Mensen hebben in toenemende mate behoefte aan regie over hun eigen levenseinde. In sommige situaties kan bewust stoppen met eten en drinken een optie zijn om eerder te overlijden. Het is belangrijk dat patiënten dit tijdig bespreken met hun zorgverleners en naasten en dat zij goed geïnformeerd zijn over wat dit inhoudt, zodat zij weloverwogen een besluit kunnen nemen.

Wat is stoppen met eten en drinken om eerder te overlijden? Stoppen met eten en drinken is een manier om eerder te overlijden. Je mag hier zelf voor kiezen. Je hebt geen goedkeuring nodig van een arts. Het is wel belangrijk dat er mensen bij je zijn die goed voor jou zorgen. Dit is iets anders dan euthanasie.

Soms is bewust stoppen met eten en drinken een keuze om de dood te versnellen. Dit is geen gemakkelijke keuze. Voor naasten is deze keuze ook vaak zwaar. Als je niet meer wilt leven, heb je een doodswens. Bijvoorbeeld omdat je erg lijdt of omdat je niet wil lijden. Soms is een doodswens tijdelijk. Soms kan er ook iets gedaan worden aan de reden waarom je niet meer wilt leven. Als je niet meer wilt leven is het belangrijk dat je hierover praat met je naasten en je huisarts. Soms zien zij andere oplossingen die je zelf niet ziet. Soms kunnen zij helpen je leven te veranderen en verdwijnt je doodswens. Of misschien kunnen zij helpen om de beste manier te vinden om dood te gaan.

Bewust stoppen met eten en drinken is voor sommigen mensen een manier om de dood te versnellen. Je stopt dan bewust met eten en drinken zodat je gaat overlijden. Als je niet meer eet en drinkt, overlijd je meestal binnen één tot drie weken. Bewust stoppen met eten en drinken kan een alternatief zijn als je euthanasie wil, maar niet aan de voorwaarden voldoet. Of als je niet om euthanasie wilt vragen. Iedereen kan stoppen met eten en drinken. Dit kan als je ziek bent, maar ook als je niet ernstig ziek bent. Je hebt er veel wilskracht voor nodig. Steun van anderen helpt.

Stoppen met eten en drinken is voor sommige mensen minder geschikt. Het duurt bij hen langer voordat ze overlijden, krijgen meer klachten, of kunnen het moeilijk volhouden. De meeste mensen die bewust stoppen met eten en drinken gaan op een zachte manier dood. Ze kunnen tijd doorbrengen met hun naasten en rustig afscheid nemen. Maar het is geen dood zonder lijden. Dorst, een droge mond en verzwakking komen vaak voor. Minder vaak krijgen mensen last van verwardheid, onrust of pijn. De huisarts kan je helpen met deze klachten, door bijvoorbeeld medicijnen te geven. Voor naasten is het bewust stoppen met eten en drinken vaak zwaar. Zij vinden het soms lang duren en naar om je zwakker te zien worden of te zien lijden.

Versterven is niet hetzelfde als bewust stoppen met eten en drinken. Bij versterven gaat het om het steeds minder kunnen eten en drinken als onderdeel van de ziekte of ouderdom. Het is geen bewuste, weloverwogen keuze die je maakt. Bewust stoppen met eten en drinken is dat wel.

Je kunt in 1 keer stoppen met eten en drinken. Je kunt er ook voor kiezen om eerst te stoppen met eten en pas later met drinken. Dit mag je zelf weten. Meestal overlijd je binnen 2 weken nadat je gestopt bent met eten en drinken. Soms gaat het sneller. Bijvoorbeeld als je erg oud bent of je gezondheid niet goed is. Het kan ook langer duren, zeker als je toch een klein beetje blijft drinken. Het is van tevoren niet te voorspellen hoe het precies zal gaan. Je kunt op elk moment besluiten om toch weer te gaan eten en drinken. Doe je dat binnen een paar dagen? Dan is de kans groot dat je weer helemaal herstelt.

Tijdens het stoppen met eten en drinken heb je zorg nodig van een arts, (thuis)zorg en/of naasten. Je naasten kunnen je helpen als je het moeilijk hebt. Veel mensen vinden het vervelend als naasten eten of drinken in hun bijzijn. Praat daarover met je naasten. Als je geen naasten hebt, is het nog belangrijker om hulp en steun te krijgen van zorgverleners.

Door het stoppen met eten en drinken word je steeds vermoeider en zwakker. Je blijft ook steeds langer in bed liggen. Je wordt steeds slaperiger en je kunt bewusteloos raken. Als je in de war bent, kun je zelf niet meer beslissen. Het is daarom belangrijk om op papier te zetten wie medische beslissingen voor jou mag nemen als je dit zelf niet meer kunt. Deze persoon spreekt namens jou met de arts. Kies hiervoor iemand die je beslissing om te stoppen met eten en drinken steunt. Denk er daarnaast aan om een behandelverbod op te stellen. Hierin staat dat je niet behandeld wil worden in bepaalde situaties. De arts moet zich hieraan houden. En dat je je geen eten en drinken wil krijgen. Ook niet als je in de war bent en er om vraagt.

De laatste fase verschilt weinig van de stervensfase van patiënten die overlijden door een ernstige ziekte. Bewust stoppen met eten en drinken geeft een natuurlijke dood. Je naasten mogen je helpen. De dokter kan het proces niet versnellen, alleen ondersteunen. Bij veel mensen die stoppen met eten en drinken wordt de laatste dagen palliatieve sedatie gegeven. De arts geeft dan extra medicijnen zodat je de klachten niet meer voelt. Maar dit kan pas als de dokter zeker weet dat je doorzet. En als je ernstige klachten hebt die niet goed te behandelen zijn.

Het proces van stoppen met eten en drinken

De meeste mensen gaan op een zachte en rustige manier dood. Het proces kan wel zwaar zijn.

De eerste dagen

De eerste dagen heb je waarschijnlijk weinig klachten. Je kunt honger hebben, maar meestal is dit geen groot probleem. Je krijgt last van dorst en een droge mond. Dan helpt het meestal als je je mond goed verzorgt. Kijk voor de adviezen bij gestopt met eten en drinken.

Na een paar dagen

Na een paar dagen word je moe. Je wordt magerder en zwakker. Misschien vind je het dan fijn om rust om je heen te hebben. Je gaat steeds meer in bed liggen. Je hoeft steeds minder naar de wc. Praten wordt lastiger, want je krijgt een droge mond. Je kunt veel dorst krijgen. Honger is meestal na een paar dagen weg. Je kunt ook in de war raken en onrustig worden. Je arts kan daar medicijnen voor geven. Je wordt slaperiger. De meeste mensen vinden dat prettig. Er moet dag en nacht iemand bij je in de buurt zijn om op je te letten en voor je te zorgen.

De laatste dagen

Je gaat steeds meer en langer slapen. De meeste mensen zijn de laatste dag of dagen voor het overlijden niet meer wakker. Bij sterven lees je hoe dat gaat.

Wanneer kun je ervoor kiezen om te stoppen met eten en drinken?

Je kunt ervoor kiezen om te stoppen met eten en drinken als je liever wilt overlijden dan verder leven. En als je zelf wilt beslissen om te overlijden. Je hebt er een sterke wil voor nodig. Er zijn mensen die toch weer gaan eten en drinken. Je bepaalt zelf of je het kunt en wilt volhouden. Je kunt ervoor kiezen als je ziek bent. Maar ook als je niet ziek bent.

Jonger dan 60 jaar

Ook als je jonger dan 60 jaar bent, kun je ervoor kiezen om te stoppen met eten en drinken. Het is dan wel extra moeilijk. Je krijgt meer last van dorst en andere klachten. Het duurt ook langer voordat je overlijdt.

Bij dementie of een psychische ziekte

In deze situaties is stoppen met eten en drinken ook extra moeilijk:

  • Je hebt een psychische ziekte. Het kan dan lastig zijn om steun van andere mensen te krijgen. Artsen weten vaak niet of je wens om eerder te overlijden echt uit jezelf of door je ziekte komt. Ze twijfelen soms ook of er geen andere manieren zijn om jou te helpen. De arts vraagt je daarom misschien om eerst met bijvoorbeeld een psychiater te praten. Of een behandeling te proberen.
  • Je hebt dementie. Bij dementie kan het moeilijk zijn om het vol te houden.

Je kunt thuis blijven als je stopt met eten en drinken. Een arts moet je wel begeleiden. Er moeten ook mensen voor je zorgen, bijvoorbeeld van de thuiszorg. En je partner als je die hebt, familie of vrienden. Soms is het prettiger om naar een hospice te gaan. Dat is een plek waar mensen naartoe kunnen als ze binnenkort overlijden. Niet elk hospice wil meewerken aan stoppen met eten en drinken. Je kunt ook stoppen met eten en drinken als je in een verpleeghuis woont.

Denk goed na over stoppen met eten en drinken:

  • Wil ik echt eerder overlijden?
  • Wil ik nu overlijden?
  • Is dit de manier waarop ik wil overlijden?

Twijfelen is normaal. Praat over je wensen en plannen met je arts en de mensen om je heen. Je kunt op elk moment beslissen dat je toch niet wilt stoppen met eten en drinken. Ook dat is normaal. Je kiest er zelf voor of je wel of niet wilt stoppen met eten en drinken. Het is wel belangrijk dat je hierover praat met de mensen om je heen.

Heb je besloten dat je dit wilt gaan doen? Dan is het belangrijk dat je je goed voorbereidt. Het is belangrijk dat patiënten dit tijdig bespreken met hun zorgverleners en naasten en dat zij goed geïnformeerd zijn over wat dit inhoudt, zodat zij weloverwogen een besluit kunnen nemen.

Als een wilsbekwame patiënt zich wil oriënteren op mogelijkheden rond het levenseinde of een weloverwogen doodswens heeft, dan ga je het gesprek aan om de hulpvraag te onderzoeken. Als bewust stoppen met eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen (BSTED) ter sprake komt, dan geef je onder andere informatie over de voorbereiding en het verloop van het proces, de voor- en nadelen en de eventueel te verwachten problemen. Je mag ook zelf de mogelijkheid van BSTED ter sprake brengen, uiteraard voor zover relevant voor de betreffende patiënt. Als de patiënt weloverwogen en goed geïnformeerd kiest voor BSTED, is het jouw taak om hem hierbij adequaat te begeleiden en palliatieve zorg te bieden.

Als de patiënt de mogelijkheid van BSTED niet zelf ter sprake brengt, mag je de patiënt ook op deze mogelijkheid wijzen, uiteraard voor zover dat relevant is voor de patiënt. Het is immers jouw taak om de patiënt goed voor te lichten over de verschillende mogelijkheden rond het levenseinde. Als de patiënt besluit tot BSTED, dan tref je voorbereidingen voor adequate begeleiding en zorg tijdens het proces. Het doel hiervan is om het eventuele lijden en de mogelijke complicaties die kunnen ontstaan als gevolg van het bewust stoppen met eten en drinken te verzachten. Deze zorg is een vorm van palliatieve zorg.

Het proces van BSTED vraagt om goede voorbereiding, samenwerking en zorgvuldige communicatie tussen hulpverleners, patiënt en naasten, die in dit proces vaak een belangrijke rol vervullen. BSTED wordt beschouwd als een natuurlijke dood en hoeft niet te worden gemeld bij de gemeentelijk lijkschouwer.

De KNMG raadt stoppen met eten en drinken als een manier van levensbeëindiging niet langer af bij personen jonger dan 60 jaar. In de voorgaande versie van de richtlijn uit 2014 werd stoppen met eten en drinken afgeraden voor personen jonger dan 60 jaar. Omdat er sindsdien wél casuïstiek onder de leeftijd van 60 jaar is waaruit blijkt dat stoppen met eten en drinken bij deze groep kan lukken, wordt dit in de herziene handreiking niet meer afgeraden. Wel plaatst de KNMG de kanttekening dat bij deze leeftijdsgroep het proces langer en moeizamer kan verlopen. Dit komt vooral door de betere lichamelijke conditie op jongere leeftijd, en de sterkere dorstsensatie waardoor stoppen met drinken lastiger is.

labels:

Zie ook: