misverstanden over zout. Kun jij de feiten over zout onderscheiden van de fabels?

  • Als ik een lage bloeddruk heb, dan is zout eten juist goed

    Fabel. Een lage bloeddruk heeft vaak geen duidelijke oorzaak. Bovendien heeft bijna iedereen een zoutoverschot doordat we (te) veel zout eten. Val je (vaak) flauw door een lage bloeddruk of ervaar je andere klachten? Ga dan naar je huisarts. De huisarts beoordeelt of er onderzoek nodig is naar een onderliggende oorzaak en stelt eventueel een behandelplan op.

  • Na zweten moet je zoutverlies compenseren

    Fabel. In zweet zit zout. Als je flink zweet, verlies je zout. Maar het is niet nodig om dit te compenseren. Doordat we allemaal (te) veel zout eten, heeft bijna iedereen een overschot. Flink zweten vermindert dat nauwelijks. Belangrijk is wel om het vocht dat je verliest aan te vullen, door voldoende te drinken. Een tekort aan zout komt alleen in extreme situaties voor. Bijvoorbeeld bij mensen die in (extreme) zomerhitte de Nijmeegse Vierdaagse lopen.

  • Minderen met zout helpt nierschade te voorkomen

    Feit. Te veel zout is een gevaar voor de gezondheid. Zout verhoogt de bloeddruk en vergroot hiermee het risico op hart- en vaatziekten. De te hoge bloeddruk beschadigt de kleine bloedvaatjes in de nieren. En als je al nierschade hebt, ben je extra gevoelig voor te veel zout: je nierfunctie gaat daardoor sneller achteruit.

  • Gezond zout is niet schadelijk

    Fabel. Sommige zoutproducten lijken gezonder, maar zijn het niet. Het gaat om producten zoals zeezout, Himalayazout en Keltisch zout. Zulke zouten bevatten wel een beetje mineralen en spoorelementen, zoals jodium, magnesium en calcium. Maar dit is zo weinig, dat ze niet bijdragen aan het behalen van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheden van deze elementen. Het belangrijkste ingrediënt van deze producten is natriumchloride (NaCl), dat is keukenzout. Voor het effect op je gezondheid maakt het niet uit waar het zout vandaan komt of hoe het is bewerkt. De ene soort zout is niet gezonder dan de andere.

  • Zout verergert bestaande nierschade

    Feit. Heb je al nierschade? Of loop je extra risico (door hoge bloeddruk of diabetes)? Dan is minderen met zout nog belangrijker. Want beschadigde nieren zijn extra gevoelig voor zout: te veel zout zorgt dat de nierfunctie sneller verslechtert.

  • Als ik het zoutvaatje laat staan, gebruik ik niet meer dan 6 gram per dag

    Fabel. Zelf geen zout meer toevoegen tijdens het koken of aan tafel is een stap in de goede richting! Maar het is waarschijnlijk niet genoeg om je zoutconsumptie te verlagen naar 6 gram zout per dag (de aanbevolen dagelijkse maximum hoeveelheid) of minder. Dat komt doordat 80% van het zout komt van bewerkte voedingsmiddelen. Het is daaraan toegevoegd als smaakmaker of conserveermiddel.

  • Medicatie werkt slechter door zout

    Feit. Ook als je medicijnen slikt tegen hoge bloeddruk, of om verergering van nierschade tegen te gaan, is minderen met zout belangrijk.

Hoe merk je dat je te veel zout binnenkrijgt?

  • Je hebt een opgeblazen gevoel

    Als je te zoute maaltijden eet, kan dat leiden tot een opgezette buik en opgeblazen gevoel. Dit komt waarschijnlijk omdat je meer vocht vasthoudt bij een overmatige zoutconsumptie.

  • Je ziet er pafferig uit

    Te veel zout heeft ook uiterlijke gevolgen: je vingers, tenen, enkels en gezicht kunnen erdoor opzwellen, waardoor je er pafferig uitziet.

  • Je hebt een hoge bloeddruk

    Te veel zout zorgt dat je lichaam meer vocht vasthoudt. Hierdoor zit er meer vocht in de bloedvaten, staat er meer druk op de bloedvaten en moet het hart harder werken om het bloed rond te pompen. Minder zout eten verlaagt je bloeddruk.

  • Je hebt hoofdpijn

    Te veel zout kan ervoor zorgen dat bloedvaten in de hersenen uitzetten, wat kan leiden tot hoofdpijn.

  • Je hebt een droge mond en dorst

    Als je last hebt van een droge mond en veel dorst hebt, kan dat aan je zoutinname liggen. Het teveel aan zout verstoort namelijk je zout-water balans. Als gevolg hiervan sturen je hersenen dorstsignalen om ervoor te zorgen dat je meteen begint te drinken.

  • Je bent zwaarder

    Zout is van zichzelf geen dikmaker, want het bevat geen calorieën. Wel kun je door het eten van te veel zout vocht vasthouden. Dit kan ervoor zorgen dat je wel 1 tot 2 kilo zwaarder bent.

  • Je moet vaak plassen

    Zout maakt dorstig, waardoor je meer drinkt en dus ook meer moet plassen. Daar komt bij dat je nieren heel hard moeten werken om het overschot aan zout uit je voeding weg te werken; ook hierdoor moet je vaker naar het toilet dan normaal.

  • Je slaapt slechter

    Onderzoekers ontdekten dat mensen die veel zout eten, 's nachts tot twee keer vaker naar de wc moeten dan mensen die minder zout consumeren.

  • Je kunt niet helder denken

    Als je (veel) te veel zout eet, is de kans op uitdroging aanwezig. En dat kan je vermogen om helder te denken negatief beïnvloeden, waardoor je warrig bent.

  • Je hebt spierkrampen

    Te veel zout zorgt voor spanning op je spieren, waardoor je eerder last van spierkramp na het sporten kunt krijgen.

  • Je hebt behoefte aan ongezond eten

    Mensen die gewend zijn aan veel zout, vinden gezonde voeding vaak te flauw smaken en ontwikkelen een voorkeur voor bewerkte voeding.

  • Je hebt (beginnende) botontkalking

    Eet je te veel zout, dan plas je het teveel aan natrium samen met het calcium uit. Calcium is nodig voor de opbouw en het onderhoud van je botten en gebit.

Ongeveer 85 procent van de Nederlanders krijgt dagelijks meer zout binnen dan het aanbevolen maximum van 6 gram. Kaas, vleeswaren, bewerkt vlees, soepen en sauzen, chips... kant-en-klare producten bevatten bijna allemaal meer zout dan goed is voor je nieren.

Je lichaam heeft zout nodig om de hoeveelheid vocht in je lichaam te regelen. Maar te veel zout is slecht voor je nieren. En op jaarbasis eten Nederlanders per persoon gemiddeld een kilo zout teveel.

Het komt in vrijwel alle voedingsmiddelen van nature voor, maar ruim 80 procent van het zout dat we binnenkrijgen, zit in bewerkte voeding. Inmiddels heeft al 1 op de 10 mensen in Nederland chronische nierschade; dat zijn zo'n 1.8 miljoen mensen! Minder zoutgebruik kan nierschade helpen voorkomen.

Product Effect
Te veel zout Verhoogde bloeddruk, hart- en vaatziekten, nierziekten, maagkanker en botontkalking
Minder zout eten Verlaagt de bloeddruk
Kalium Verlaagt de bloeddruk

labels:

Zie ook: