Het verschil tussen vlees en vis is niet altijd even duidelijk en hangt af van het perspectief van waaruit men de zaak bekijkt.

Culinair Perspectief

Culinair gezien ligt het verschil tussen vlees en vis niet zozeer in het lichaamsdeel, maar eerder in de manier waarop het geconsumeerd wordt. Wordt het gegeten als hoofdmaaltijd, als voorgerecht, of los van een maaltijd bij het ontbijt? In sommige gevallen spreekt men zelfs van "vissenvlees". Vooral de walvis is een twijfelgeval, omdat deze tot de vissen wordt gerekend, hoewel het eigenlijk een zoogdier is. Ook bij haring bestaat twijfel, omdat deze vaak als snack wordt beschouwd.

In 1812 nam Napoleon op Sint-Helena een opmerkelijke beslissing: de sardine moest voortaan als vlees beschouwd worden. Deze dictatoriale beslissing, ingegeven door de hoge belastingen op vis, is inmiddels teruggedraaid.

Dierkundig Perspectief

Dierkundig gezien is alles wat aan een dier zit vlees, en alles wat aan een vis zit vis. Een bekende uitzondering in onze streken is de aardworm, die tot vlees wordt gerekend, maar eigenlijk vlees noch vis is. Deze definitie is helaas niet eenduidig. Maar ook de tomaat kan niet tot vlees gerekend worden, hoewel een bepaalde soort als vleestomaat aangemerkt wordt. Een ander voorbeeld is de vleermuis, die aan een kruidachtige plant hangt, en niet verwant is aan de muis en de aubergine, maar die toch tot vlees wordt gerekend.

Plantkundig Perspectief

Plantkundig gezien zijn vlees noch vis plantkundige termen. Wel is het zo dat vlees uitsluitend betrekking heeft op dieren die over het algemeen niet in zee voorkomen, terwijl vis betrekking kan hebben op alle eetbare delen van een vis.

Cultureel Perspectief

Merkwaardig genoeg is het verschil tussen vlees en vis in bijna alle culturen gelijk.

De Essentie

Vis is alle eetbare delen van vissen die bij de visboer in de winkel liggen. Vlees is daarentegen alle andere delen van dieren bij de slager.

Vegetarisme en Vis

Veel mensen die zich vegetariër noemen, eten geen vlees maar wel vissen. Het is een hardnekkige en wijdverspreide fabel dat vissen geen gevoel zouden hebben. Gelukkig geloven steeds minder mensen het, maar toch wordt het eten van vis minder snel als ‘zielig’ gezien dan bijvoorbeeld een koe of kip. Dit heeft grotendeels met de lage aaibaarheidsfactor van vissen te maken. Vissen voelen echter net als wij pijn.

Veel mensen zijn zich niet bewust van de impact van de visserij op het ecosysteem en de visstand. Hieronder een overzicht van de problemen en uitdagingen:

  • De reguliere visvangst veroorzaakt pijn doordat vissen in grote bergen uit een net gestort worden en door verdrukking en gebrek aan water stikken.
  • Gekweekte vissen leven in kleine bassins, met veel vissen op een kluitje.
  • De visstand in de oceanen is de laatste decennia zeer sterk gedaald. Recente schattingen voorspellen dat de oceanen met de huidige praktijken praktisch leeg zijn in 2048.
  • Er wordt jaarlijks 80 miljard kilogram vis gevangen voor consumptie.
  • Daarnaast is er 30-35 miljard kilo bijvangst, bestaande uit allerlei vissen en andere zeedieren die niet voor consumptie zijn, inclusief dolfijnen en andere zeezoogdieren.
  • Ongeveer 30 miljard kilo vis wordt illegaal gevangen.
  • Koraalriffen en mangrovebossen worden verwoest.
  • Intensieve viskwekerij veroorzaakt milieuschade, onder andere door het gebruik van antibiotica.

Consumenten worden overspoeld met berichten over hoe gezond vis zou zijn, vanwege de omega-3 vetzuren. Echter, deze omega-3 vetzuren worden door de vis uit algen en zeewier gehaald. Andere plantaardige producten zoals lijnzaad, walnoten, hennepzaad en olijfolie bevatten ook omega-3 vetzuren.

Biologische en Culinaire Verschillen

Biologisch gezien is vlees het spierweefsel van gewervelde dieren, waaronder vissen. Vissen hebben een skelet dat bestaat uit graten die hun lijf stevigheid en bescherming geven. Net als andere dieren met een wervelkolom, hebben vissen spieren. Je kunt vis eten en het bevat dierlijke eiwitten. Culinair gezien wordt er wel onderscheid gemaakt tussen vlees en vis omdat de smaak en structuur van vlees en vis flink van elkaar verschillen. Niettemin bestaan zowel vlees als vis beide grotendeels uit vetten, eiwitten en andere bouwstoffen.

Het Eten van Vis Heroverwegen

Veel mensen vinden het makkelijker om zich te identificeren met een landdier dan met een zeedier. Vissen hebben nu eenmaal een lagere knuffelfactor dan landdieren. Voor sommigen heeft het eten van vis te maken met het feit dat ze het product op hun bord niet herkennen als een dier.

De documentaire ‘The End of the Line’ geeft een rauw beeld van de visserij en het leven op zee, en belicht de volgende punten:

  • De visserij tast het ecosysteem van de hele planeet aan.
  • Veel vissoorten raken uitgestorven, zoals de blauwvintonijn.
  • De zeeën raken steeds verder vervuild door giftige afvalstoffen en plastic.
  • Er is veel bijvangst.
  • De internationale visserij is een corrupte wereld.

Daarmee is de vishandel een kwestie van massaproductie geworden, net als de kip-kiloknallers waar veel mensen zich zo boos over maken.

De Vis Is Niet Zo Aantrekkelijk

Vissen missen de aaibaarheidsfactor, maar ook de ledematen, de gezichtsuitdrukkingen, de manier van ademhalen - het lijken koelbloedige, zwijgende aliens. Wie zou verwachten dat ze gevoel hebben, relaties aangaan, keuzes maken of verschillende persoonlijkheden hebben? En toch blijkt dat allemaal aan de hand te zijn.

Uit onderzoek is echter gebleken dat het geheugen van een goudvis vele malen beter is. Wetenschappers lieten goudvissen los in een aquarium met verschillende gekleurde buisjes, waarvan sommige kleuren eten bevatten, en andere niet. Een jaar later herhaalden ze dit experiment met een paar van dezelfde goudvissen, en een paar nieuwe. De oudgedienden zwommen meteen naar hun voormalige buisjes - ze herinnerden zich de kleur van het buisje waar ze een jaar eerder voedsel in hadden gevonden.

Vissen praten met elkaar, niet alleen binnen hun eigen soort, maar ook met andere vissensoorten. Als de rode koraalbaars aast op een vis die zich in een krappe holte ophoudt, waar ze er niet bij kan, haalt ze er een murene bij. Door op een bepaalde manier met haar lijf te schudden, communiceert de koraalbaars waar het visje zit, zodat de murene, met z'n dunne, slangachtige lijf, door de kleine gaatjes kan jagen om het prooidier vrij te krijgen. Ze verdelen de buit, zoals mensen die met honden of valken jagen.

Er zijn op dit moment ongeveer 30.000 soorten vissen bekend, waarvan er een paar honderd daadwerkelijk zijn beschreven. De vraag is of we de tijd nog hebben om erachter te komen wat voor dieren het zijn, wat ze doen, of hoe ze leven. Omdat we in de zeebodem boren naar brand- en grondstoffen. Omdat de oceanen verzuren. Omdat de aarde opwarmt. En omdat mensen in gigantische getalen vissen blijven eten.

Stel je voor dat je over straat loopt en plotseling wordt meegesleurd door een gigantisch net. Je zit niet alleen in het net; je wordt samengedrukt met allemaal vreemden die je niet kent, en een rottweiler, en een paar ratten en kraaien en misschien wel een verdwaalde neushoorn uit de dierentuin. Platgedrukt in het net hap je naar lucht, en probeer je de rest aan de kant te duwen, wanneer jullie ineens in dat net met z'n allen onderwater geduwd worden, tientallen meters diep. Je trommelvliezen scheuren, je longen vullen zich met water, en zo verdrink je, in een golf van angst en paniek.

We weten dat vissen een vorm van (zelf)bewustzijn hebben, pijn ervaren en lijden, gereedschap gebruiken en relaties aangaan. Is het dan nog te verantwoorden om deze dieren massaal blijven vangen, martelen, en eten?

Er wordt geschat dat, als we op deze voet doorgaan, de oceaan in 2048 leeg zal zijn. Dat wil zeggen: wellicht hebben we dan nog wel enorme kwallenplagen en hier en daar een schelpdier. Maar de vissen, de zeezoogdieren en de octopussen, die zullen zijn uitgestorven. Het is de vraag of dat proces nog te stoppen is.

Het begint ermee dat we anders gaan kijken naar vissen. Dat we onze kortzichtige categorieën overboord gooien en echt leren kijken naar het leven onder water.

Toch is het volgens onderzoeker Simon Bush belangrijk om niet alle vissoorten en manieren van vissen over één kam scheren. "Een groot deel van de visserij gebeurt duurzaam", zegt hij. Dat zou beter zijn voor het milieu. Toch heeft vis óók een impact op het milieu. Sterker nog: een stukje kabeljauw heeft volgens het Voedingscentrum een vergelijkbare impact als varkensvlees. Ook al hoef je voor kabeljauw geen stallen te bouwen of veevoer te verbouwen.

Waar zit hem die impact voor vis dan in? "Dan moet je denken aan de uitstoot van de vissersboten, maar ook aan of de netten van de boten de bodem van een zee aantasten en natuurlijk hoeveel vis er uiteindelijk daadwerkelijk uit de zee wordt gehaald", zegt onderzoeker Niels Hintzen.

Visconsumptie in Cijfers

Hieronder een overzicht van de visconsumptie wereldwijd en in Europa:

Regio Gemiddelde consumptie per persoon per jaar
Wereldwijd 20.5 kg
Europese landen 24.4 kg
Nederland 18.7 kg

In Europa eten we vooral tonijn uit blik, kabeljauw, zalm, koolvis, garnalen, mosselen, haring, heek, inktvis en makreel.

Volgens Hintzen gaat het in de Noordzee de afgelopen twintig jaar steeds beter met de visbestanden. "Kabeljauw is een problematische soort, maar met de kabeljauw gaat het al vrij lang niet goed." Toch denkt hij dat ook deze soort langzaam weer zal terugkrabbelen in aantallen. Alleen eten we in Nederland natuurlijk niet alleen vis uit Europa en daar wringt de schoen. "Er ligt hier bijvoorbeeld veel tilapia in het schap. Waarom laten we zulke vis overkomen uit landen zo ver weg?"

Wil je een duurzamere keuze maken, dan zou je volgens Hintzen kunnen letten op waar je vis vandaan komt. "Naast letten op hoe het gaat met de aantallen van een vissoort is het belangrijk om te kijken waar de vis vandaan komt", vult Houtman aan. "Hoe wordt de vis daar gevangen? Met welke technieken?" Los van kiezen voor lokale vissoorten, kun je nog een aantal andere dingen doen om duurzaam je vis te kiezen. Volgens zowel Hintzen als Bush zijn MSC- en ASC-certificaten daarin een goede graadmeter.

Ook kun je bijvoorbeeld kijken op de VISwijzer. Daarin wordt gewerkt met een stoplichtsysteem voor verschillende vissoorten. Rode soorten kun je volgens de makers van de VISwijzer beter even niet kopen en groene vissen zijn gevangen met minimale schade aan het milieu. "In algemene zin is het daarnaast zo dat je beter soorten lager uit de voedselketen kunt eten, bijvoorbeeld mosselen of oesters", zegt Houtman. Los van dit alles pleit ze ervoor om überhaupt wat minder vis te eten. "Kies vaker voor plantaardig eten."

Vegetariër, Flexitariër, Pescotariër, Vissetariër

Het onderscheid tussen vegetariër en vegetarisch is lang niet voor iedereen duidelijk. Een vegetariër is ‘iemand die alleen plantaardig voedsel eet’. Meestal wordt bij de definitie vermeld wat een dergelijk persoon niet eet: ‘iemand die geen dierlijke producten eet’. Vegetariërs eten geen vlees, geen vis, geen eieren én geen zuivel. Naast deze zogenoemde totale vegetariërs of totaalvegetariërs bestaan er ook mensen die zich wél vegetariër noemen maar er toch een minder strikt eetpatroon op nahouden.

De grootste groep daarbinnen is die van de lacto-ovovegetariërs. Deze mensen eten geen vlees en geen vis, maar wel zuivelproducten en eieren. Als we het in het dagelijks taalgebruik hebben over vegetariërs, bedoelen we meestal deze groep.

Als je vertelt dat je vegetariër bént (of vegetarisch éét), krijg je van je gesprekspartners vaak te horen dat zij steeds minder en niet elke dag vlees eten. Ze behoren tot de steeds groter wordende groep van de parttime vegetariërs of semi-vegetariërs. Tegenwoordig duiden we mensen die een of meer dagen van de week geen vlees of vis eten, vaak aan met de term flexitariërs.

Geen vegetariërs in de eigenlijke zin van het woord zijn ook de pescotariërs (ook wel pesco-vegetariërs genoemd) en de pollotariërs. De eerste groep eet geen vlees, maar wel vis, schaal- en schelpdieren. De tweede groep - die van de pollotariërs - eet geen vis en geen zoogdieren, maar neemt wel gevogelte tot zich.

Een vissetariër is iemand die géén vis eet. Het woord vissetariër is in het Nederlandse taalgebied gemunt. Het is opgebouwd uit het Nederlandse zelfstandig naamwoord vis en de uitgang -ariër. De meeste taalgebruikers denken bij het woord vegetariër vooral aan ‘iemand die geen vlees eet’ en niet zozeer aan ‘iemand die uitsluitend plantaardige producten eet’. Daarmee wordt een X-tariër ‘iemand die X niet eet’.

labels: #Vlees

Zie ook: