Tafelzout is een alledaags product dat in bijna ieder huishouden wel te vinden is. Wat veel mensen misschien niet weten, is dat een groot deel van het tafelzout dat we consumeren, jodium bevat. Maar waarom zit er eigenlijk jodium in zout? En waarom is het belangrijk om juist voor zout met jodium te kiezen? In deze blog gaan we dieper in op de vraag 'waarom jodium in zout?' en leggen we uit hoe dit mineraal bijdraagt aan onze gezondheid.

Jodium in zout: Waarom begon het ooit?

Het toevoegen van jodium in zout begon in de jaren '20. Destijds werd het gezien als een publieke gezondheidsmaatregel om jodiumtekorten tegen te gaan. Jodiumtekorten waren op dat moment een ernstig probleem in veel delen van de wereld, wat leidde tot diverse gezondheidsproblemen en stoornissen in ontwikkeling en groei. De meest eenvoudige en effectieve manier om dit tekort aan te pakken was door jodium toe te voegen aan een basisvoedingsmiddel dat iedereen dagelijks consumeert. Zout is zo’n middel en daardoor werd het de standaard om tafelzout te verrijken met jodium.

Waarom is jodium zo essentieel in uw dieet?

Jodium is dus een essentieel mineraal dat nodig is voor de productie van schildklierhormonen. Deze hormonen spelen een cruciale rol bij de regulering van de stofwisseling, de groei en de ontwikkeling van het lichaam. Een tekort aan jodium kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen (denk aan hypothyreoïdie, waarbij de schildklier niet genoeg hormonen produceert) en bij kinderen kan het zelfs groeistoornissen en leerproblemen veroorzaken. Omdat het lichaam zelf geen jodium kan aanmaken, moet het dus via de voeding worden opgenomen.

Maar waarom is specifiek het product zout gekozen voor het toevoegen van jodium? Het antwoord ligt in de toegankelijkheid en het gebruiksgemak. Zoals eerder al vermeld is zout een veelgebruikt ingrediënt in vrijwel iedere keuken. Door hier jodium aan toe te voegen, krijgt gegarandeerd een grote hoeveelheid mensen regelmatig de noodzakelijke hoeveelheid jodium binnen. Jodiumtekorten worden zo op grote schaal voorkomen, zonder dat mensen hun dieet hier drastisch op hoeven aan te passen.

Eerder lieten we al weten dat het toevoegen van jodium aan uw dieet belangrijk is voor onder meer de regulering van de stofwisseling en voor groei en ontwikkeling. Het toevoegen van zout aan jodium draagt echter ook bij aan een goed functionerend zenuwstelsel en daarnaast ondersteunt het cognitieve functies.

De rol van jodium in de schildklier

Een goed werkende schildklier is essentieel voor een goed werkend lichaam. De schildklier is een vlindervormig orgaan in de hals. Een goed werkende schildklier maakt dag en nacht precies genoeg schildklierhormoon aan, je merkt dan niets van je schildklier. Als er te weinig schildklierhormoon in het bloed zit dan zorgen de hypothalamus en de hypofyse ervoor dat de schildklier meer schildklierhormoon gaat aanmaken. Door dit terugkoppelingsmechanisme is bij een gezonde schildklier de juiste hoeveelheid schildklierhormoon in het bloed aanwezig. Dit terugkoppelingsmechanisme kan het beste worden vergeleken met de thermostaat van de centrale verwarming: als het kouder is dan de ingestelde temperatuur dan gaat de verwarming aan. Als een zieke schildklier te veel schildklierhormoon aanmaakt (hyperthyreoïdie) zal de productie van TRH en TSH verminderen. Om het schildklierhormoon te kunnen aanmaken, heeft de schildklier jodium nodig. Jodium komt uit de voeding in het bloed. Vervolgens wordt het actief door de schildklier uit het bloed opgenomen. Dagelijks is zo’n 150 microgram jodium nodig voor een goed werkende schildklier (vanaf 9 jaar). Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven hebben meer jodium nodig.

In de schildklier wordt het eiwit thyreoglobuline gemaakt, een eiwit dat veel tyrosine bevat en zo voor de voorraad tyrosine zorgt. Uit tyrosine en jodium wordt T4 en T3 gemaakt. Het gevormde schildklierhormoon wordt opgeslagen in de follikels of blaasjes van de schildklier. Van daaruit wordt het hormoon uitgescheiden in het bloed. Naar behoefte van het lichaam, weefsels en cellen wordt T4 omgezet in T3. Dat gebeurt onder andere in de lever, de spieren en de hersenen. De schildklier maakt ook het hormoon calcitonine. Calcitonine wordt gemaakt in de c-cellen van de schildklier. Calcitonine zorgt ervoor dat er niet te veel calcium of kalk vanuit de botten in het bloed komt. Calcitonine is belangrijk tijdens de jeugd. Bij volwassenen is de werking gering.

Jodium in voeding

Jodium krijg je binnen via je voeding. De belangrijkste bronnen van jodium zijn gejodeerd zout, vis, zeewier, zuivel en granen. Het jodiumgehalte kan per voedselbron sterk variëren, vooral in zeewier. De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) jodium voor een volwassene is 150 mcg. Deze hoeveelheid jodium moeten wij geheel via onze voeding binnenkrijgen. En ondanks het feit dat de overheid standaard jodium laat toevoegen aan bakkerszout in broden, hebben veel mensen een jodiumtekort. We krijgen stoffen binnen die de opname van jodium door de schildklier blokkeren.

Brood gebakken met gejodeerd bakkerszout is daardoor de belangrijkste bron van jodium in Nederland. 4 sneetjes brood met 1,2% bakkerszout bevatten bijna 100 microgram jodium. Dan heb je al een behoorlijk deel van de dagelijkse aanbevolen 150 microgram jodium binnen. Het is niet verplicht om brood te bakken met bakkerszout. Op het etiket van brood staat of het met bakkerszout gemaakt is.

In biologisch brood zit vaak geen bakkerszout en dus geen toegevoegde jodium en bevat dan bijna geen jodium. Eet je weinig brood of brood zonder bakkerszout?

Hieronder een tabel met de adequate inname (AI) jodium voor verschillende groepen:

Groep Adequate Inname (AI) Jodium (mcg/dag)
Volwassenen 150
Zwangere vrouwen 175
Vrouwen die borstvoeding geven 200

Als je minder binnenkrijgt dan de AI heb je niet direct een tekort. Wil jij nagaan hoeveel jodium jij binnenkrijgt? Dat kan met ons online eetdagboek Mijn Eetmeter. Je kunt ook de Schijf van Vijf voor jou invullen voor een voedingsadvies op maat.

Mogelijke gevolgen van een jodiumtekort

Een tekort aan jodium kan leiden tot een trage schildklier. Bij een jodiumtekort gaat de schildklier trager werken en opzwellen (krop). Bij kinderen leidt een tekort aan jodium tot een groeiachterstand en een verminderd leervermogen. Symptomen van verminderde schildklierwerking en hypothyroïdie/myxoedeem kunnen zijn: vermoeidheid, koude-intolerantie, daling stofwisseling, gewichtstoename, moeite met denken, traagheid, opgeblazen gezicht, droge haren, haaruitval, trage hartslag, depressie, oedeem, krakende stem, vergrote schildklier.

Te veel jodium

Te veel jodium is niet goed en kan schadelijk zijn voor het functioneren van de schildklier. Wees daarom voorzichtig met het slikken van jodium verrijkte voedingssupplementen en gebruik geen kelptabletten. Kelp kan weinig maar ook heel veel jodium bevatten. Bij gezonde mensen wordt een teveel aan jodium uitgeplast. Helaas is dit bij mensen met de ziekte van Hashimoto soms niet het geval. Een teveel aan jodium kan bij sommigen juist voor een ontstekingsreactie van de schildklier zorgen, waardoor klachten verergeren. De reden waarom zij een teveel niet uitplassen, is nog niet helemaal duidelijk, maar dit lijkt verband te houden met de seleniumvoorraad. Selenium lijkt de schadelijke gevolgen van een teveel aan jodium te neutraliseren.

Onderzoek naar jodiuminname in Nederland

De Voedselconsumptiepeiling (VCP) brengt in kaart wat de Nederlandse bevolking eet en drinkt. Voor sommige voedingsstoffen is de methode van de VCP niet geschikt, zoals voor jodium. Dit komt onder meer doordat de hoeveelheid jodium die men binnenkrijgt door het gebruik van gejodeerd zout moeilijk is te schatten.

In de periode tussen 2006/2007 en 2020/2021 daalde de hoeveelheid jodium bij mannen en vrouwen van 31 tot en met 50 jaar met ongeveer een derde. De daling van de jodiuminname tussen 2006/2007 en tussen 2020/2021 is waarschijnlijk voor een deel veroorzaakt door een verandering in wetgeving in 2008 waardoor er aan brood zout wordt toegevoegd dat minder jodium bevat.

Omdat de hoeveelheid jodium bij vrouwen net boven 150 microgram per dag ligt, zijn er vervolganalyses uitgevoerd. Hierbij is gekeken naar welk percentage van de vrouwen een gemiddelde hoeveelheid jodium binnenkrijgt die lager is dan 100 microgram per dag. Uit dit onderzoek bleek dat het percentage op 4 tot 7% lag. Op basis hiervan kan geconcludeerd worden dat dit voor nu niet leidt tot gezondheidsproblemen, maar dat het belangrijk is om de hoeveelheid jodium die vrouwen binnenkrijgen te blijven monitoren. Genoeg jodium is namelijk nodig voor de ontwikkeling van het ongeboren kind.

labels:

Zie ook: