Zout is een essentieel ingrediënt in de keuken, maar er zijn veel verschillende soorten beschikbaar. Welk zout is gezonder: zeezout, fleur de sel, Himalayazout of bamboezout? Tegenwoordig vind je zout in vele soorten, maten en kleuren. Maar wat is nu goed zout? En waarom is het ene zout het andere niet? In dit artikel vergelijken we tafelzout, Himalayazout, (Keltisch) zeezout, fleur de sel en bamboezout met elkaar en helderen we enkele misverstanden op.

Verschillende soorten zout

Het zout dat we gebruiken bij de voedselbereiding kun je grofweg in drie soorten indelen:

  • Zout met toegevoegd jodium: Dit is zout dat grotendeels bestaat uit natriumchloride, waar ook jodium aan toe is gevoegd. Dit is meestal je doorsnee tafelzout of keukenzout. Dus deze twee zit overigens qua samenstelling geen verschil.
  • Zout zonder toegevoegd jodium: Dit bestaat ook grotendeels uit natriumchloride, maar hier is geen jodium aan toegevoegd. Zeezout, Keltisch zeezout (fleur de sel), Himalayazout en Koosjerzout vallen hieronder. Deze soorten onderscheiden zich onderling met name door waar het zout gewonnen wordt. Zo ontstaat normaal zeezout door zeewater te laten verdampen, komt Keltisch zeezout uit zoutmoerassen in Frankrijk en wordt Himalayazout gewonnen in een van de grootste zoutmijnen ter wereld, in Pakistan.
  • Kaliumhoudende zouten: Dit is zout waarbij een deel van het natriumchloride is vervangen door kaliumchloride. Dit wordt ook wel lightzout genoemd.

Tafelzout

Gewoon tafel- of keukenzout wordt op chemische wijze gewonnen uit bijvoorbeeld zeezout. Tafelzout is dusdanig bewerkt, waaronder gebleekt voor de witte kleur, dat er alleen nog maar natriumchloride in zit. En natriumchloride heeft een negatief effect op je bloeddruk, wanneer je er teveel van nuttigt. Keukenzout mist daarnaast veel belangrijke mineralen, die echt zeezout wel heeft, evenals spoorelementen.

Himalayazout

Himalaya zout is steenzout uit Pakistan, dat diep uit de 2de grootste zoutmijn ter wereld, Khewra genaamd, wordt gewonnen. Deze mijn ligt ongeveer 300 km van de Himalaya vandaan. Deze Khewra is eigendom van de Pakistan Mineral Development corporation en hier wordt jaarlijks 300 miljoen kg zout gewonnen. De roze kleur krijgt Himalayazout door ijzeroxide, roest dus. De naam Himalaya slaat op het woord Haliet, wat een ander woord is voor steenzout en heeft dus verder niets met de Himalaya te maken. Vitaliserende krachten, dat zeezout wél heeft vanwege blootstelling aan zon en water, heeft Himalayazout veel minder, omdat het onderaards wordt gewonnen.

Keltisch Zeezout

Keltisch zeezout, ook sel de Guérande of sel de Bretagne genoemd, bevat meer magnesium vanwege de zure kleiresten en is daardoor wat minder zout van smaak. Het grijze Keltisch zeezout bevat tot 10% andere mineralen dan natrium of chloride, overwegend sulfaten en magnesium. Te veel sulfaat kan leiden tot dehydratatie en irritatie van het darmkanaal. Keltisch zeezout wordt gewonnen in zoute moerasgebieden in Bretagne.

Fleur de Sel

Het kostbaarste en meest zuivere zeezout is Fleur de Sel. Dit bestaat uit broze, fraaie kristallen met een unieke smaak. Wanneer een bekken met vers zeewater gevuld is, ontstaat er na 8 dagen bij de juiste weersomstandigheden een eenmalig dun vliesje van zout op het water. Het water moet hiervoor opgewarmd zijn tot 37 graden. Het vliesje bestaat uit fijne en lichte kristallen die als anjers aan de oppervlakte drijven. Vandaar de naam Fleur de Sel (bloemen van zout). Na een paar uur, verdwijnt het vliesje; het zout zinkt naar beneden. Het vliesje moet dus op het juiste moment heel voorzichtig van het water worden geschept. Slechts maximaal 5% van de zoutoogst wordt fleur de sel. Het is puur en ongeraffineerd. Het zout voor Khoisan fleur de sel wordt gewonnen uit de Atlantische Oceaan bij Velddrif, een vissersdorpje in Zuid-Afrika, 200 km ten noorden van Kaapstad. Als enig zeezout ter wereld gaat Khoisan fleur de sel door een 2000 meter lange ondergrondse barrière naar een onderwater zoutmeer, tussen de Atlantische Oceaan en de zoutpannen. Onderweg wordt het op natuurlijke wijze gefilterd door schelpbedden, kwartszand, klei en kalksteen, waardoor Khoisan fleur de sel geen last heeft van zware metalen of verontreiniging. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Middellandse Zee, die tot één van de meest vervuilde zeeën ter wereld behoort.

Bamboezout

Bamboezout (Jukyeom) is een unieke zoutsoort uit Korea, gemaakt van zeezout uit de Gele Zee. Het werd er 1000 jaar geleden ontwikkeld door monniken als gezondheidsremedie voor de Koreaanse bevolking. Hierbij wordt zeezout in holle bamboestengels gegoten en vervolgens langs beide kanten dichtgemaakt met mineraalrijke klei en gebakken met dennenhout in een hete oven. De bamboe verbrandt tot as en wat overblijft zijn witte zoutpilaren die in stukjes worden gebroken, waarna men het hele proces herhaalt. Tot 8 keer, naargelang de kwaliteit die men nastreeft. De laatste (of negende) keer wordt er hars gebruikt om het zout te smelten op 1300 °C. Tijdens de herhaaldelijke bakprocessen worden de onzuiverheden in het zout verwijderd of geneutraliseerd. Mineralen zoals calcium, kalium, ijzer, koper en zink, worden verhoogd, mede omdat de mineralen uit bamboe, klei en dennenhout ook overgaan in het zout. Tevens krijgt het bamboezout door het verbrandingsproces een hoog zwavelgehalte. Dit maakt het zout heel alkalisch, met een pH-waarde tussen 9 en 12. Bamboezout kan dus neutraliserend werken bij zure voeding, welke een goede voedingsbodem vormt voor vele ziekten.

Waarom wordt er jodium toegevoegd aan zout?

Jodium wordt namelijk aan producten toegevoegd omdat je lichaam hier uit zichzelf weinig van binnenkrijgt. 'Jodium is een spoorelement dat belangrijk is voor de productie van schildklierhormonen. Deze hormonen zijn nodig voor een goede groei, de ontwikkeling van het zenuwstelsel en de stofwisseling', zegt het Voedingscentrum. Toch hoef je je niet echt zorgen te maken om een jodiumtekort, de meeste Nederlanders krijgen hier voldoende van binnen. 'Alleen eters van brood zonder gejodeerd zout (zoals biologisch of zelfgebakken brood) en zwangere vrouwen lopen mogelijk risico om te weinig jodium binnen te krijgen', stelt het RIVM.

Is er een zoutsoort gezonder?

Van alle zoutsoorten op basis van natriumchloride, met of zonder jodium, is er geen één echt gezonder dan de ander. Dus ook niet Himalayazout, Keltisch zeezout of Koosjerzout. 'Deze bestaan voor het overgrote deel uit natriumchloride en zijn niet gezonder dan gewoon keukenzout', zegt Geleijnse. Er zitten wel iets meer mineralen in, maar vanwege de kleine hoeveelheden zal dit geen relevant gezondheidsvoordeel teweegbrengen.

Eigenlijk zou je alleen het verschil tussen kaliumhoudende zouten en andere zouten moeten onthouden. 'Natrium verhoogt de bloeddruk, terwijl kalium de bloeddruk juist verlaagt. Hoe minder natriumchloride erin zit, hoe beter', stelt Geleijnse.

Overigens is kaliumhoudend zout niet voor iedereen een betere keuze. 'Deze zoutmengels zijn niet geschikt voor mensen met slechte nieren en mensen die bepaalde plaspillen of onstekingsremmers gebruiken', zegt het Voedingscentrum. Lees je medicijnbijsluiter en overleg met je arts als je kaliumhoudend zout wil eten.

Hoe zit het met de smaak?

Wat betreft de smaak kun je eigenlijk vooral hetzelfde onderscheid aanhouden tussen zout met kalium en zout op basis van natrium. 'Kalium heeft een andere smaak dan natrium, het is wat vlakker en bitterder', zegt Geleijnse. Tussen natriumzout met of zonder jodium is er qua smaak eigenlijk weinig verschil, aldus Geleijnse. Dus ook om die reden hoef je niet te kiezen voor Himalayazout of Keltisch zeezout; deze soorten lijken vooral gebruik te maken van goede marketing dan dat er daadwerkelijk een groot verschil is. Behalve natuurlijk de aparte, roze kleur van Himalayazout.

Himalayazout: meer een verkooptruc?

Het is dus niet gelogen dat Himalayzout meer mineralen bevat dan gewoon zout, maar omdat de verschillen zo klein zijn is het meer een verkooptruc. Voor een potje Himalayazout betaal je namelijk wel vier meer dan voor tafelzout. Wil je voldoende magnesium en calcium binnenkrijgen? Dan kun je beter voor brood, melk en melkproducten of groenten en noten gaan. Himalayazout is en blijft dus gewoon zout en daarvoor geldt: eet het met mate.

Hoeveel zout is te veel?

De gemiddelde Nederlander eet tussen de 7 en 10 gram zout per dag (volwassen mannen eten gemiddeld 9,9 gram per dag en vrouwen 7,5 gram per dag), terwijl het advies is niet meer dan 6 gram zout (2,4 gram natrium) binnen te krijgen. Het meeste zout komt uit brood, maar de voedingsindustrie voegt ook veel zout toe aan andere levensmiddelen. Te veel zout is niet gezond.

Je lichaam kan namelijk 6 gram zout per dag goed tolereren, maar de gemiddelde Nederlander eet ruim 1,5 keer zoveel. Hierdoor kunnen er gezondheidsrisico’s ontstaan. Natrium is dan de boosdoener, want die verhoogt je bloeddruk, wat kan leiden tot hersen-, nier-, hart- en vaataandoeningen.

Tips voor een gezonder zoutgebruik

  • Let op etiketten: Bij het kopen van voedsel in de supermarkt is het lezen van etiketten belangrijk omdat er veel verschil in zoutgehalte zit tussen bewerkte producten van verschillende merken.
  • Minder zout toevoegen: Over het algemeen is het verstandig om zo min mogelijk zout toe te voegen aan het eten.
  • Kies bewust: Ja, het klinkt helaas niet zo exotisch als Himalayazout, Fleur de sel of Keltisch zeezout, maar LoSalt of Jozo Bewust zijn wel iets gezonder is dan keukenzout. In deze zoutsoorten is natriumchloride voor de ruim de helft vervangen door kaliumchloride. Kaliumchloride klinkt voor veel mensen chemisch of eng, maar de stof (die ook in groente en fruit zit) is juist gunstig voor de bloeddruk.

labels:

Zie ook: